انجام پژوهش آزمایشی در بسیاری از موارد دشوار و در بعضی موارد غیرممکن است. آزمایش از چند جهت عالی‌ترین شکل پژوهش است. اول از آن جهت که پژوهشگر کنترل شرایط آزمایشی را در اختیار دارد و دوم آنکه دقیق‌ترین شرایط برای آزمون فرضیه‌های علّی از این راه حاصل می‌شود. در مطلب پیش رو اصول کلی و عمده‌ترین روش‌های موجود در تحقیقات آزمایشی را با هم مورد بررسی قرار می‌دهیم.

پژوهش آزمایشی

آزمایش یک موقعیت پژوهشی است که در آن حداقل یک متغیر مستقل به نام متغیر آزمایشی داریم که توسط پژوهشگر به صورت آگاهانه دستکاری می‌شود. به بیان دیگر، آزمایش رخ دادن هرگونه رویدادی است که توسط پژوهشگر یا طبیعت رخ می‌دهد. هدف از انجام این آزمایش کشف رابطه‌ی علّی بین متغیرهاست. برای اینکه رابطه‌ی علت و معلولی، داده‌ها و دیگر اطلاعات لازم گردآوری و مورد استنتاج قرار بگیرند ما احتیاج به چهارچوب ویژه‌ای به نام طرح پژوهشی یا آزمایشی داریم.

طرح آزمایشی

این طرح نقشه یا برنامه‌ی از پیش تنظیم شده‌ای است که به کمک آن چگونگی اجرای متغیر مستقل و نحوه‌ی انتخاب گروه‌های پژوهشی تعیین می‌شود و اثرگذارترین نقش آن کنترل است. در واقع این طرح وسیله‌ای است که به کمک آن متغیرهای آزمایشی در آزمایش مرتب و قرار داده می‌شوند.

متغیرهای آزمایشی

متغیر مستقل می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد. مانند متغیر ارگانیک یا متغیرهایی که نوع آزمایش و عملی را که برای ازمودنی‌ها باید انجام شود؛ معلوم می‌سازد. متغیر آزمایشی متغیری مستقل است اما تمام متغیرهای آزمایشی، متغیر مستقل نیستند.

متغیرهای مستقل فراوانی وجود دارند که می‌توانند متغیر آزمایشی نیز باشند. از نظر بعد مفهومی متغیر آزمایشی می‌تواند سطوح متعددی داشته باشد. تعداد این سطوح معمولاً کم است و گاهی اوقات رفتار مورد آزمایش نیز نامیده می‌شوند. چیزی شبیه به دوزهای مختلف یک دارو به فرض مثال.

ملاک‌های یک طرح آزمایشی

قبل از اینکه به معرفی طرح‌های آزمایشی بپردازیم می‌خواهیم معیارهایی را که به کمک آن‌ها طرح‌های آزمایشی مورد بررسی قرار می‌گیرند را مورد بررسی قرار دهیم:

1. کنترل. شرایط کنترل، شرایطی است که رعایت آن باعث می‌شود بتوانیم ادعا کنیم؛ حاصل پژوهش ما ناشی از اجرای متغیر آژمایشی است نه متغیرهای دیگری که در طرح ما ممکن است وجود داشته باشند. در واقع کنترل باعث می‌شود تأثیر همه‌ی عواملی که باعث به انحراف کشاندن نتایج آزمایش می‌شود حذف یا به حداقل ممکن برسند.
2. تصنعی یا ساختگی نبودن. این ملاک به طور ویژه در پژوهش‌های آزمایشی و علی‌الخصوص در شرایطی که قصد داریم نتایج آزمایش را به شرایط یا موقعیت‌های واقعی مانند کلاس درس تعمیم بدهیم؛ اهمیت دارد. به عبارت دیگر آزمایش باید در شرایطی صورت بپذیرد که نتیاج آم در موقعیت‌های واقعی قابل اجرا باشد. بنابراین ساختگی بودن چنین آزمایش‌هایی موجب منحرف شدن نتایج پژوهش می‌شود. تأثیر داروی بی‌اثر، هاوتورن و آگاهی از شرکت در یک آزمایش ممکن است موجب سوگیری متغرهای دیگر شود و تعادل را به نفع گروه آزمایشی به هم بزند.
3. مقایسه. برای تعیین اینکه نتایج حاصله، تحت تأثیر اجرای متغیر آزمایشی است یا از سایر متغیرهای شبیه که افراد را به اشتباه می‌اندازد تأثیر پذیرفته؛ عمل مقایسه باید به شیوه‌های مختلف صورت بگیرد. به همین دلیل در برخی از آزمایش‌ها با توجه به هدف یا فرضیه پژوهشی از گروه یا گروه‌های کنترل (گروهی که متغیر آزمایشی بر روی آن اجرا نمی‌شود) استفاده می‌شود. البته باید توجه داشت که همه‌ی آزمایش‌ها نیاز به گروه یا گروه‌های کنترل ندارند و مقایسه ممکن است بین دو یا چند متغیر آزمایشی یا با معیارهای بیرونی انجام شود.
4. کسب اطلاعات کافی از داده‌ها. برای آزمون فرضیه‌های آزمایشی تدوین شده اطلاعات و داده‌هایی باید داشت. داده‌ها باید به صورتی تدوین و تنظیم بشوند که بتوان برای آن‌ها آزمون و شاخص‌های آماری و ضروری را انتخاب و با دقت هرچه بیشتر اجرا و نتایج را تجزیه کرد.
5. داده‌های ناخالص. داده‌ها باید اثرهای آزمایشی را بطور کافی و کامل منعکس کنند و در عین حال نباید ناشی از ضعف اندازه‌گیری یا خطا در آزمایش باشند. آزمودنی‌های گروه‌های مختلف نباید در تعامل با یکدیگر باشند تا اثر متغیر آزمایشی خنثی نشود و یا اینکه به صورت نادرستی تشدید بشود.
6. عدم مشتبه شدن متغیرها در فرآیند آزمایش. این ملاک رابطه‌ی نزدیکی با میزان کفایت کنترل آزمایشی دارد. در هر آزمایشی ممکن است متغیرهای دیگری که بر متغیر وابسته تأثیر دارند؛ وجود داشته باشند. در چنین شرایطی اثر اینگونه متغیرها نباید با تأثیر متغیر آزمایشی اشتباه گرفته بشود. اثر اینگونه متغیرها باید به وسیله‌ی طرح آزمایشی، کنترل و موجب تفسیر نادرست نتایج آزمایشی نشود.
7. معرف بودن[۱]. پژوهشگر معمولاً علاقه‌مند است نتایج آزمایش را به جامعه‌ای که نمونه را از آن انتخاب کرده‌است؛ تعمیم دهد. برای دستیابی به این هدف باید نمونه انتخاب‌شده معرف و نماینده‌ واقعی جامعه باشد. برای تحقق این هدف آزمودنی‌ها را به صورت تصادفی انتخاب و آن‌ها را با همین روش در شرایط مختلف آزمایشی جایگزین [۲]می‌کند.
8. امساک‌گری[۳]. معیار صرفه‌جویی به این معنی است که با فرض یکسان بودن سایر ویژگی‌ها، یک طرح ساده نسبت به یک طرح پیچیده ارجحیت دارد. به عبارت دیگر طرح آزمایشی مناسب طرحی است که با به کارگیری حداقل متغیر به حداکثر نتیجه برسید ضمناً باید توجه داشت که پیچیدگی طرح به ویژگی‌های آزمایش بستگی دارد؛ اما در هر حال طرح ساده را آسان‌تر می‌توان اجرا و احتمالاً تفسیر کرد.

رشد و گسترش یک طرح آزمایشی مطلوب و همچنین اجرای آن نیازمند یک برنامه‌ریزی دقیق و ظریف است. به همین دلیل هرچه طرح آزمایشی دقیق‌تر تهیه و تنظیم بشود؛ خطر احتمالی خطاها کاهش خواهد یافت.

اعتبار آزمایش

رعایت ملاک‌هایی که برای یک آزمایش خوب تدوین و تنظیم می‌شود؛ موجب افزایش اعتبار آن آزمایش می‌شود. هر طرح آزمایشی باید دارای اعتبار بیرونی و درونی باشد.

اعتبار درونی

این اعتبار با سه چیز سر و کار دارد: اول توانا ساختن پژوهشگر در جمع‌آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن‌ها، دوم حذف کلیه‌ی عوامل مداخله‌گر در صورت امکان و سوم تعبیر و تفسیر درست اطلاعات. حال سوالی که در این اعتبار مطرح می‌شود این است که: آیا متغیر آزمایشی واقعاً در متغیر وابسته تغییر به وجود آورده‌است؟ به منظور پاسخگویی به سوال‌هایی فوق، پژوهشگر باید عوامل نامبرده در زیر را کنترل کنید:

1. رخدادهای همزمان با اجرای تحقیق: به کلیه‌ی حوادثی گفته می‌شود که در زمان اجرای متغیر مستقل اتفاق می‌افتد. به حوادث تاریخی یا رویدادی نیز که همزمان با اجرای تحقیق، روی می‌دهند نیز گفته شود. در چنین شرایطی محقق نمی‌تواند ادعا کند یافته‌های تحقیق ناشی از اجرای متغیر مستقل است یا به عبارت دیگر، تغییرهای ایجاد شده در متغیر مستقل وابسته به علت حادثه‌ی تاریخی باشد نه اجرای متغیر مستقل.
2. رشد. فرآیندهای فیزیولوژیکی، روانی یا اجتماعی که در جریان آزمایش در آزمودنی‌ها اتفاق می‌افتد و بر پاسخ آن‌ها تأثیر می‌گذارد؛ رشد گفته می‌شود. در واقع فرآیند رشد به عواملی گفته می‌شود که همراه آزمودنی است و مستقل از حوادث بیرونی است.
3. وسایل اندازه‌گیری. این عامل عبارت است از کلیه‌ی متغیرهایی که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم ناشی از ابزار اندازه‌گیری است؛ مانند سؤال، محتوای آن، نحوه‌ی ارائه، تعداد آن‌ها، گزینه‌ها، شیوه‌ی اجرا و نمره‌گذاری.
4. پیش آزمون. پیش آزمون به آزمونی گفته می‌شود که قبل از اجرای متغیر مستقل و به منظور اندازه‌گیری رفتار ورودی یا آغازین آزمودنی‌ها اجرا می‌شود. گاهی اوقات پیش آزمون موجب می‌شود که آزمودنی‌ها تجارب خود را از این مرحله به پس‌آزمون انتقال دهد و همین عمل موجب منحرف شدن نتیجه‌ی تحقیق می‌شود.
5. افت. گاهی اوقات برخی از آزمودنی‌ها مشارکت خود را از ابتدا تا انتهای تحقیق ادامه نمی‌دهند و این عامل موجب می‌شود که تفاوت‌های بین نمره‌های پیش آزمون و پس آزمون به طرز چشمگیری تغییر کند. در چنین شرایطی این تغییر که ناشی از پدیده‌ی دقت است؛ موجب منحرف شدن نتایج تحقیق می‌شود.
6. گزینش. در برخی از پژوهش‌ها، برخی از پژوهشگران آزمودنی‌ها را براساس یک ویژگی خاص انتخاب می‌کنند. این انتخاب که در آن سوگیری آشکار یا نهفته‌ای وجود دارد؛ می‌تواند موجب اختلاف در گروه‌های پژوهشی شود. چنانچه آزمودنی‌ها به صورت تصادفی در شرایط آزمایشی گماشته نشوند؛ نتایج پژوهش را به سمت خاصی سوق دهد و موجب شک و تردید در نتایج به دست آمده شود.
7. بازگشت‌های آماری. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که گروه‌های آزمایشی براساس نمره‌های آزمودنی‌هایی که در کران‌های انتهایی یک مقیاس قرار دارند؛ انتخاب شوند. به این معنی که آزمودنی‌ها بر اساس نمره‌ای که در یک متغیر کسب می‌کنند از پایین‌ترین به بالاترین نمره مرتب می‌شوند و سپس گروه‌های آزمایشی مورد نیاز از دو طرف بالا و پایین انتخاب می‌شوند. در چنین شرایطی، میانگین نمره‌های پس‌آزمون به سوی میانگین جامعه‌ای که نمونه‌ها از آن‌ها انتخاب شده‌اند؛ برگشت پیدا می‌کند. بنابراین با توجه به توضیحات فوق، تفاوت‌های مشهود بین پیش‌آزمون و پس‌آزمون ممکن است ناشی از پدیده‌ی برگشت آماری باشد نه اجرای متغیر مستقل.
8. کنش متقابل بین عوامل فوق و گزینش. عوامل فوق که غالباً طرح پژوهشی را به مخاطره می‌اندازند با گزینش کنش متقابل دارند. معروف‌ترین و در عین حال معمولی‌ترین این کنش‌ها کنش متقابل بین گزینش و رشد است.

اعتبار بیرونی

این اعتبار مرتبط با قابلیت تعمیم‌پذیری یافته‌های تحقیق ماست. به این معنی که آیا نتایج آزمایش را می‌توان به جامعه‌ای که نمونه از آن انتخاب شده‌است یا موقعیت زمانی و مکانی خاص دیگری تعمیم داد؟ گرچه اعتبار بیرونی با جامعه‌ای که پژوهشگر قصد دارد نتایج را به آن تعمیم دهد؛ مربوط است اما علاوه بر این امر تعمیم دادن یافته‌ها را می‌توان به متغیرها یا تغییرهای آزمایشی دیگر ارتباط داد. در هر شرایطی که اعتبار بیرونی مطرح است؛ دو نوع معیار باید مورد توجه قرار بگیرید: (۱) مقایسه‌پذیری که بر دسته وسیعی از ویژگی‌ها اطلاق می‌شود؛ (۲) انتقال‌پذیری که بر حوزه‌ی گسترده‌ای از ساختارهای نظری متکی است.

انواع طرح‌های آزمایشی

طرح‌های پس از وقوع

واژه‌ی پس از وقوع به آزمایش‌هایی طلاق می‌شود که در آن پژوهشگر به جای ایجاد یا اجرای آزمایش پس از وقوع آن که معمولاً هم به طور اتفاقی رخ می‌دهد؛ به پژوهش درباره‌ی آن می‌پردازد. در این طرح پژوهشگر سعی می‌کند نتیجه‌ی آزمایش را به به علل وابسته به آن مربوط سازد. در واقع متغیر وابسته در اینجا در بطن آزمایش نهفته است و تغییر و دستکاری آن امکان‌پذیر نیست. به همین خاطر است که به دشواری می‌توان رابطه‌ی علّی بین متغیرهای مستقل و وابسته برقرار کرد. این طرح‌ها معمولاً از اعتبار مناسبی برخوردار نیستند اما برای آشنایی بیشتر با آنها می‌توانید در مورد سه نوع از این طرح‌ها تحت عنوان” طرح مطالعه موردی یک مرحله‌ای”، “طرح یک گروهی با پیش‌آزمون پس‌آزمون” و “طرح مقایسه گروه‌های ایستا” مطالعات بیشتری انجام دهید.

از نمونه طرح‌های آزمایشی که بسیار در حوزه‌ی روانشناسی و آموزش و پرورش مورد استفاده قرار می‌گیرند و از اعتبار بالایی نیز برخوردار هستند؛ طرح‌های آزمایشی زیر است:

طرح پس‌آزمون با گروه کنترل

در این طرح، آزمودنی‌ها به صورت کاملاً تصادفی انتخاب و با همین روش در گروه‌های آزمایش و کنترل قرار می‌گیرند. به این معنی که یکی از آن دو گروه به صورت تصادفی در معرض متغیر آزمایشی قرار داده می‌شود و دیگری به عنوان گروه کنترل یا گواه انتخاب و متغیر آزمایشی برای آن اعمال نمی‌شود. در پایان نیز متغیر وابسته در هر دو گروه به وسیله‌ی پس‌آزمون مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرد. این طرح توانایی کنترل عواملی مانند رخدادهای همزمان با اجرای تحقیق و رشد را دارد. به علاوه چون گروه‌ها به صورت تصادفی انتخاب و جاگزین می‌شوند؛ گزینش، بازگشت‌های آماری، و کنش متقابل بین گزینش و رشد نیز کنترل می‌شود. ممکن است چند متغیر آزمایشی با چند گروه مورد بررسی قرار بگیرد.

طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل

این طرح با افزودن طرح پیش‌آزمون به طرح پس‌آزمون با گروه کنترل شکل می‌گیرد. در این طرح نیز انتخاب و جایگزینی آزمودنی‌ها به صورت تصادفی مورد استفاده قرار می‌گیرد. سپس قبل از اجرای متغیر مستقل، آزمودنی‌ها انتخاب شده در هر گروه به وسیله‌ی پیش‌آزمون مورد اندازه‌گیری قرار می‌گیرند. نقش پیش‌آزمون نیز در این طرح اعمال کنترل آماری و مقایسه است و در نتیجه تعیین اینکه تغییر ایجاد شده ناشی از اجرای متغیر آزمایشی بوده است یا عوامل دیگر.

طرح چهارگروهی سولومن

سولومن در سال ۱۹۴۹ طرح ساده‌ای را مطرح می‌کند که از ترکیب طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل و طرح پس‌آزمون با گروه کنترل به وجود می‌آید. انتخاب و جایگیری افراد در این گروه‌ها نیز به صورت کاملاً تصادفی اتفاق می‌افتد.

یکی از عواملی که اعتبار بیرونی هر طرحی را به مخاطره می‌اندازد؛ کنش متقابل بین پیش‌آزمون و رفتار مورد آزمایش یا متغیر مستقل است. چنانچه پیش‌آزمون موجب هشیار شدن آزمودنی‌ها شود؛ یافته‌های تحقیق فقط به آن دسته از آزمودنی‌هایی که در طرح مشارکت داشته‌اند؛ قابل تعمیم است در صورتی که هدف هر پژوهش علمی تعمیم نتایج پژوهشی به جامعه‌ای است که نمونه از آن انتخاب شده است. تدوین این طرح صرفاً به خاطر کنترل مواردی است که در آن‌ها پیش‌آزمون موجب هشیار شدن آزمودنی‌ها نسبت به متغیر آزمایشی می‌شوند. در طرح سولومن دو گروه آزمایش و دو گروه کنترل وجود دارد و هر چهار گروه در پایان آزمایش با آزمونی یکسان سنجیده می‌شوند. اما ارائه‌ی پیش‌آزمون فقط به یکی از گروه‌های آزمایشی و یکی از گروه‌های کنترل صورت می‌گیرد.

طرح‌های آزمایشی به طرح‌هایی گفته می‌شود که در آن‌ها امکان اعمال کنترل کامل، نمونه‌گیری و جایگزینی آزمودنی‌ها در شرایط مختلف آزمایشی وجود دارد. به عبارت دیگر این طرح‌ها تمام منابعی که اعتبار درونی طرح‌های پژوهشی را به مخاطره می‌اندازد؛ کنترل می‌کنند. از آنجایی که بالا بردن یک نوع اعتبار ممکن است موجب کاهش اعتبار دیگر شود. پژوهشگر باید بین این دو نوع تعاملی برقرار سازد. در نهایت طرح‌های تحقیق آزمایشی از جمله طرح‌های بسیار پرکاربرد با اعتبار بالا هستند که در کشف روابط علت و معلولی ما را یاری می‌دهند.

[۱] representativeness

[۲] Random assignment

[۳]parsimony

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته روش تحقیق آزمایشی چیست؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

پیش‌بینی

رگرسیون از جمله مطالبی است که کاملاً وابسته به بحث همبستگی است و در ادامه‌ی آن مطرح می‌شود؛ فلذا برای فهم آن باید اطلاعاتی راجع به اینکه همبستگی چیست و چه انواعی دارد؛ داشته باشید.

این مطلب از این جهت می‌تواند برای فهم دقیق و درست مطلب کاملاً مؤثر باشد.

به لحاظ لغوی رگرسیون به معنای بازگشت است. به بیانی دیگر این لغت یعنی پیش‌بینی و بیان تغییرات یک متغیر بر اساس اطلاعات متغیری دیگر. زمانی که بین دو متغیر همبستگی وجود داشته باشد؛ می‌توان نمره‌ی فردی را در یک متغیر از طریق متغیر دیگر برآورد یا پیش‌بینی کرد. مثلاً چنانچه بین بهره‌ی هوشی و پیشرفت تحصیلی در دانشگاه، همبستگی مستقیم وجود داشته باشد؛ می‌توان پیش‌بینی کرد که پیشرفت تحصیلی دانشجویانی که بهره‌ی هوشی بالاتر از میانگین داشته باشند؛ بالاتر از میانگین خواهد بود.

مثلاً تصور کنید که بین میزان تماشای تلویزیون و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان همبستگی وجود دارد. در اینجا می‌توان از متغیر میزان تماشای تلویزیون به عنوان یک متغیر پیش‌بینی‌کننده برای پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی استفاده کرد. بنابراین می‌توان با استفاده از میزان تماشای تلویزیون (متغیر ملاک یا پیش‌بینی‌کننده)، پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در مدرسه (متغیر بیش‌بینی‌شونده) را پیش‌بینی کرد. دقت پیش‌بینی به شدت به همبستگی بین متغیر پیش‌بینی‌کننده و پیش‌بینی‌شونده بستگی دارد. چنانچه همبستگی بین متغیرها کامل باشد (۱+ تا ۱-) پیش‌بینی به‌صورت کامل و دقیق امکان‌پذیر است. به عنوان مثال بین جرم برحسب کیلوگرم و تن همبستگی کامل وجود دارد. اگر وزن یا به لحاظ درستی لفظ علم فیزیک جرم کسی را به طور صحیح بدانیم؛ می‌توانیم وزن او را بر حسب تن محاسبه کنیم.

اگر ضریب همبستگی بین متغیرها عددی بین ۱+ تا ۱- باشد و در واقع همبستگی کامل برقرار نباشد پیش‌بینی ما برآورد خوبی است اما پیش‌بینی کاملی نیست. هرچه همبستگی بین متغیرها بالاتر باشد؛ به همان اندازه پیش‌بینی دقیق‌تر است.

پیش‌بینی نمره‌های استاندارد

رگرسیون چیست؟ پیش‌بینی در علم آمار به چه شکل است؟

نحوه‌ی محاسبه‌ی رگرسیون به این شکل است که اگر متغیری را که قصد پیش‌بینی آن را داریم Y و متغیری که از طریق آن پیش‌بینی صورت می‌گیرد را X بنامیم؛ نمره‌ی پیش‌بینی شده برای متغیر Y برابر است با حاصل ضرب نمره‌ی استاندارد متغیر X در ضریب همبستگی بین دو متغیر. رابطه‌ی بین متغیر پیش‌بینی شونده (y) و پیش‌بینی کننده (x) تابع علامت و شدت ضریب همبستگی است. به دو شکل:

• همبستگی مثبت: جهت پیش‌بینی y همانند جهت نمره‌ی استاندارد x
• همبستگی منفی: جهت پیش‌بینی y خلاف جهت نمره‌ی استاندارد x

اگر همبستگی مثبت و کامل باشد چنین پیش‌بینی می‌کنیم که نمره استاندارد فرد در متغیر x برابر نمره استاندارد او در متغیر y است. در صورتی که همبستگی کامل و منفی باشد اینطور یش‌بینی می‌کنیم که نمره‌ی استاندارد در دو متغیر مساوی اما از جهت علامت مخالف یکدیگر است.

اگر همبستگی مثبت و کمتر از ۱+ باشد پیش‌بینی ما این است که نمره‌ی استاندارد پیش‌بینی شده برای y نسبت نمره‌ی استاندارد x، به صفر نزدیک‌تر است. زمانی که همبستگی بین دو متغیر، منفی ولی کوچک‌تر از ۱- باشد پیش‌بینی ما این است که نمره‌ی استاندارد پیش‌بینی شده برای y نسبت به نمره‌ی استاندارد x به صفر نزدیک‌تر است ولی علامت آن با علامت x مخالف است. هنگامی که همبستگی بین دو متغیر کم باشد؛ نمره‌ی استانداردی که پیش‌بینی می‌کنیم نزدیک به میانگین خواهد بود. در واقع شدت همبستگی مشخص می‌کند که نمره‌های پیش‌بینی شده تا چه اندازه از میانگین فاصله دارند. چنانچه همبستگی بین دو متغیر کم باشد؛ نمره‌هایی که پیش‌بینی می‌کنیم؛ در میانگین y قرار خواهند گرفت.

رگرسیون به سمت میانگین

تاریخچه‌

اولین بار این پدیده را فرانسیس گالتون را مطرح کرد. او واژه رگرسیون را در مطالعه‌ی تأثیر وراثت در قد به کار برد. براساس یافته‌های او فرزندان والدین کوتاه قد، کوتاه قد هستند اما نه به اندازه‌ی والدینشان و به همین ترتیب فرزندان والدین بلند قد، قد بلند هستند؛ اما نه به اندازه‌ی والدین خود. در واقع قد فرزندان به سوی میانگین کلی جامعه گرایش دارد. گالتون این پدیده را رگرسیون به سمت میانگین نامیده است.

اصل ماجرا

اگر همبستگی بین متغیرها برای پیش‌بینی کامل نباشد؛ رگرسیون اتفاقی جالب است. به این دلیل که در چنین شرایطی نمره‌های پیش‌بینی شده به میانگین نمونه‌مان نزدیک‌تر است تا به نمره‌های پیش‌بینی‌کننده. چنانچه تعدادی آزمودنی را که نمره‌های آن‌ها در متغیری که از طریق آن پیش‌بینی صورت می‌گیرد؛ مساوی باشد انتخاب کنیم؛ متوجه خواهیم شد که نمره‌ی پیش‌بینی‌شده‌ی این آزمودنی‌ها به میانگین متغیری که قصد پیش‌بینی آن را داریم نزدیک‌تر است تا به متغیری که از طریق آن پیش‌بینی صورت می‌گیرد. مثلاً چنانچه دانش‌آموزانی را انتخاب کنیم که بهره‌ی هوشی‌شان بالاتر از ۱۴۰ است متوجه خواهیم شد که نمره‌ی بیشتر آن‌ها در آزمون پیشرفت تحصیلی بالاتر از میانگین است و فقط نمره‌ی تعداد محدودی از آن‌ها در آزمون پیشرفت تحصیلی با نمره‌‌های بالاتر از میانگین فاصله دارد. به همین ترتیب چنانچه آزمودنی‌هایی را انتخاب کنیم که بهره‌ی هوشی آن‌ها کم است؛ نمره‌ی بیشترشان در آزمون پیشرفت تحصیلی به نزدیک‌تر به میانگین این آزمون است تا آزمون هوش.

بنابراین تاز مانی که دو متغیر به‌صورت کامل همبسته نباشند؛ این گرایش وجود دارد که نمره‌های گروهی از آن‌ها در اولین متغیر به دومین متغیر نزدیک باشد. این اثر در نمره‌ها تأثیر رگرسیون نامیده می‌شود و غالباً چون رگرسیون به به طرف میانگین دومین متغیر است؛ آن را رگرسیون در اطراف متغیر می‌نامند. نمره‌ی پیش‌بینی شده به میانگین نزدیک‌تر است تا نمره‌هایی که از طریق آن‌ها پیش‌بینی صورت می‌پذیرد.

میزان همبستگی بین دو متغیر حدود یا مقدار رگرسیون را تعیین می‌کند. اگر نمره‌ی همبستگی کامل باشد جهت هر نمره‌ی پیش‌بینی شده با جهت هر نمره در متغیری که بر اساس آن پیش‌بینی صورت می‌پذیرد؛ همسان یا همتراز است و پدیده‌ی رگرسیون یا اتفاق نمی‌افتد یا وجود ندارد. رگرسیون زمانی اتفاق می‌افتد که همبستگی بین دو متغیر کامل نباشد.

اگر همبستگی بین متغیرها بالا باشد و نه کامل، گرایش کمی وجود دارد که میانگین نمره‌های گروه انتخاب شده در اولین متغیر به طرف میانگین نمره‌های دومین متغیر کشیده شود. اما اگر همبستگی پایین باشد گرایش خیلی زیادی وجود دارد که میانگین نمره‌ها در اولین متغیر به طرف میانگین نمره‌های دومین متغیر کشیده شود. حالت سومی هم وجود دارد که همبستگی صفر باشد که در آن صورت رگرسیون در اطراف میانگین به‌صورت کامل اتفاق می‌افتد یا به عباریت قدرت پیش‌بینی وجود ندارد و بهترین پیش‌بینی میانگین y هاست.

وقتی یک گروه به دلیل عملکرد مشابه در اولین متغیر انتخاب شده باشند؛ نمره‌های اعضای گروه در متغیر دوم دارای میانگینی مساوی با گروهی خواهد بود که دارای عملکرد یا اندازه‌های مختلف هستند.

فراموش نکنید که رگرسیون به طرف میانگین با همبستگی بین متغیرها رابطه معکوس دارد. هرچه، همبستگی بالاتر (کامل‌تر) باشد؛ رگرسیون به طرف میانگین کمتر است.

انواع رگرسیون کدام اند؟

رگرسیون چیست؟ پیش‌بینی در علم آمار به چه شکل است؟

رگرسیون خطی ساده (Simple Linear Regression)

زمانی از این آزمون استفاده می‌شود که پژوهشگر می‌خواهد تأثیر یک متغیر مستقل بر روی یک متغیر وابسته را مورد سنجش قرار دهد. به این آزمون، رگرسیون دو متغیره هم گفته می‌شود. پژوهشگر باید توجه داشته باشد؛ زمانی می‌توان از آزمون رگرسیون (ساده و چندگانه) استفاده کرد که اولاً مقیاس گردآوری داده‌ها فاصله‌ای یا نسبی باشد و دوماً ارتباط میان دو متغیر به لحاظ آماری معنادار باشد که البته نرم افزار SPSS قبل از بررسی تأثیر این رابطه را بررسی می‌کند. که در عنوان بعدی آن را به‌صورت کامل شرح می‌دهیم.

رگرسیون چند متغیره (Multiple Regression)

زمانی که تعداد متغیرهای مستقل دو و یا بیشتر باشد، دیگر رگرسیون خطی ساده نمی‌تواند نتایج دقیقی از تأثیر این متغیرها به‌ ما بدهد. در چنین شرایطی از رگرسیون چند متغیره استفاده می‌شود. رگرسیون چند متغیره به نام رگرسیون چندگانه نیز شهرت دارد. متغیرهای مستقل به ۵ روش متفاوت وارد مدل رگرسیونی می‌شوند و هر یک از این روش‌ها کاربرد متفاوتی خواهند داشت. روش هم‌زمان، روش گام به گام، روش حذفی، روش پس‌رونده و روش پیش‌رونده. این روش در مقالات بعدی به تفصیل شرح داده می‌شوند.

رگرسیون لجستیک (Logestic Regression) دو وجهی و چند وجهی:

اما گاهی اوقات اتفاق می‌افتد که متغیر وابسته تحقیق در مقیاس فاصله‌ای یا نسبی نبوده و مقیاس آن به‌صورت اسمی است. یکی از سؤالات شرکت‌کنندگان در دوره‌های کاربردی SPSS آکادمی تحلیل آماری شرکت می‌کنند این است که در چنین حالتی با توجه به اینکه پیش‌فرض اساسی تحلیل رگرسیون مقیاس فاصله‌ای /نسبی متغیر وابسته است چه باید کرد. رگرسیون لجستیک پیش‌بینی کننده متغیر وابسته دووجهی و یا چندوجهی اسمی خواهد بود. البته با توجه به بحث‌های گسترده در دوره‌های آکادمی تحلیل آماری بهتر است در این شرایط به جای استفاده از مدل‌های رگرسیون لجستیک در نرم‌افزارهایی مثل SPSS از نرم‌افزارهای با تخمین‌های مخصوص به این شرایط مثل mplus استفاده می‌کنیم.

رگرسیون تخمین منحنی (Curve Estimation) :

رگرسیون برآورد یا تخمین منحنی از خانواده تحلیل رگرسیون غیرخطی است. این نوع رگرسیون زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که رابطه بین متغیر وابسته و متغیرهای مستقل به‌صورت غیرخطی است و بنابراین، نمی‌توانیم از رگرسیون‌های خطی استفاده کنیم.

رگرسیون ترتیبی (ordinal regression): 

در برخی از پژوهش‌ها و به ‌خصوص پژوهش‌های پیمایشی، ممکن است که متغیر وابسته یک متغیر ترتیبی باشد. یعنی شرط اول اجرای رگرسیون‌های چندگانه که همان فاصله‌ای یا نسبی بودن متغیر است را نداشته باشد. یعنی ما می‌توانیم که به طبقات این متغیر رتبه دهیم اما هرگز نمی‌توانیم فاصله‌ی بین رتبه‌ها را مشخص نماییم؛ مثلاً متغیر شادی به جای اینکه توسط یکسری شاخص و سؤال در پرسشنامه سنجیده شده باشد که در آخر بتوان این سؤالات را به سمت یک متغیر کمی پیوسته حرکت داد؛ جواب‌ها می‌تواند شامل یک طیف سه گزینه‌ای زیاد، متوسط و کم جهت سنجش باشد. در این شرایط نیز به جای استفاده از مدل‌های رگرسیون ترتیبی در نرم‌افزارهای مثل SPSS از نرم‌افزارهایی با تخمین‌های مخصوص به این شرایط مثل mplus استفاده می‌کنیم.

رگرسیون پروبیت (Probit Regression) :

زمانی که خروجی یا متغیر وابسته دارای دو بعد باشد از این نوع رگرسیون استفاده خواهد شد. این نوع رگرسیون با عنوان مدل‌های پروبیتنیز شناخته شده است. برای مثال، زمانی که بخواهیم متغیرهای مؤثر بر شرکت افراد در برنامه‌های فرهنگی یک سرای محله را بررسی کنیم؛ این نوع رگرسیون مناسب‌تر خواهد بود. این رگرسیون مشابه رگرسیون‌های لجستیک است.

توضیح مشروح و مفصل انواع رگرسیون را می‌توانید در مقالات بعدی ما بخوانید.

رگرسیون خطی یا خط رگرسیون

رگرسیون چیست؟ پیش‌بینی در علم آمار به چه شکل است؟

وقتی که نمره‌های استاندارد پیش‌بینی شده را در دستگاه محور مختصات ترسیم می‌کنیم؛ روی یک خط مستقیم قرار می‌گیرند. دلیل این امر آن است که برای محاسبه و پیش‌بینی نمره‌ها آن‌ها را در مقدار ثابت ضریب همبستگی ضرب می‌کنیم. این خط به دست آمده خط رگرسیون است که با توجه به تعریف آن چنانچه فاصله‌ی هر نمره را از محور y کم و سپس آن را مجذور کنیم از طریق مجموع مجذورهای محاسبه شده متوجه خواهیم شد که این مجموع کوچک‌تر از مجموع مجذور هر خط دیگری تا محور y است. این مفهوم گاهی اوقات برای تعریف خط رگرسیون به کار برده می‌شود. به همین دلیل است که گاهی اوقات خط رگرسیون، خط حداقل مجذورها تعریف می‌شود. در واقع این خط، خطی است که خطاهای پیش‌بینی را به حداقل می‌رساند.

بهترین پیش‌بینی

وقتی که نمره‌ی Y را از طریق نمره‌ی x پیش‌بینی می‌کنیم؛ نمره‌های پیش‌بینی شده روی یک خط قرار می‌گیرند که به آن خط برازش می‌گویند؛ اما نمره‌های اصلی متغیر Y بر روی این خط قرار نمی‌گیرند؛ زیرا نمره‌های پیش‌بینی شده با نمره‌های اصلی Y مساوی نیستند و بین آن‌ها اختلاف وجود دارد.

اختلاف بین نمره‌ی اصلی و نمره‌ی پیش‌بینی شده خطای پیش‌بینی نامیده می‌شود که می‌تواند مثبت یا منفی باشد.

رگرسیون خطی یکی از چند روشی است که به وسیله‌ی آن می‌توان دست به پیش‌بینی زد. اما در این پیش‌بینی نیز به طبع درصدی از خطا وجود دارد. مقاله‌های بعدی در شرح بیشتر رگرسیون و انواع روش‌های آن است که به فراخور داده‌هایتان می‌تواند دقیق‌تر و با خطای کمتری باشد.

نوشته رگرسیون چیست؟ پیش‌بینی در علم آمار به چه شکل است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

زبان بدن چیست؟

حتماً تابه‌حال دقت کرده‌اید که یک شخص در هنگام صحبت و ارتباط با شما به‌صورت غیرارادی و ناخودآگاه یکسری حالات و رفتارهای بدنی خاصی از خود بروز می‌دهد. رفتار و حالاتی مانند مدل قرارگیری دست‌ها و پاها، ارتباط چشمی، حالت لبخند زدن و… حامل یکسری اطلاعات هستند که با دانستن آن‌ها می‌توان احساسات لحظه‌ای طرف مقابل را متوجه شد. در مواردی که شخص یک تغییر با چالش اساسی در درون خودش تجربه می‌کند؛ معمولاً این تکاپو در زبان بدن و دیگر موارد درونی و بیرونی آشکار می‌شود. استرس و اضطراب، ترس، دروغ‌گویی، احترام، تواضع، اعتمادبه‌نفس و هزاران مورد دیگر در زبان بدن تا میزان بسیار بالایی قابل‌تشخیص است. برای مثال معمولاً افرادی که دروغ می‌گویند نشانه‌هایی ازاین‌دست دارند: پاهای بی‌قرار، دست‌ها در جیب یا مشت کرده، لبخند زورکی یا اجباری در حین صحبت کردن، کشیدن یقه‌ی لباس، پوشاندن دهان با دست و؛ که البته این نشانه‌ها و معانی آن‌ها مطلق نیستند و در ارتباط با موقعیت و شخصیت افراد معانی متفاوتی می‌توانند داشته باشند؛ مثلاً پاهای بی‌قرار می‌توانند نشانه همراه همیشگی یک فرد مضطرب هنگام صحبت کردن باشد درحالی­که او حقیقت محض را بیان می‌کند. فراموش نکنید که یک مجموعه‌ای از علائم برای تصمیم‌گیری درباره‌ی یک موقعیت لازم است. اینجا تکنیک‌های کاربردی زبان بدن را می‌توانید بخوانید.

 زبان بدن در کودکان

هیچ‌چیز اسرارآمیزی در فهم ارتباط غیرکلامی شما با فرزندتان وجود ندارد. فقط باید مشاهده‌گر خوبی باشید و بدانید که دقیقاً به دنبال چه هستید. البته که درهرصورت به شکل ناهشیار زبان بدن کودک خود را خواهید فهمید؛ اما هماهنگی با این علائم فقط به کمی تمرین نیاز دارد. کودکان قادر به جعل زبان بدن خود برای مخفی ساختن احساساتشان نیستند؛ این کار احتیاج به تمرین زیاد دارد و معمولاً بزرگ‌سالان می‌توانند آن را انجام دهند نه کودکان. برای آن‌ها این کار خیلی دشوار است زیرا باید ارتباطات غیرکلامی خود را به شکل کاملاً مصنوعی بروز دهند. مشکلی که هرکسی هنگام جعل زبان بدن با آن روبه‌رو می‌شود این است که وانمود سازی و جعل تنها موقعی اثربخش است که کامل و دقیق باشد؛ بنابراین زبان بدن کودکان برای ما بسیار مهم است و بنابراین می‌توانیم رفتار خود را متناسب با آن تنظیم کنیم. ما در اینجا به معانی حرکات و زبان بدن کودک نوباوه شما یعنی کودکان بازه‌ی سنی یک ونیم تا سه سال می‌پردازیم که در نحوه‌ی برقراری ارتباط شما با کودکتان و رفع صحیح و به‌موقع نیازهای او در این سنین حساس بسیار کارآمد خواهد بود.زبان بدن می‌تواند در شکل دادن هویت نیز اثرگذار باشد

کودک نوباوه‌ی شما چه می‌گوید؟

در فاصله‌ی بین تولد تا هجده‌ماهگی تغییراتی در زبان بدن کودک شما رخ می‌دهد. او به دلیل افزایش قدرت کلامی‌اش استفاده از زبان بدن راکمی کاهش می‌دهد اما در عوض زبان بدنش هم رشد کرده و معنای روشن‌تر و البته پیچیده‌تری به خود می‌گیرد. هیجانات و عواطف در این دوره افزایش می‌یابند، کودک کنجکاوتر می‌شود‌؛ خودش را مستقل از دیگران می‌بیند و هویتش برایش مهم‌تر می‌شود؛ زبان بدن نیز به صورتی پخته‌تر استفاده می‌شود.

هیجان‌های کودکان نوباوه

کودکان نوباوه یا همان کودکان یک تا سه سال به‌جز شش هیجان اصلی یا اولیه (شادی، غم، ترس، تعجب، خشم و نفرت) که همگی اظهارات چهره‌ای‌شان را به‌خوبی می‌شناسیم و بارها در طول روز با آن‌ها سروکار داریم تعدادی از هیجانات دیگر را بیشتر از بروز می‌دهند شامل:

کنجکاوی: اینکه بدون ترس و ممنوعیت به همه‌جا سرک می‌کشند که به‌نوعی ویژگی بارز این بازه‌ی سنی است.

مبارزه کردن: آن‌ها علیه محدودیت‌های اعمال‌شده از طرف شما والدین مقاومت و در برابر شما ایستادگی می‌کنند.

ناکامی: قشقرق‌ کودکان در این سن رایج است و شکیبایی ما عنصری بسیار ارزشمند در برخورد با آن‌ها.

استقلال‌طلبی: آن‌ها می‌خواهند خودشان تمام‌کارهایشان را به‌تنهایی انجام دهند و دخالت شما غالباً آن‌ها را عصبانی می‌کند.

خجالت: کودکان نوپا به تجارب جدید علاقه دارند اما اگر افراد ناشناس در کنارشان حضورداشته باشند خجالت می‌کشند.

غم و ناراحتی: کودکان نیز همانند بزرگ‌سالان غمگین می‌شوند و این را نمی‌توانند مخفی کنند بنابراین به‌راحتی در زبان بدنشان نمایان می‌شود.

لذت: تعامل با بچه‌ها بیش‌ازپیش برایشان اهمیت پیدا می‌کند و از هر تجربه جدیدی که هرروز به سراغشان می‌آید مسرور می‌شوند.

بازشناسی هیجان‌های کودک نوباوه شما از خلال زبان بدن او

• کنجکاوی

پنج روش زبان بدن برای بیان کنجکاوی:

۱-چهره‌ی اخم‌آلود: گاهی اوقات از سر گیجی و نه لزوماً عصبانیت ماهیچه‌های اطراف چشم‌هایشان منقبض‌شده و خط‌های کوچکی در بالای ابرو آن‌ها ظاهر می‌شود.

۲-به‌طرف جلو متمایل گشته و خیره می‌شود: او در این حالت در یک ابهام خاصی به سر می‌برد؛ تلاش کنید او را از ابهام خارج کنید!

۳-در فواصل نزدیک نسبت به افراد حرکت می‌کند: کودکان در این سن آشنایی چندانی با مفهوم فاصله‌ی اجتماعی ندارند و وقتی درباره‌ی‌ کسی کنجکاو می‌شوند کنار او می‌ایستند؛ مستقیم در چهره‌اش زل می‌زند و حتی فکر هم نمی‌کنند که ممکن است او ناراحت بشود. به آن‌ها خرده نگیرید واقعاً متوجه موقعیتشان نیستند.

۴-سیخونک زدن و لمس کردن: کودکان از طریق لمس و دست‌کاری درباره‌ی ویژگی‌های اشیای پیرامونش اطلاع کسب می‌کند؛ این راه ارتباطی بین آن‌ها و محیط پیرامونشان است.

۵-شمارا به سمت خاصی می‌کشاند: وقتی درباره‌ی شناخت کسی یا چیزی ناآشنا سردرگم بشوند شمارا به سمت آن سوژه می‌کشند بلکه توضیحی به او بدهید و از این سردرگمی خارجش کنید.

نحوه برخورد: علائم کنجکاوی کودکان را شیطنت تعبیر نکنید؛ تا جایی که امکان دارد برای آن‌ها توضیح دهید و اگر در برخی مکان‌ها یا درباره‌ی برخی موقعیت‌های نامناسب کنجکاوی کرد؛ سعی کنید توجهش را با ملایمت به نواحی دیگر هدایت کنید.

 ·   مبارزه‌ کردن

پنج روش زبان بدن برای بیان مخالفت با شما:

۱-بیان چهره‌ای خنثی و بی‌تفاوت: گاهی برای نشان دادن مخالفت با شما به‌جای پاسخ دادن، چهره‌ای کاملاً خنثی و خالی را نشان می‌دهد.

۲-عقب راندن شما: ممکن است تلاش کند شمارا به عقب براند؛ هرچند که شما متوسل به قدرت جسمانی برای جلوگیری از او نشده‌اید. درواقع این قوانین و مقررات شماست که به عقب رانده می‌شود.

۳-دست‌به‌سینه ایستادن: یکی از اولین نشانه‌های قدرت و همچنین اطاعت، دست‌به‌سینه ایستادن است و همچنین این‌یک روش غیرکلامی برای این است که کودک بگوید می‌خواهد با شما مبارزه کند.

۴-پافشاری علی‌رغم خواست شما برای تمام کردن موضوع: این عمل نشان‌دهنده رد درخواست شما و همچنین عدم تمایلش برای گوش دادن به گفته‌های شماست.

۵-تهدید کردن و خیره نگاه کردن با نزدیک شدن به چهره شما: این نوع حرکت برای تهدید کردن با این امید طراحی‌شده است که شما از مواضع خود عقب‌نشینی کنید. این حرکتش را بی‌احترامی تلقی نکنید او هنوز مفهوم بسیاری از کارهایش را به‌درستی نمی‌داند.

نحوه برخورد: تسلیم او نشوید گرچه بسیار مقاومت کند. او نیاز به یک انضباط و سبک‌رفتاری ثابت و محکم دارد و انضباط غیر قاطع و سست او را ازنظر رفتاری آشفته می‌سازد. یک نظم ثابت باعث می‌شود او سطح مناسبی از کنترل نفس و خودداری را تجربه کند.

·       ناکامی

پنج روش برای بیان ناکامی از طریق زبان بدن:

۱-نفس‌نفس زدن: در هنگام ناکامی تنفس کودک از حالت عادی به شکل تند و سریع تغییر می‌کند و صدایش بلندتر از حد معمول می‌گردد و ممکن است به‌سختی از طریق بینی شروع به تنفس کند و هرلحظه قشقرق به پا کند.

۲-گره کردن مشت‌ها: ناکامی یک تنش درونی است؛ علاوه بر این تنش بیرونی هم به وجود می‌آید که ماهیچه‌های دست‌ها راحت‌ترین مکان برای آشکار شدن آن است.

۳-وول خوردن: ناکامی یک انرژی اضافی منفی در بدن ایجاد می‌کند که جلو و عقب رفتن می‌تواند باعث آزاد شدن این انرژی درونی شود. بر اساس میزان ناکامی این وول خوردن کودکان می‌تواند نرم و ملایم و خشک یا تند باشد.

۴-دندان‌های به هم فشرده: این حالت جزء واکنش‌های طبیعی ما نسبت به هیجان خشم است. ناکامی پس از تجربه اولیه هیجان غم در وهله دوم باعث ایجاد هیجان خشم می‌شود. در این حالت ماهیچه‌های فک‌ها ممکن است سفت شده و دندان‌ها به روی‌هم قفل شوند. این واکنش ماهیچه‌ای غیرارادی نسبت به احساس ناکامی است.

۵- پرتاب شی: کودکان پس از ناکام ماندن برای کاهش تنش و نه از روی شیطنت اشیا را بلند کرده و به اطراف اتاق پرتاب می‌کنند. درواقع این روشی است که از طریق آن خود را تخلیه می‌کنند.

نحوه برخورد: به‌عنوان یک راه‌حل کوتاه‌مدت عامل ناکامی را از میان ببرید یا کودکتان را از آن شرایط دور کنید؛ اما به‌عنوان یک روش بلندمدت‌تر یک فرآیند سه مرحله‌ای را طی کنید: در قدم اول به کودکتان بگویید فهمیده‌اید که او خوشحال نیست و سپس با زبانی قابل‌فهم برایش توضیح دهید که با ادامه‌ی این روند موفق نمی‌شود‌؛ در قدم دوم به او پیشنهاد دهید لحظه‌ای کار را رها کند و بعداً به سراغ آن برود و مجدداً برایش تلاش کند و در قدم سوم و نهایی او را به حفظ آرامش دعوت کنید.

·       استقلال

پنج روش برای بیان احساس استقلال از طریق زبان بدن:

۱-پنهان‌کاری: حتماً برایتان پیش‌آمده است که سکوت عجیب و دور از انتظار کودک پرجنب‌وجوشتان موجب نگرانی شما بشود و بعد از کمی جست‌وجو، او را در موقعیتی آرام و ساکت بیابید که تلاش می‌کند به روشی ساده کار خود را بدون کمک شما انجام دهد. این کار او به‌نوعی اعلام استقلال است.

۲-هل دادن و دور کردن شما: وقتی شما تلاش می‌کنید به کودکتان یاری برسانید و او این کمک را نمی‌خواهد تنها کاری که می‌تواند انجام دهد این است که همراه باکمی نق زدن شمارا هل بدهد و از خودش دور سازد.

۳-اصرار بر اتمام یک فعالیت: کودکان در این بازه‌ی سنی توانایی تمرکز فوق‌العاده‌ای ندارد اما استقلال‌خواهی او موجب می‌شود بیشتر از یک حد معمول روی یک کار ویژه تمرکز کند.

۴-بیان چهره‌ای: کودک در مواقعی که به‌شدت مشغول کار دلخواه خود است علاقه‌شان به تکمیل کار سبب می‌شود تمام توجه خود را متمرکز کند و همین باعث حالت خشکی و جدیت در چهره‌اش می‌شود.

۵-گریه: گریه و خشمگین شدن یک پیامد طبیعی برای زمانی است که او نمی‌تواند خودش کارش را به‌تنهایی و با موفقیت انجام دهد.

نحوه برخورد: کودک به اطمینان‌بخشی از طرف ما نیاز دارد. این اطمینان‌بخشی می‌تواند یک لبخند رضایت‌آمیز و یا تشویق در مراحل مختلف کار باشد. بعد از پیروزی‌های کوچک نیز باید روحیه‌ی پشتکار داشتن را در او تقویت کنید.

·      شرم و خجالت

پنج روش برای بیان شرم و خجالت از طریق زبان بدن:

۱-محکم به دستان شما می‌چسبد: این کار علامتی آشکار برای نشان دادن خجالت کودک از یک بزرگ‌سال یا کودک ناآشنا است. چسبیدن به شما حس امنیت به او می‌دهد؛ بنابراین او را وادار به جدا شدن از خود نکنید.

۲-بدن خود را به بدن شما می‌فشارد: کودک هنگام حضور شخص ناآشنا پشت سر شما پنهان می‌شود یا با شدت زیاد به شما تکیه می‌دهد تا جایی که تعادل شما در حال به هم خوردن است و این کوشش‌ها برای دور ماندنش از دیدرس شخص غریبه است.

۳-هیچ‌گونه تماس جسمی وجود ندارد: او تماس چشمی مستقیم با فرد غریبه برقرار نمی‌کند و این‌طور به نظر می‌رسد که با نگاه نکردن به شخص غریبه می‌خواهد آن فرد ازآنجا دور شود.

۴-پوشاندن چشم‌ها: کودک هنوز قادر نیست تشخیص دهد که با نگاه نکردن و یا ندیدن افراد غریبه آن‌ها نمی‌روند درنتیجه چشم‌های خود را می‌پوشاند تا موقتاً مشکلش را برطرف سازد و از این خجالت راحت شود.

۵-سرخ شدن چهره: سرخ شدن چهره معمولاً درزمانی که کودک در مقابل افراد غریبه به‌شدت احساس خجالت اتفاق می‌افتد.

نحوه برخورد: صبور باشید و به کودکتان اطمینان دهید مشکلی به وجود نمی‌آید؛ حتی اجازه دهید چهره‌اش را پشت شما پنهان کند. نگران نباشید او در اثر تجارب اجتماعی بیشتر خجالتش به‌تدریج کم می‌شود.

·                 شادی و لذت

پنج روش برای بیان شادی از طریق زبان بدن:

۱-چهره‌ای سرزنده: به هنگام شادی چشمان کودک کاملاً باز و گشادشده و لبخند یا حتی خنده در چهره‌اش ظاهر می‌شود.

۲-حرکات بدنی بسیار فعال: دست‌ها و پاهای خود را خیلی سریع تکان می‌دهد و حرکات عمومی‌اش چابک و سرزنده است و محیط خانه را همراه با آواز خواندن و با قدم‌های نرم و سبک طی می‌کند.

۳-علاقه‌مندی به محیط اطراف: حوادث اطراف برایش جالب‌تر می‌شوند. به هرکاری که لحظه‌ی شادی‌اش انجام می‌دهید علاقه‌مند می‌شود و ممکن است بخواهد به شما کمک کند و یا آن کار را تقلید کند.

۴-نشستن در کنار شما: احتمالاً بخواهند در کنارتان بنشینند که این از سر رضایتمندی و برای تقسیم حسش شادی با شماست.

۵-وقتی با او صحبت می‌کنید تماس چشمی خوبی دارد: نسبت به شما همکاری بیشتری نشان می‌دهد؛ به شما گوش می‌دهد و تماس چشمی قوی برقرار می‌کند.

نحوه برخورد: هیچ کار خاصی لازم نیست انجام دهید؛ فقط با او همراه شوید و منابع شادی‌اش را برای دیدن دوباره‌ی لبخند فرزندتان به خاطر بسپارید.

·       غم و ناراحتی

۵ روش برای بیان غم و ناراحتی از طریق زبان بدن

۱-شانه‌های افتاده: کودک غمگین شانه‌هایش افتاده و ماهیچه‌هایش شروع به آویزان شدن می‌کند.

۲-سستی و بی‌حالی: سستی و بی‌حالی عمومی ولو شدن کف اتاق یا روی کاناپه و جواب دادن به سؤالات شما با خستگی و کندی همگی نشانه‌های غمگین بودن کودک شماست.

۳-اشک ریختن: هنگام ناراحتی تحرک و پویایی ناچیز است؛ اشک‌ها فرومی‌ریزند و کودکتان علی‌رغم پرسش‌های شما سکوت اختیار می‌کند.

۴-نیاز به در آغوش گرفتن: کودک می‌خواهد کنار شما بنشیند؛ سرش را روی شانه شما می‌گذارد و منفعلانه در برابر شما شل می‌شود این‌ها نشانه‌هایی است برای اینکه بگوید احتیاج دارد بغلش کنید زیرا این کار منبع آرامش او است!

۵-گوشه‌گیری: او وقتی ناراحت است حال و حوصله‌ی مراوده باکسی را ندارد و گرمی و هیجانش کمرنگ می‌شود.

نحوه برخورد: تقسیم هیجانات به کودک احساس آرامش می‌دهد. سعی کنید منابع شادی‌اش را برای دوباره خوشحال کردنش و منابع ناراحتی‌اش را برای جلوگیری از دوباره غمگین شدنش پیدا کنید. هم‌حسی شما نسبت به کودک نوپایتان باعث می‌شود تا به یکدیگر نزدیک‌تر شده و به او احساس امنیت و ثبات بدهید.

چهار نکته درباره‌ی آموزش زبان بدن به کودک

۱-تقلید: تقلید از حالت چهره‌ای والد بخشی از فرآیند طبیعی پیوند و همبستگی بین والد و کودک است. روش‌های غیرکلامی فرزندتان عمدتاً انعکاس آن چیزی است که شما والدین انجام می‌دهید.

۲-شدت: مواقعی وجود دارد که کودک شما نمی‌داند چگونه واکنش نشان دهد و از روی شدت حالت و وضعیت شما واکنش خودش را مشخص می‌کند.

۳-میزان بروز: هرچه بیشتر از زبان بدن در ارتباط با کودکتان استفاده کنید؛ احتمال اینکه او نیز استفاده‌ی بیشتری از آن ببرد، افزایش خواهد یافت. برای رشد و تحول کودک باید محرک‌های موردنیاز را در سطح نیازش فراهم کنید. در این مورد بازی‌های نمادین و به‌خصوص قصه‌خوانی به‌صورت تاتروار، بسیار مفید است.

۴-تعامل (کنش و واکنش): کودکان تمایل دارند با هر حرکتشان توجه شمارا به خود جلب و از شما واکنش بگیرند. هرچه در این واکنش‌ها بیشتر از زبان بدن استفاده کنید؛ کودکتان نیز در آینده بیشتر از آن برای بیان واضح‌تر منظورش کمک خواهد گرفت.

به یاد داشته باشید که زبان بدن روشی است که از طریق آن می‌توانید ارتباط مؤثرتری با دیگران برقرار کنید؛ به همین جهت در مورد کودکان نوباوه نیز که نمی‌توانند به‌خوبی منظور خود را از طریق کلام منتقل کنند زبان بدن بهترین روش برای فهم مقصود کودک است که این خود موجب می‌شود واکنش درستی به کودکتان نشان دهید؛ بنابراین افزایش دانش شما والدین از زبان بدن کودکتان بهترین روش برای رسیدن به این اهداف است.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته زبان بدن کودکان چه پیام‌هایی دارد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

احتمالاً نام آزمون‌های روانی را این روزها بیشتر از زوجین به دنبال مشاوره ازدواج یا دانش‌آموزان به دنبال راهنمایی تحصیلی بشنوید. البته که کاربرد این آزمون‌ها فقط محدود به این دو حوزه نیست و در زمینه‌های مختلفی مورداستفاده قرار می‌گیرند. مطلب پیش رویتان درواقع شرحی است بر معرفی آزمون‌های روانی، تاریخچه آن، خصیصه‌های اصلی آزمون‌ها، طبقه‌بندی، کاربرد و البته نواقص این آزمون‌ها. از طرفی این مطلب مقدمه‌ای است برای ورود به مبحث آزمون‌های روانی که توصیف جزئی و مفصل معروف‌ترین و پرکاربردترین آزمون‌ها در آینده سهم مطالب مقالات بعدی ما در این بخش خواهد بود.

در ادامه به پاسخ چند سؤال می‌پردازیم که آزمون‌های روانی و ابعاد مختلف توصیفی و کاربردی آن‌ها را شرح می‌دهد و درواقع تمام آن چیزی است که قصد ارائه آن را در این مطلب داریم:

آزمون روانی چیست؟

اگر از شما بخواهیم که آزمون روانی را تعریف کنید ممکن است تعاریف و موقعیت‌های مختلفی به ذهنتان برسد از یکسر طیف ممکن است شما اطلاعات دقیقی در این رابطه نداشته باشید و این کلمه برای شما تداعی‌کننده انواع آزمون‌های شخصیت شناسی معتبر یا نامعتبری باشد که در کانال‌ها و سایت‌های گوناگون موجود است و با جمله‌ی “تست شخصیت شناسی زیر اسرار نهفته شخصیت شمارا فاش می‌کند!” توجهتان را به سمت خودش جلب کرده باشد؛ یا اینکه از آن سر طیف یک دانشجوی روان‌سنجی باشید و تعریف بسیار دقیق و علمی از آزمون‌های روانی داشته باشد. درهرصورت شما هرکجای این طیف که باشید ما سعی کرده‌ایم با زبانی ساده و قابل‌فهم و البته علمی و معتبر مطالب امروز را برای شما ارائه دهیم.

آزمون روانی درواقع یک وسیله‌ی عینی و استانداردشده است. ازاین‌جهت عینی است که اجرا، روش نمره‌گذاری و تفسیر نتایج آن طبق قواعدی معین و مشخص است و قضاوت شخصی در آن تأثیری ندارد؛ و ازاین‌جهت استانداردشده است که روی گروهی از افراد قبلاً اجراشده و نتایج مطالعات و پژوهش‌های مربوط به آن با روش‌های آماری مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته و روایی و پایایی آن تعیین‌شده است.

برای هر آزمونی قواعد و دستورالعمل‌های اجرایی ویژه‌ای در مورد نحوه اجرا، بخش توضیحی پیش از آزمون برای شرکت‌کننده‌، تفسیر نمره آزمون و طریقه‌ی ارائه مثال‌ها وجود دارد. علاوه بر این هر آزمونی یک نمره پایه دارد که قضاوت و تفسیر درباره‌ی نتیجه آزمون شخص شرکت‌کننده از طریق آن صورت می‌گیرد.

البته این نکته را هم مدنظر داشته باشید که آزمون روانی نمونه‌ای از رفتار یا هر خصیصه‌ای را که موردسنجش آزمون باشد؛ می‌سنجد و درواقع درباره‌ی نتیجه‌ای که به دست می‌آید نمی‌توانیم مطلق بگوییم که قطعاً درست است؛ اما آنچه هست از این نتیجه به همراه یک یا چند جلسه مشاوره حضوری می‌توان نتیجه قابل اتکایی به دست آورد.

شروع واقعی آزمون‌های روانی چه زمانی بود؟

ازآنجایی‌که هیچ عملی بدون مقدمه و ناگهانی به وجود نیامده است، پیدایش آزمون‌های روان‌شناختی نیز مدیون تلاش‌ها و فعالیت‌های علمی دانشمندان زیادی هست که با کوشش و زحمات و تحقیقات مداوم خود زمینه ایجاد آن را فراهم کرده‌اند. افراد ازنظر استعداد، شخصیت و رفتار با یکدیگر متفاوت‌اند و همین مسئله امکان اندازه‌گیری این فاکتورها را فراهم می‌کند؛ اما اندازه‌گیری چرا مهم است و در یک پله بالاتر اصلاً اندازه‌گیری چیست؟ لغت اندازه‌گیری در عامه معنی روشن و مشخصی دارد؛ اما نتایج حاصل از یک اندازه‌گیری زمانی دارای ارزش و اهمیت علمی خواهد بود که برای اندازه‌گیری از وسایلی استفاده شود که نتیجه را به‌صورت عددی معین و در اختیار ما بگذارند. از اواخر قرن نوزدهم میلادی بود که امکان اندازه‌گیری خصوصیات روانی مطرح شد و روش‌های تحقیق در علوم فیزیکی نیز به بررسی مفاهیم نظری علوم رفتاری تعمیم داده شدند. البته که در همه‌ی آزمون‌های روانی اندازه‌گیری و نتیجه عددی دقیقی و مشخصی به دست نمی‌آید و تعبیر و تفسیرهای کیفی ملاک نتایج آزمون خواهند بود که این خود بابت پایایی یک آزمون جای سؤال باقی می‌گذارد.

برگردیم به تاریخچه و شروع واقعی آزمون‌ها

امپراتوری چین: در چین قدیم تلاش‌هایی در جهت ارزیابی کارکنان از طریق آزمون‌هایی صورت می‌گرفت و نتایج آن‌ها درواقع ملاکی بود برای ارتقای کارکنان.

یونان بوستان: در یونان نیز افرادی مانند ارسطو و افلاطون تفاوت‌های فردی را موردتوجه قرار دارند. به‌عنوان‌مثال افلاطون از جهت تفاوت‌های فردی افراد را در سه گروه طلا، نقره و آهن طبقه‌بندی کرد که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را داشتند.

گالتون: در سال‌های بعد گالتون مطالعاتی درباره‌ی رابطه‌ی بین بهره‌ی هوشی و تمییز حسی افراد انجام داد. او معتقد بود که هرچقدر میزان بهره‌ی هوشی بیشتر باشد تمییز حسی فرد بهتر و دقیق‌تر خواهد بود.

ویلهلم وونت: وونت هم‌عصر با گالتون بود و اهمیت او ازاین‌جهت است که در سال ۱۸۷۹ اولین آزمایشگاه روان‌شناسی را در دانشگاه لایپزیک آلمان تأسیس کرد و به تحقیقات آزمایشگاهی درزمینهٔ حواس انسان پرداخت. درواقع این شروع روان‌شناسی تجربی، استفاده از ابزارها و اندازه‌گیری دقیق‌تر از گذشته به‌وسیله آن‌ها بود.

جیمز مک کین کتل: او هم به اندازه‌گیری تفاوت‌های فردی علاقه داشت؛ کتل شاگرد وونت بود و باراهنمایی او و البته تحت تأثیر گالتون ده آزمون برای سنجش تفاوت‌های فردی ازنظر زمان واکنش تدوین کرد؛ اما مهم‌ترین کاری که او درزمینهٔ ‌آزمون‌های روان‌شناختی انجام داد این بود که در سال ۱۸۹۰ برای اولین بار در مقاله‌ای اصطلاح آزمون روانی را به‌کاربرده و آن را وارد فرهنگ روان‌شناسی کرد.

آلفرد بینه: شروع واقعی آزمون‌های روانی دقیقاً همین نقطه بود جایی که بینه به همراه روان‌پزشکی به نام تئودور سیمون از طرف وزارت همگانی آموزش فرانسه مأمور شدند که آزمونی با تکالیف ذهنی برای شناسایی کودکان عقب‌مانده ذهنی تهیه کنند. آن‌ها در سال ۱۹۰۵ در فرانسه اولین مقیاس اندازه‌گیری هوش و درواقع اولین آزمون روانی را تحت عنوان آزمون هوش بینه – سیمون منتشر کردند. به همین دلیل و البته تلاش‌های قبلی بینه در این زمینه او را پدر آزمون‌های روانی نامیده‌اند.

این شروع ماجرا بود و پس‌ازآن آزمون‌های دیگری به‌نوبت و طبق ارائه‌ی دیدگاه‌ها و نظریه‌های مختلف در روانشناسی مطرح شدند. از اولین آزمون گروهی گرفته که در جنگ جهانی اول توسط رابرت یرکز و گروه چهل‌نفره‌اش تحت عنوان آزمون آلفا و بتا برای سنجش هوش نیروهای ارتش آمریکا تهیه شد تا آزمون‌های شخصیت و آزمون‌هایی در حوزه‌های دیگر که تا به امروز تدوین‌شده‌اند.

خصیصه‌های اصلی آزمون‌های روانی چیست؟

آزمون‌های روانی خصوصیات اصلی و مشترکی دارند که در زیر به شرح تعدادی از آن‌ها می‌پردازیم.

روایی: منظور از روایی داشتن یک آزمون این است که آزمون همان چیزی را اندازه بگیرد که دقیقاً برای اندازه‌گیری همان ساخته‌شده است.

پایایی: اعتمادی است که به نتایج یک آزمون می‌توان داشت بدین معنی که اگر آزمونی را به‌طور متوالی و بافاصله زمانی طولانی روی تعداد معینی از افراد اجرا کنند نتایج باید از یک ثبات نسبی برخوردار باشند.

حد متوسط: حد متوسط حالات، معلومات و یا خصیصه افرادی است که در یک آزمون شرکت کرده‌اند و مقدار حالات یا معلومات و خصایص افراد دیگر را می‌توان به‌وسیله آن سنجید تا مشخص شود که فرد در مقایسه با افراد مشابه خود در چه وضعیتی قرار دارد. این حد متوسط به‌عنوان‌مثال در آزمون هوش همان عدد ۱۰۰ است.

چه طبقه‌بندی‌هایی برای آزمون‌های روانی وجود دارد؟

طبقه‌بندی چیزی است که با توجه به ملاک شما برای انجام دادن آن شکل‌های مختلفی به خود می‌گیرد. تعداد آزمون‌های روانی بسیار زیاد است؛ به همین دلیل با توجه به ویژگی‌های مختلفی که آزمون‌ها دارند به روش‌های مختلفی می‌توان آن‌ها را طبقه‌بندی کرد. برای مثال می‌توان آن‌ها را ازلحاظ استاندارد بودن یا غیراستاندارد بودن، فردی یا گروهی بودن، آزمون سرعت یا قدرت بودن، آزمون کلامی یا غیرکلامی بودن و… طبقه‌بندی کرد.

آزمون‌های استاندارد در برابر آزمون‌های غیراستاندارد

آزمون‌های استاندارد بر اساس شیوه اجرایی خاصی انجام می‌شوند و به شیوه یکسان افراد نمره‌گذاری و بر اساس هنجار‌های به‌دست‌آمده تفسیر می‌شوند. هنجارهای آزمون استانداردشده از طریق طیف عملکرد گروه نتایج نمونه وسیعی از آزمودنی‌ها فراهم‌شده است که نمره آزمودنی با آن مقایسه و موقعیت او نسبت به گروه هنجار تعیین می‌شود. در مقابل این آزمون‌ها آزمون‌های غیراستاندارد هستند که به روش‌های غیرعلمی ساخته‌شده‌اند و برای ارزشیابی‌های غیررسمی ‌استفاده می‌شوند؛ مانند آزمون‌هایی که توسط دبیران برای ارزیابی دانش‌آموزان ساخته می‌شود. درواقع مشکل اصلی آزمون‌های غیراستاندارد نداشتن اعتبار است و به همین دلیل استاندارد بودن یا نبودن مرز روان‌شناختی بودن یا نبودن یک آزمون است.

آزمون‌های فردی در برابر آزمون‌های گروهی

آزمون‌های فردی آزمون‌هایی هستند که در زمان معین‌شده برای آزمون، آزمونگر آزمون را فقط برای یک نفر می‌تواند اجرا کند؛ مانند آزمون هوش وکسلر و آزمون رورشاخ. آزمون هوش وکسلر یکی از معروف‌ترین و معتبرترین آزمون‌های هوش است که می‌توانید معرفی اختصاصی آن را در مقالات دیگر بخش آزمون‌ها بخوانید. در مقابل آزمون‌های فردی، آزمون‌های گروهی هستند که آزمونگر می‌تواند این آزمون را هم‌زمان برای چند نفر اجرا کند؛ مانند آزمون هوش ریون.

آزمون‌های سرعت در برابر آزمون‌های قدرت

آزمون‌های سرعت آزمون‌هایی هستند که برای جوابگویی محدوده زمانی معینی دارند و شرکت‌کننده باید حداکثر پاسخگویی خود را در این زمان مشخص داشته باشد؛ در این آزمون‌ها سطح دشواری سؤالات تقریباً یکسان است؛ مثل آزمون‌های استعداد تحصیلی. در مقابل آزمون‌های قدرت هستند که زمان مشخصی برای جوابگویی ندارند و فرد باید در یک محدوده‌ی طولانی از زمان نهایت دقت، مهارت و دانشش را نشان دهد. سطح دشواری در این سوالات از آسان به دشوار تنظیم می‌شود؛ مانند آزمون اندریافت موضوع. 

آزمون‌های کلامی‌ در برابر آزمون‌های غیرکلامی

روش‌های جواب دادن به سؤالات آزمون نیز می‌تواند ملاکی برای طبقه‌بندی باشد که ازاین‌جهت آزمون‌ها را به دودسته کلامی و غیرکلامی تقسیم می‌کنند. آزمون‌های کلامی آزمون‌هایی هستند که از انواع زبان یعنی گفتاری، شنیداری و نوشتاری برای پاسخ‌گویی به سؤالات آن استفاده می‌شود؛ مانند بخش کلامی آزمون وکسلر و به طبع آن آزمون‌های غیرکلامی آزمون‌هایی هستند که در آن‌ها از هر نوعی از زبان کمترین استفاده صورت بگیرد؛ مانند آزمون مکعب‌های کهس.

آزمون‌های ملاک مرجع در برابر آزمون‌های گروه مرجع

روش‌های تفسیر متفاوتی برای آزمون‌های روانی وجود دارد. در آزمون‌های ملاک مرجع عملکرد هر شخصی با توجه به یک ملاک مشخص مقایسه می‌شود و نتایج سایر افراد شرکت‌کننده در تفسیر نتیجه دیگری دخالتی ندارد؛ اما در آزمون‌های گروه مرجع عملکرد هر شرکت‌کننده با میانگین عملکرد کل شرکت‌کننده‌ها مقایسه می‌شود.

کاربرد آزمون‌های روانی چیست؟

آزمون‌های روانی همان‌طور که می‌دانید کاربردهای بسیار زیادی دارند. کلینیک‌ها و معاینات بالینی، محیط‌های آموزشی، انواع مشاوره‌ها مثل راهنمایی تحصیلی شغلی و مشاوره ازدواج ازجمله زمینه‌هایی هستند که در آن‌ها از آزمون‌های روانی استفاده می‌شود. مشاوران، معلمان، روانشناسان بالینی و روان‌پزشکان جزء کسانی هستند که با این آزمون‌ها سروکار دارند.

اما به‌طورکلی آزمون‌های روانی چهار کاربرد اصلی دارند:

• پیش‌بینی: برای ورود به هر حوزه‌ای و موفقیت داشتن در آن استعداد و علاقه‌ دو فاکتور کلیدی و تعیین‌کننده است. اینجاست که آزمون‌های روانی می‌توانند وارد عمل شده و از طریق نتایجی کمی و دقیق و البته به همراه مشاوره حضوری میزان موفقیت شمارا در حوزه‌ی موردنظر تعیین می‌کند. آزمون رغبت سنجی هالند یا آزمون‌های استعداد و پیشرفت تحصیلی چنین هدفی را دنبال می‌کنند. یا به‌عنوان مثالی دیگر مسئله‌ی مشاوره ازدواج که میزان موفقیت یک ازدواج را مشخص می‌کند از آزمون‌های شخصیت شانزده عاملی کتل، پرسشنامه پنج عاملی نئو و پرسشنامه چند وجهی شخصیت مینه سوتا در آن استفاده می‌شود؛ که برای استفاده از توضیحات و دادن این آزمون‌ها می‌توانید به مقالات مربوطه در این بخش رجوع کنید.
• گزینش: برای ورود به برخی از شرکت‌ها و مؤسسات آزمون‌هایی گرفته می‌شود که از طریق آن‌ها و مطابق با اهداف آن سازمان اشخاص مناسب انتخاب می‌شوند.
• طبقه‌بندی: برای اینکه هر شخصی مطابق با ویژگی‌های منحصربه‌فردش در جایگاه مناسب خود ازجمله جایگاه شغلی مناسب قرار بگیرد نیاز دارد ابعاد مختلفش شناخته‌شده و از طریق آن در گروه‌های مختلف و مناسب طبقه‌بندی شود. تست شخصیتی “MBTI” مثال مناسبی برای این قسمت است. این تست نیز جزء تست‌های شخصیتی بسیار مشهور و معتبر است که پیشنهاد می‌کنیم بخش مربوط به آن را حتماً مطالعه و از آن استفاده کنید.
• ارزشیابی: اینکه بر اساس آزمون‌های خاصی افراد را بشناسیم و بر اساس آن بتوانیم شیوه‌های مناسب خدمت‌رسانی روان‌شناختی به شخص موردنظر را اتخاذ کنیم یکی دیگر از فواید آزمون‌های روانی است. آزمون”MMPI” یکی از آزمون‌هایی است که در این زمینه استفاده می‌شود و همچون دیگر آزمون‌هایی که در بالا گفتیم در بخش آزمون‌های روانی در اختیار شما عزیزان قرارگرفته است.

و اما چند نکته تکمیلی درباره‌ی اجرای آزمون‌ها:

یک آزمونگر چه وظایفی دارد؟

• آگاهی: آزمونگر باید آگاهی و اطلاع کامل از آزمون مورداجرا و جزییات آن داشته باشد.
• کنترل: آزمونگر قبل از اجرای آزمون باید از محل اجرای آزمون دیدن کند و وسایل موردنیاز را پیش از اجرا حتماً کنترل کند (وسایلی مثل دفترچه آزمون، راهنمای اجرای آزمون، پاسخ‌نامه، مداد، زمان‌سنج و اگر آزمون ابزاری است حتماً باید قبل از آزمون آماده شوند؛ مثل بخش عملی آزمون وکسلر).
• آماده‌سازی دستیاران: اگر آزمون نیاز به دستیار داشته باشد؛ دستیار آزمونگر باید قبل از شرکت‌کننده در محل آزمون حاضر باشد.
• نحوه پاسخ‌گویی: آزمونگر باید قبل از شروع آزمون آزمودنی را کاملاً با نحوه‌ی پاسخگویی به آزمون آشنا کند؛ که پاسخگویی اشتباه موجب انحراف نتیجه‌ی آزمون نشود.
• نظارت بر پاسخگویی: آزمونگر باید بر نحوه پاسخگویی آزمودنی نظارت کند که او پاسخ‌ها را در جای مناسب در پاسخ‌نامه وارد کند.
• جمع‌آوری پاسخ‌نامه‌ها: آخرین وظیفه آزمونگر این است که پس از اتمام زمان آزمون پاسخ‌نامه‌ها و دفترچه آزمون را جمع‌آوری کند.

آزمون‌های روانی چه نواقصی دارند؟

علی‌رغم تمام کاربردها و مزایایی که آزمون‌های روانی دارند بحث اعتبار، پایایی و کارایی داشتن بعضی از این آزمون‌ها هنوز جای بحث دارد. از طرفی نقطه‌ی برش برخی آزمون‌های هوش به‌گونه‌ای است که بعضی از دانش‌آموزان به‌اشتباه به مدارس کودکان استثنائی یا بیمارستان‌ها ارجاع داده می‌شوند. برخی از این آزمون‌ها نیز باید متناسب بافرهنگ‌ها مجدداً بازنویسی شوند وگرنه نتایج آن‌ها با انحراف نسبت به واقعیت به دست خواهند آمد. دراین‌بین از برخی از آزمون‌های روانی مثل آزمون شخصیت چندوجهی مینه سوتا که رسالت اصلی آن‌ها تشخیص اختلالات روانی است؛ برای تصمیم‌گیری‌های سازمانی و استخدام نیرو استفاده می‌شود درحالی‌که هنوز اعتبار این آزمون برای همچین موردی سنجیده نشده است.

بااین‌وجود آزمون‌های روانی در کنار اندک نواقصی که دارند در انواع مشاوره‌های فردی و سازمانی و برای قرارگیری افراد در جایگاه مناسبشان بسیار کاربردی هستند. هدف از تمام این آزمون‌ها این است که فرد با توجه به جایگاه خود حداکثر بهره‌وری را از توانمندی‌هایش خواه به‌تنهایی خواه با کمک خدمات‌رسانی‌های مختلف داشته باشد. در ادامه این بخش توضیح مفصل و کاربردی برخی از آزمون‌های شخصیت و هوش مشهور را می‌توانید بخوانید.
تفسیر آزمون نئو

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته آزمون‌های روانی چیستند؟ چرا به وجود آمده‌اند؟ و چه نواقصی دارند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اختلال وسواس

وسواس فکری عملی یکی از اختلال‌های خانواده اختلالات اضطرابی است؛ پس عجیب نیست اگر بگوییم پایه آن اضطراب است. حال این اضطراب از کجا می‌آید؟

مبتلایان این اختلال افکار و رفتارهای مزاحم و ناخواسته‌ای را تجربه می‌کنند. افکار وسواسی درواقع احساسات و اندیشه‌های مزاحمی هستند که می‌توانند محتوا و موضوعات متفاوتی ازجمله آلودگی، داشتن یک بیماری، لزوم تقارن، جنسی، پرخاشگرانه و… داشته باشند. این افکار وسواسی موجب ایجاد اضطراب در فرد می‌شوند و غالباً به دنبال آن‌ها رفتار یا همان وسواس‌های عملی که هدفشان کاهش این اضطراب است ظاهر می‌شوند. وسواس‌های عملی شامل شست‌وشو، شمارش، ایجاد تقارن، ذخیره‌سازی و… هستند؛ که معمولاً همایند یکی از وسواس‌های فکری‌اند.

شاید با خودتان فکر کنید که شما هم این افکار و اعمال را دارید و این سؤال برایتان پیش بیاید که آیا مبتلا به وسواس هستید؟

جواب این است که شما باید این‌گونه افکار و اعمال خود را با معیارهای اختلال گونه شدن این علائم که در ادامه آن‌ها را ذکر می‌کنیم مقایسه کنید.

معیارهای اختلال گونه شدن علائم وسواس:

۱ وقتتان بیش‌ازحد معمول در طول روز برای این افکار و آداب وسواسی اتلاف شود.

۲ ایجاد اختلال قابل ملاحظه در کارکردهای معمول

۳ خودتان یا حداقل دو نفر از نزدیکان معتبرتان از این اوضاع احساس ناراحتی کنید.

 وسواس در کودکان

شیوع وسواس در کودکان یک تا سه درصد است. میانگین سن شروع آن در کودکان نه تا دوازده سال است اما شروع در سن چهارسالگی و حتی زودتر هم دیده‌شده است.

نشانه‌های وسواس در کودکان:

۱ کندی در انجام هر یک از اعمال روزانه مثل لباس پوشیدن، غذا خوردن، انجام تکالیف و …

۲ مشکلات رفتاری مثل عصبانیت و بی‌قراری

۳ نگرانی درباره مریضی، آسیب یا مرگ خودشان یا اعضای خانواده

۴ کودک مرتباً احساس گناه درباره‌ی نقض قوانین و انجام کارهای بد دارد.

۵ نگرانی بیش‌ازحد کودک درباره‌ی تمیزی، کثیفی و میکروب‌ها.

۶ وسواس درباره‌ی صاف بودن اشیا، تقارن و جفت بودن یا قرار گرفتن دقیق شی در یکجا.

۷ افکاری درباره اینکه بعضی چیزها خوش‌شانسی یا بدشانسی می‌آورند.

در صورت مشاهده این علائم و تداوم آن‌ها در فرزندانتان حتماً با یک روانشناس کودک مشورت کنید.

سبک‌های فرزند پروری

در این قسمت برای شما راجع به تعریف و انواع سبک فرزند پروری می‌گوییم.

تأثیر والدین بر کودکان از طریق ارتباط‌های کلامی و غیرکلامی است و مسیرهای ارتباطی والدین با کودکان پیچیده است. در این مورد عوامل بسیار زیادی مثل پاسخ به هیجانات کودک، منطقی بودن، سبک گفت‌وگو با کودک، فعالیت‌هایی که والدین و کودک باهم انجام می‌دهند، حساسیت در برابر کودک و عواملی مانند این‌ها تعیین‌کننده‌ی سبک ارتباطی والدین با کودک است. در فعالیت‌های روزمره و ارتباط والدین با کودکان روش‌های والدین شکل خاصی به خود می‌گیرد که به آن سبک می‌گویند. در رفتارهای والدین می‌توان سه عامل اصلی را برای تشریح سبک‌های فرزند پروری به دست آورد. این عوامل گرمی و پذیرش، کنترل و عامل پایداری هستند. والدین گرم و پذیرا به نشانه‌های رفتاری و هیجانی کودک خود حساس بوده، به آن توجه می‌کنند، بر اساس نیاز کودک با او برخورد می‌کنند و به کودک توجه کافی دارند. والدین کنترل‌کننده به کودک اجازه‌ی تصمیم‌گیری و فعالیت مستقل نمی‌دهند، آن‌ها همیشه بر اساس صلاح‌دید خود برای کودک تصمیم می‌گیرند و کودک آن‌ها آزادی عمل کمی دارد. برای کنترل معمولاً سه سطح شدید، متوسط و کم تعریف می‌شود. عامل پایداری نشان‌دهنده‌ی ثبات، عدم ثبات در رفتار، بروز احساسات، واکنش در برابر کودک و تقاضاهای والدین است. ثبات والدین نباید تبدیل به‌سختی و انعطاف‌ناپذیری شود بلکه برای تأثیر مثبت باید با انعطاف‌پذیری همراه باشد.

نظام‌های طبقه‌بندی متفاوتی برای سبک‌های فرزند پروری وجود دارد اما ما اینجا نظام بامریند را شرح می‌دهیم.

بامریند پیشنهاد کرده است که نه ارتباط عاطفی والد کودک شامل سه عنصر مسئولیت، گرمی و در دسترس بودن و نه کنترل والدینی شامل سه عنصر تقاضا کردن، بازبینی و نظم دهی، هیچ‌کدام به‌تنهایی برای تحول سالم کودک کافی نیستند، اما هر دو برای دسترسی به اهداف پرورش کودک ضروری‌اند. به این معنا که عناصر شکل‌دهنده‌ی فردیت شامل استقلال، خود ارزشمندی و خود نظم دهی در کودکان باعث گسترش تحول به‌عنوان یک فرد در اجتماع می‌شود. بر اساس این فرضیه بامریند یک طرح سه‌بعدی طبقه‌بندی را برای تشخیص تفاوت‌های کیفی سبک‌های فرزند پروری شکل داد. در این طبقه‌بندی، سبک‌های فرزند پروری به‌صورت مقتدرانه، مستبدانه و سهل گیرانه توصیف‌شده‌اند.

فرزند پروری مقتدرانه

این والدین شیوه کنترل ثابت، پیوسته و مشخصی برای اجماع کودک با خانواده و جامعه صورت می‌دهند و اصرار دارند که کودک به سطحی از هنجارهای تحولی خود در هر مرحله از تحول برسد. سبک ارتباطی کودک با والدین با ویژگی‌های گرمی، شفافیت، متقابل بودن و مراوده کلامی بین آن‌ها مشخص می‌شود. کنترل در یک بافت صمیمانه مانند ارتباط عاطفی مثبت والد کودک، تشویق استقلال و فردیت کودک و کنترل عاطفی کم صورت می‌گیرد. کودکان والدین مقتدر بیشتر می‌توانند سطوح بالای عامل بودن یعنی پیشرفت، عزت‌نفس بالا و استقلال را نشان دهند. همچنین در رابطه با مسئله‌ی ارتباط مهارت‌های اجتماعی، همکاری بین فردی و رفتارهای دوستانه بیشتری را نشان می‌دهند؛ مانند هر کودک دیگری کارآمدی فرزند پروری مقتدرانه تحت تأثیر شرایط محیطی متفاوت است اما اثرات مثبت آن در طول دوران پیش‌دبستانی تا نوجوانی و در بافت‌های متنوع اجتماعی ازجمله خانواده، مدرسه، گروه‌های دوستانه و… قابل‌مشاهده است.

فرزند پروری مستبدانه

این والدین در ثبات تجربه کنترل مانند والدین مقتدرند درحالی‌که راهبردهای کنترلی آن‌ها ازلحاظ کیفیت متفاوت است. این والدین انتظار اطاعت مطلق و بی‌چون‌وچرا دارند و هر نوع تلاش کودک برای کسب استقلال و فردیت با شکست مواجه می‌شود. درحالی‌که کودک در ظاهر یاد می‌گیرد که باید از قوانین والدین و جامعه پیروی کرده و آن‌ها را رعایت کند اما نبود راهبردهای نظم‌بخشی مانند حل مسئله، استدلال و تبیین قوانین مانع درونی شدن ارزش‌های این نوع خانواده و اجتماع می‌شود. رفتار دردآمیز این والدین با بی‌توجهی به حس استقلال کودک، مانع ایجاد حس یکپارچگی و کارآمدی در شخصیت کودک خواهد شد. این کودکان به‌شدت درخطر مشکلاتی مانند ارزیابی و برآورد منفی خود، جامعه‌ستیزی، احساس شایستگی ضعیف، حس کمبود استقلال و کاهش عزت‌نفس کافی هستند.

فرزند پروری سهل گیرانه

والدین سهل گیر در تجربه‌ی فرزند پروری خود بسیار اهمال‌کارند و این را در استقلال و تحمل آن‌ها برای هر رفتار جدید کودک می‌توان ملاحظه کرد. درحالی‌که این رفتار اغلب با گرمی و ابراز عواطف همراه است؛ اما می‌تواند معادلی از تحمل و پذیرش والدین برای رفتارهای مخرب و تکانشی کودک و اکراه آن‌ها در اعمال هر نوع قدرت و قانونی باشد. این سستی والدین در نظارت و نظم‌بخشی، به کودک اجازه می‌دهد که رفتار خود را آن‌گونه که مایل است هدایت کند. همچنین در این حالت کودک هر طور که دوست داشته باشد برای خود تصمیم می‌گیرد. نبود تعادل بین گرمی، کنترل و عدم درخواست والدین برای رسش و بلوغ اجتماعی و عاطفی موجب پدید آمدن افزایش سطح بالای خودمختاری، عامل بودن و تحول فردی با هزینه‌ی از دست دادن همراهی و مشارکت اجتماعی خواهد بود؛ بنابراین زندان والدین سهل گیر، سطوح بالای خود ارزشمندی و عزت‌نفس را تجربه می‌کنند اما به بهای نقص در رسش و پختگی، کنترل تکانه، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و پیشرفت تحصیلی است.

تا اینجا از سه نوع از سبک فرزند پروری نام بردیم و آن‌ها را توضیح دادیم اما بامریند یک سبک چهارمی هم معرفی می‌کند که سبک فرزند پروری بی‌اعتنا نامیده می‌شود با این توضیح که ویژگی‌های آن شبیه به سبک فرزند پروری سهل گیر است اما با این تفاوت که این والدین نسبت به فرزندان خود گرمای لازم را ندارند و حتی گاهی در حالت‌های افراطی در حالت افسرده و بی‌تفاوت به سر می‌برند و نسبت به نیازهای اساسی فرزندان خود اعتنایی ندارند.

رابطه‌ی بین سبک‌های فرزند پروری و اختلال وسواس

و حالا می‌رسیم به جواب سؤال اصلی:

چطور سبک فرزند پروری شما احتمال ابتلا به اختلال وسواس را در کودکتان افزایش می‌دهد؟

در این قسمت دستاورد مقاله‌ای که به‌تازگی در این رابطه منتشرشده است را برایتان شرح می‌دهیم و همچنین شالوده مطلب و جمع‌بندی نهایی در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

با توجه به میزان شیوع اختلال وسواس در میان کودکان که شیوع یک تا سه درصدی آن عدد کمی هم محسوب نمی‌شود؛ ضرورت چنین مطالعه‌ای بیشتر به چشم می‌آید. هم‌اکنون که شما در حال مطالعه این متن هستید چیزی حدود ۵۷۶۰۰۰ کودک در ایران به اختلال وسواس فکری عملی مبتلا هستند.

عوامل زیستی و محیطی زیادی می‌توانند موجب شروع و عود اختلال وسواس در یک کودک شود؛ و ما در اینجا به یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی یعنی خانواده و ویژه‌تر سبک فرزند پروری می‌پردازیم. خانواده به‌عنوان کوچک‌ترین نهاد اجتماعی، نقش اصلی را در جهان‌بینی اجتماعی و نوع ابراز وجود کودک در اجتماع ایفا می‌کند. در محیط خانواده رابطه پدر و مادر زمینه‌ساز یادگیری اجتماعی است. در اغلب خانواده‌ها والدین نه‌تنها ساختار محیط خانوادگی را شکل می‌دهند بلکه به‌نوعی فرصت‌هایی که فرزندان در خارج از محیط خانواده می‌توانند به تعامل اجتماعی بپردازند و نوع ابراز وجود در این تعاملات را نیز مشخص می‌کنند.

در والدینی که سبک فرزند پروری مستبدانه را اتخاذ می‌کنند انتقاد بیش‌ازحد والدین از فرزندان دیده می‌شود. همچنین سطح انتظارات بسیار بالا از کودک در زمینه‌های مختلف به چشم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خورد که درمجموع باعث می‌شود‌ ویژگی‌هایی در کودک ظاهر شود ازجمله: اعتمادبه‌نفس پایین، کاهش انگیزه، افزایش اضطراب و افزایش احتمال مصرف مواد مخدر. البته که این ویژگی‌ها باگذشت زمان خود را با شدت بیشتری نشان می‌دهند.

والدین سهل گیر اما فرزندانی به‌طورکلی مثبت‌تر و نسبت به فرزندان والدین مستبد افرادی سرزنده‌تر هستند اما آن‌ها نیز خودکنترلی کمتر و سطح اعتمادبه‌نفس پایین‌تری را نسبت به فرزندان والدین مقتدر تجربه می‌کنند.

و خب طبق انتظارتان والدین فرزندان با سبک فرزند پروری مقتدرانه در بالاترین سطح سلامت روانی قرار دارند؛ چراکه در این تحقیق افسردگی و سطح اضطراب کودکان نیز به‌عنوان کار جانبی موردمطالعه قرار گرفت و دقیقه این نتیجه به دست آمد که کمترین سطح افسردگی و اضطراب در میان فرزندان این والدین دیده می‌شود.

پس تا اینجا متوجه شدیم که سبک فرزند پروری مستبدانه پر ریسک ترین و سبک فرزند پروری مقتدرانه مطمئن‌ترین روش فرزند پروری ازنظر ابتلا به انواع آسیب‌های روانی هستند؛ و طبق این تحقیق رابطه معناداری بین سبک‌های مقتدرانه و سهل گیرانه و ریز فاکتورهای موردبررسی وسواس برخلاف سبک مستبدانه وجود نداشت.

اما چگونه سبک فرزند پروری به‌طور ویژه احتمال ابتلا به وسواس را در کودک افزایش می‌دهد؟

مفید و مختصر با دو فرآیند اصلی این سبک می‌تواند اثرگذار باشد:

۱ کاهش سطح استقلال، عزت‌نفس و متکی به نفس بودن کودک و این تصور غالبی که او هیچ کنترلی روی تصمیمات و شرایط خودش و در سطح بالاتر روی شرایط محیطی ندارد به‌خودی‌خود موجب ایجاد حس اضطراب و رنج روانی در کودک می‌شود، اضطرابی که همان‌طور که می‌دانید پایه وسواس است.

۲ هر نوع سبک فرزند پروری تفکرات و تصویرهای ذهنی منحصربه‌فردی برای کودک به وجود می‌آورد. وقتی طبق یک سبک تربیتی خاص باورهای نادرستی برای کودک به وجود می‌آید این باورها می‌توانند طبق فرضیه اساسی شناختی بک تقویت شوند. فرضیه بک این‌طور بیان می‌کند که اگر باور نادرستی که ایجاد رنج روانی برای فرد می‌کند با رفتار ویژه‌ای به‌صورت موقت رنج روانی‌اش از بین برود این راه تسکین‌دهنده‌ی موقت به‌مرور به‌صورت پایدار در فرد باقی می‌ماند. با این روش دقیقاً می‌توان پایدار شدن افکار و اعمال وسواسی در کودکان را توجیه کرد. بگذارید با یک مثال کمی موضوع را شفاف‌تر کنیم. به‌طور مثال اگر شما به فرزندتان بگویید که باید به‌محض ورود به خانه دست‌هایش را بشوید و اگر این مسئله را رعایت نکند صد در صد مریض می‌شود. وقتی هرروز فرزندتان به‌محض ورود به خانه دست‌هایش را بشورد فکر حمله میکروب‌ها و مریض شدن و فشار روانی حاصل از آن برطرف می‌شود اما اتفاق مهم‌تری در اینجا رخ می‌دهد و آن این است که اگر پس از سال‌ها و تثبیت این تفکر وسواس گونه از طریق فرضیه شناختی پاداش­دهی بک که عدم شست و شوی بلافاصله دست‌ها پس از ورود به منزل قطعاً باعث بیمار شدن او می‌شود؛ روزی نتواند این عمل را انجام دهد رنج روانی مسئله به‌صورت غیرمنطقی بر او فشار می‌آورد و این عمل به صورتی وسواسی در او باقی می‌ماند.

به‌عنوان جمع‌بندی سبک فرزند پروری مستبدانه از طریق چهارچوب‌های سفت‌وسخت خود و الزامات و انتظاراتی که مرتباً به کودک القا می‌کند بیشترین احتمال سوق دادن کودکان به‌سوی افکار و آیین‌های وسواسی را به دنبال خواهد داشت.

روانشناسان کودک در همه حال و از جان آماده کمک به کودکان در معرض خطر هستند. به امید آنکه با اتخاذ بهترین سبک فرزند پروری و پیگیری‌های به‌موقع همه کودکان لبریز از سلامتی و شادی باشند.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته چطور سبک فرزند پروری شما احتمال ابتلا به وسواس را در کودکتان افزایش می‌دهد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.