فصل سوم راه­های دیگر به‌جز تنبیه

گاهی آن‌قدر از رفتار کودکان خسته می­شویم که تنها راه را در تنبیه آن­ها می­بینیم. ابتدا با زبان‌های متفاوت و صبوری تلاش می­کنیم تا به آن‌ها اشتباهاتشان را تذکر دهیم اما کودکان هم به‌نوبه خود فراموش‌کارند و نگرانی‌های والدین را درک نمی­کنند. در این فصل می­خواهیم راه‌های بهتر و با ثمر تری از تنبیه را ارائه دهیم.

اصلاً چرا تنبیه می­کنیم؟

تاکنون از خودتان پرسیده­اید که چرا بچه­ها را تنبیه می­کنیم؟ مثلاً از مشاهده تلویزیون، خوردن شام، رفتن به تفریح، خرید وسیله‌هایی که دوست دارند منع می­کنیم؟

جواب­هایی که بعضی از والدین دادند از این قبیل بوده:

• چون فرزندانم مرا نادیده می­گیرند.
• چون تنها چیزی هست که بچه­ام میفهمه.
• چون قدرتم را از دست می­دهم.

وقتی بچه­‌ها را تنبیه می­کنیم، آن‌ها با خود چه فکر می­کنند؟

از چند کودک در مورداحساسشان وقتی‌که والدین آن­ها را تنبیه می­کنند سؤال شد. پاسخ آن­ها در زبر نوشته‌شده است:

• از مادرم متنفر می­شوم.
• من با خودم خیال می­کنم که یک روز بیمار می­شوم و آن‌ها به خاطر کاری که با من کرده­اند متاسف­خواهندشد.
• آن‌ها خیلی بدجنس هستند، نشانشان خواهم داد که بازهم این کار را خواهم­کرد ولی این بار آن‌ها مرا نخواهند گرفت.

اصلاً چرا تنبیه نکنیم؟

چون تنبیه کردن نتیجه عکس دارد؛ وقتی کودکان را تنبیه می­کنیم آن­ها برداشت می­کنند که تاوان اشتباهشان را پرداخته­اند و حالا نباید احساس گناه و پشیمانی کنند. برای همین اصلاً حس بدی ندارند که دوباره آن اشتباه را انجام دهند. منظورمان این نیست که باید احساس گناه را به کودکان انتقال دهیم تا پی به اشتباهاتشان ببرند. منظور این است که باید بدانند؟

همچنین با تنبیه کودکان، والدین راه درست حل مسئله و روبرویی با عواقب طبیعی را از کودک می­گیرند؛ درحالی‌که بهترین راه آموزش اشتباهات به کودکان، روبرویی با عواقب طبیعی است. درواقع وقتی طبیعت کودکان را مجازات می­کند آن‌ها به والدین بدبین و بد حس نیز نخواهند شد.

به‌جای تنبیه چه­ کار کنیم؟

۱- راهی را پیشنهاد کنید که فرد رفتار بهتری داشته باشد

۲- نشان دادن ناراحتی شدیدمان

۳- بیان انتظاراتمان

۴- نشان دادن راهی به کودک برای جبران اشتباه

۵- دادن امکان انتخاب

۶- اقدام کردن

خیلی اوقات راه‌حل‌های فوق را اجرا می­کنیم اما بچه­ها روی اشتباهاتشان خیلی مصمم‌ترند! وقتی این اتفاق می­افتد خیلی بهتر است که با خود بچه‌ها صحبت کنیم. صحبت کردن در مورد مشکلات را می­توان با کودکان از ۳ سال و نیمگی شروع کرد.

گام اول: در مورد احساسات و نیازهای کودک صحبت کنید.

گام دوم: در مورد احساسات و نیازهای خود صحبت کنید.

گام سوم: فکرهای هردوتان را روی‌هم بگذارید تا راه‌حل مناسبی بیابید.

گام چهارم: تمام راه‌ها را بنویسید و همه را بررسی کنید.

گام پنجم: نتیجه­ گیری.

بعضی کودکان از مکالمه‌های رودررو مثل بال لذت نمی­برند و بهتر است برای آن‌ها از نامه مکتوب استفاده کنیم. در ادامه مثالی از آن ارائه‌شده.

جانی عزیز؛

من با نظر تو در حل مشکل… موافقم.

تو شاید احساس کنی که… .

من هم احساس می­کنم که… .

در صورت یافتن راه‌حل مناسب من را هم در جریان بگذار.

متشکر، مادرت.

فصل ۴ تقویت حس استقلال

استقلال در کودکان به چه معناست؟

اگر از قدیمی­ها بپرسیم، بهترین مادر کیست احتمالاً پاسخ می­دهند مادری که نگذارد آب در دل فرزندش تکان بخورد! یا فلانی بهترین مادر است؛ چه‌کارهایی که برای فرزندانش نکرده است! قطعاً باور و عمل به این­که کودکان را مسئول جزئیات زندگی­شان بدانیم یک انقلاب فکری است!

یکی از مهم­ترین اهداف والدین امروزی ایجاد حس استقلال‌طلبی در کودکان است؛ یعنی به آن‌ها کمک کنیم تا بدون حضور والدین نیاز­های خود را برطرف کنند.

چرا باید به کودکان مان استقلال را آمورش دهیم واگذاریم تا حس استقلال را تجربه کنند؟

والدین گاهی احساس می­کنند که باید فرزندانشان را همانند خودشان تربیت کنند و از کودکشان، نمونه‌ای مثل خودشان بسازند. این حرف بوی این را می­دهد که گاهی والدین فراموش می­کنند که کودکان انسان­های واقعی هستند که خصوصیات و رفتار­ها و تمایلات متفاوتی از والدین دارند.

والدین همیشه نمی­توانند در کنار کودکان باشند و فراموش نکنید بزرگ‌سالانی که توانایی تصمیم­گیری مستقل ندارند و از کمبود استقلال رنج می­برند، نتیجه این تربیت است.

چراگاهی ناخواسته، استقلال را از کودکان مان گرفته­ایم؟

یکی از معلمین مهدکودک داستانی واقعی را نقل می­کند دراین‌باره که چطور مادری تلاش می­کرد تا کودکش را متقاعد کند که پسر او بدون وجود فرزندش نمی­تواند در کلاس بماند:

۵ دقیقه بعد از این­که مادر کلاس را ترک می­کند معلم مشاهده­می­کند که جاناتان نیاز به توالت دارد اما از رفتن به توالت خودداری می­کند. وقتی معلم علتش را می­پرسد پاسخ می­دهد: چون نمی­توانم شلوارم را خودم بالا بکشم! پس از اینکه

معلم به او توضیح می­دهد و او این­ کار را به‌تنهایی انجام­می­دهد، وقتی به خانه می­رسد با خوشحالی برای مادرش تعریف­می­کند که امروز به‌تنهایی به توالت رفته و در کمال ناباوری مادر ناراحت می­شود!

به نظرتان چرا؟ پاسخ این است که احتمالاً مادر برای اولین بار درزمینهٔ پرورش فرزندش احساس بیهودگی کرده و از اینکه قرار­است کودکش وابستگی­اش نسبت به مادر کاهش یابد رضایت ندارد.

علت بعدی گرفتن این استقلال از کودکان این است که گاهی برای ارضای حس استقلال­طلبی، لازم است والدین زمان بسیاری را صرف یک کار بسیار ساده بکنند. مثلاً دقایق بسیاری را معطل بمانند تا کودک خودش دکمه لباسش را ببندد.

خیلی اوقات تلاش برای ارضای این نیاز در کودکان موجب ببیشتر­شدن زحمات والدین خواهد شد و نتیجتاً والدین به‌صورت ناخواسته از انجام خیلی از کارها صرف‌نظر می­کنند.

چگونه می­توانیم از کودکانمان افرادی مستقل بسازیم؟

تنها کاری که لازم است این هست که به آن‌ها یاد دهیم که عهده­دار مسئولیت­های خود باشند و با مشکلات خود به‌صورت شخصی باید دست‌وپنجه‌دار. البته گفتن این کار بسیار ساده است اما آموزشش سخت! همان‌طور که در پرسش قبل گفتیم، آموزش این مهارت­ها به کودکان نیازمند صبر بالا و وقت گزاری بالا هست. این­که والد ده دقیقه صبر کند تا کودکش بند کفشش را ببند به‌ظاهر کار آسانی است اما در تمام شرایط امکان‌پذیر نیست.

راه­های پیشنهاد­شده برای آموزش این مهارت به کودکان چنین است:

• به فرزندان حق انتخاب دهیم.

اگر برای انجام کاری به آن‌ها حق انتخاب دهیم بیشت مواقع تمایل آن‌ها را بیشتر می­کنیم:

همچنین می­توان راه سومی را به آن­ها ارائه کنیم:

”می­بینم که خوردن دارو برات خیلی سختِ. می شه یا با آب­میوه خورد یا آب‌معدنی. خودت نظر دیگه نداری؟”

• نسبت به مشکلات فرزندان بی‌توجه نباشیم و به آن‌ها احترام بگذاریم.

بعضی از والدین فکر­می­کنند هنگامی‌که به فرزند خود بگوییم این کار خیلی آسان است؛ درواقع او را تشویق کردیم. درحالی‌که به او هیچ لطفی نکردیم. چون اگر او این کار را انجام دهد، با خودش فکر­می­کند کار بزرگی نکرده و چندان رضایتی پیدا نخواهد کرد و اگر هم نتواند انجام دهد با خود می­گوید چقدر ناتوان است و از انجام کاری چنین ساده برنیامده.

به‌عکس اگر به او بگوییم این کار آسانی نیست و در کنارش بنشینیم و به او کمکی کمک غیرمستقیم بکنیم، به او این پیام را داده­ایم که اگر انجام دهد، کار سختی انجام­داده و نتیجتاً احساس رضایت می­کند و اگر نتواند انجام­­دهد هم اعتماد­به­نفس او دچار مشکل نمی­شود.

در جمله‌بندی‌مان در کمک کردن غیرمستقیم به کودکان بهتر است از عبارت‌های “بعضی‌اوقات بهتر است…” یا فکر نمی­کنی…؟” استفاده کنیم. چون اولاً استقلال را همچنان حفظ می­کند و در ثانی به ما کمک­ می­کند تا احساس بی­لیاقتی را از کودک دور کنیم. مثلاً بعضی‌اوقات بهتر است از پاشنه­کش استفاده کنیم.”

حواسمان باشد که نگوییم این کار برای تو مشکل است چون برای کودک سؤال می­شود چرا برای من؟ یعنی برای بقیه سخت نیست.

• زیاد از حد سؤال نکنیم.

زیاد سوال­پرسیدن موجب ایجاد گارد دفاعی در کودک می­شود که نتیجتاً پاسخ­هایش به ما “نمی­دانم ” یا “تنهایم بگذار!” باشد.

عموماً فکر می­کنیم برای شروع صحبت با بچه­ها سؤال “خوش گذشت؟” پرسش مناسبی است؛ اما این‌طور نیست! این حس را القا می­کند که کودک با انجام کارهای روزمره حتماً باید به او خوش بگذرد و اینکه خوش نگذشته اتفاق مطلوبی نیست و ناامید شود و همچنین احساس کند اگر بگوید خوش نگذشته موجب ناراحتی والدین خواهد شد و آن­ها را نیز ناامید خواهد کرد و ازاین‌جهت خودش را سرزنش کند.

• برای پاسخ سؤالات عجله نکنیم.

علت واضح است! وادار کردن کودکان به فکر ­کردن موجب تکامل آن‌ها می­شود.

• کودکان را تشویق کنیم که از منابع خارجی کمک بگیرند.

• امید آن‌ها را ناامید نکنیم.

یکی از لذت­های آدمی، خیال‌پردازی است. با ناامید کردن آن‌ها از فردایشان، این لذت را از آن­ها می­گیریم.

اشتباهات رایج در گفتگو با کودکان

۱- هرگز راجع به کودکان در مقابلشان صحبت نکنیم.

“او عاشق مردم است، همه او را دوست داند.”

“ناراحت نشوید؛ او خجالتی است.”

۲- اجازه دهیم کودک خودش در جمع پاسخ دهد.

“آیا مسعود، خواهر کوچکش را دوست دارد؟” والد نباید پاسخ دهد و باید بگذارد مسعود خودش پاسخ دهد.

۳- به کودکان مدام نصیحت نکنیم!

راه‌های نصیحت کردن مؤثر

۱-به آن­ها کمک کنیم احساسات خود را درست تشخیص دهد و سپس با توجه به هیجان­هایشان کمک کنیم تا نتیجه درست را بگیرد.

۲- مشکل را به‌صورت پرسش مطرح کنیم تا دقیق­تر مشکلش را متوجه شود و نظم فکری پیدا کند.

۳- منابعی که به کمک آن­ها می­تواند پاسخ موردنظرش را پیدا کند به او بگوییم.

۴ – لازم است که کودک نظر والدین را بداند و نهایتاً خودش تصمیم بگیرد و عواقبش را بپذیرد. در جمله‌بندی‌هایمان باید این‌گونه عمل کنیم که بگوییم ” نظرت در مورد این­که فلان کار را بکنیم چیست؟” یا فکر می­کنی فلان کار را کنیم خوب است؟”

۴- بیش‌ازحد از کلمه “نه ” استفاده نکنیم. (ویراستار محترم، این مورد ۴ ام اشتباهات رایج در گفتگو با فرزندان است.)

جایگزین‌های “نه ” چیست؟

۱- دادن اطلاعات

کودک: مامان می شه شب اینجا بخوابم؟

مادر: (در عوض نه گفتن) ما فردا می­خوایم بریم مدرسه و وسایلمون همراهمون نیست اینجا!

۲- پذیرش اطلاعات

کودک: مامان من دوست دارم شب اینجا بخوابم.

مادر: مثل‌اینکه خیلی بهت اینجا خوش­می­گذره و دوست داری شب اینجا بمونی!(درحالی‌که دست کودک را می­گیرد) خیلی سخته ترک کنیم اینجا رو.

۳- زمانی که امکان استفاده از “بله ” است، از آن استفاده کنیم.

کودک: می شه برم بازی کنم؟

مادر: بله اما بعد شام.

۵- مدتی روی موضوع فکر کنید.

کودک: مامان می شه با دوستام برم کمپ؟

مادر: بذار در موردش فکر کنم.

این گفتگو به کودک این حس را می­دهد که مسئله موردبحث مهم تلقی شده و نیازمند صرف زمان است.

فصل ۵تحسین

اصلاً چرا باید تحسین کنیم؟

نتایج پژوهش­ها گزارش می­دهد کودکانی که در خانواده خیلی تحسین­می­شوند و مورداحترام هستند، در مورد توانایی­های خود در تردید هستند و به‌عکس کودکانی که در محیط خانه مورد تحقیر واقع می­شوند، برای مبارزه در دنیای خارج بیشتر تکاپو می­کنند. همین نتیجه اثبات می­کند که لزومی ندارد کودکان را زیاد تحسین کنیم! مسئله مهمی در مطلب فوق وجود دارد و آن این است که کودکان اگر در مسیری تلاش کنند که در حیطه توانمندی آن‌ها نیست، اعتماد­به­نفس آن‌ها خدشه­دار می­شود. پس نتیجه­گیری می­کنیم اگر آن‌ها را در مسیر درست تحسین نکنیم در مسیرهایی تلاش خواهند کرد که موجب شکست دوباره و دوباره­شان می­شود.

گاهی اوقات در حین تحسین کردن، سو برداشت رخ می­دهد:

تحسین ممکن است به انکار منجر شود

• همیشه خیلی خوب لباس می­پوشی!
• باید یک ساعت پیش منو می­دیدی!(انکار)

تحسین ممکن است تهدیدآمیز باشد.

تحسین ممکن است موجب نگرانی شود.

• تو خیلی خوب توپ پرتاب می­کنی.
• (کودک با خودش فکر کند) نکنه نتونم خوب پرتاب کنم و ازم ناامید شه!

تحسین ممکن است به زرنگی تبدیل شود

• تو کیک­های خوش‌مزه‌ای درست می­کنی و این عالیه!
• (کودک با خودش فکر کند) نکنه منظورش اینه که من باز براش کیک درست­کنم؟

چگونه درست تحسین­ کنیم؟

خیلی از والدین وقتی کودکشان کار درستی انجام­می­دهد می­گویند چه‌کار خوبی، آفرین، عالی و … اما آیا برداشت کودکان از این عبارات همانند برداشت ما بزرگ‌سالان است؟

پاسخ این است که خیر. کودکان ترجیح می­دهند هنگام تحسین آن‌ها کارشان را توصیف کنیم. در تحسین توصیفی، بزرگ‌سال می­بایست آنچه را می­بیند و حس­می­کند را توصیف کند و اگر آن فرایندی که کودک انجام داده در قالب یک صفت مثبت است در انتهای توصیف­ها، با آ« صفت مثبت خلاصه کند. مثلاً وظیفه‌شناس. سپس کودک قادر است خود را در مسیر درست تحسین کند.

نکته­ای که در تحسین کردن باید رعایت کنیم این است که:

۱- مطابق توانمندی‌های کودک تحسین کنیم. مثلاً به کودک ده­ساله نگوییم چه مرتب و سریع بند کفشت را می­بندی چراکه برای یک نوجوان این نه‌تنها تحسین نیست بلکه توهین­آمیز­است.

۲- در تحسین­ها به ضعف‌های گذشته اشاره نکنیم.” قبلاً خیلی باید معطل می­موندم تا بند کفشت رو ببندی والان کم!”

۳- نشان دادن علاقه بیش‌ازحد به انجام کاری در تمایل کودک اختلال ایجاد می­کند.

۴- لازم نیست که مانع واکنش­های اولیه­مان بشویم. باید بتوانیم آن‌ها را در مسیر بهتری گزارش کنیم.

۵- در تحسین­هایمان هرگز نگوییم ” من مطمئن بودم تو می­تونی این­کارو انجام بدی!” چون این به علم لایتناهی شما اعتبار می­بخشد! نه توانمندی‌های کودک!

فصل ۶ مانع نقش‌­پذیری کودکان خود شوید.

گاهی اوقات با بعضی کلمات در تلاشیم تا به کودک خود محبت کنیم. مثلاً او را شاهزاده، زیبای من، پسر موفق من، دختر خوب من، پسر حرف­گوش­کن من و … . گاهی اوقات با کلمات منفی بارها و بارها او را صدا می­زنیم: دروغ‌گو، خیال­باف­، لجباز و … . وقتی کودک ما باور کند یکی از این صفات- چه خوب چه بد- را دارا هست؛ یعنی به فرزندمان نقش داده­ایم.

نقش‌پذیری موجب می­شود کودک و والد به‌مرور باور کنند که آن خصوصیت­ها رادارند و نتیجتاً در رفتار والد و کودک تاثیرگزار خواهد بود. همچنین اگر همیشه به فرزندمان بگوییم بچه خوب، نقش خوب بودن را به او داده­ایم. مشکلش این هست که کودک، فراموش می­کند شخصیت خودش و خود واقعی‌اش کیست و هیجان­های منفی‌اش را سرکوب خواهد کرد.

در ادامه مهارت‌هایی که لازم است والدین به ‌کار ببرند تا فرزندشان را از نقش‌پذیری‌ها رها کنند بیان‌شده است:

• به دنبال فرصت‌هایی باشیم تا به فرزندانمان تصویر جدیدی از خودشان نشان دهیم.

• فرزندانمان را در موقعیت‌هایی قرار دهیم که خود را به شکل متفاوتی ببینند.

اجازه دهیم که فرزندانمان بشنوند که در مورد آن‌ها به‌خوبی صحبت­می­کنیم.

• الگوی رفتاری مناسبی برای فرزندمان باشیم.

• گنجینه­ای برای بهترین لحظات فرزندانمان باشیم.

• زمانی که کودک بر اساس نام­ها یا برچسب­ها عمل کرد، احساسات و انتظارات خود را به او بازگو کنیم.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته چگونه با کودکان صحبت کنیم؟ چطور بدون دعوا با کودکم به اهدافم برسم؟ (۲) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

در ثبت خلاصه این کتاب، قطعا برداشت های شخصی من هم وارد شده و ممکن است بعضی از جملات و مفهوم ها به تعیبر من بیان شده باشند. همچنین به علت اینکه امکان نوشتن تمام مثال ها در مطالب زیر نمی­باشد، پیشنهاد می­کنم اگر دغده­تان مسائلی از این قبیل است؛ کتاب را مطالعه نمایید.

به کودکانمان کمک کنیم تا احساسات خود را بشناسند.(فصل یک)

والدین به صورت ناخواسته موجب انکار هیجان­ها و احساسات کودکشان می­شوند.انکار هیجان­­ها از طرف والدین موجب سردرگمی کودک می­شود و چون کودک والدین را منبع کارهای درست می­بیند؛ پس از مدتی که والدین هیجان­های او را رد کنند، کودک باور می­­کند که تجربه و برداشت اشتباهی از هیجاناتش دارد  و پس از مدتی دیگر آنها را ابراز نمی­کند.

در ادامه مثال هایی میزنیم که والدین به­صو­رت ناخواسته هیجان­های کودکشان را نادیده گرفته­اند:

کودک: مامان من خسته ام.

والد: وا! تو که تازه استراحت کردی/ تو که کار خاصی تو خونه نمی­کنی!چرا باید خسته بشی وقتی همه کارها به عهده منه.

***

کودک: من گرممه.

والد: برو ژاکتتو تن کن.سرما میخوری مریض می­شی، نمی­تونی بری مهد!

***

تجربه همه­مان ثابت کرده­است که پایان این صحبت­ها با فرزندمان موجب جدالی تلخ می­شود.خودتان را جای کودک بگذارید.اگر برای بیان کردن هر هیجان­تان از سوی والدین دچار سرزنش می­شدید چه احساسی پیدا می­کردید؟

اگر به جای انکار اولیه، ابتدای صحبت­مان با کودک، گونه ای برخورد کنیم تا باور کند که ما او را درک می­کنیم اما شرایط ایجاب می­کند که فعالیتی دیگر را انجام دهد، کودکمان پذیرش راحت­تری خواهد داشت و انتهای صحبت به سمت دعوا نخواهد­رفت.

مثلا در مثال اول والد می­تواند این­گونه پاسخ دهد که “خب، با وجود اینکه تو تازه از خواب بیدار شدی، اما به­نظر می­رسه هنوز خسته­ای.” یا در مثال دوم ” عزیزم من سردمه ولی تو گرمته اما بنظرم بهتره لباس بیشتری بپوشی تا از مهدکودک عقب نمونی.”

با اقتباس از کتاب، مثالی دیگر می­زنم تا بیشتر کودکمان را درک کنیم:

“تصور کنید در اداره­ای مشغول به کار هستید .رئیس از شما می­خواهد که تا پایان وقت اداری کاری برای او انجام دهید. شما فورا دست­به­کار می­شوید اما کارهای ضروری ای پیش می­آید و شما به کاری که رئیس گفته نمی­رسید و در نهایت فراموش می­کنید.کارها بسیار فشرده است و به غذا ­خوردن هم نمی­رسید. در پایان وقت اداری به اتفاق همکاران­تان برای رفتن به منزل حاضر می­شوید که رئیس به اتاق شما می­آید و کار تمام شده را از شما می­خواهد. شما تلاش می­کنید تا به اوتوضیح دهید چه اتفاق هایی برایتان افتاده اما او حرف شما را قطع می­کند و فریاد می­زند “برای من بهانه نیاورید! فکر می­کنید برای چه به شما حقوق می­دهم؟ اینکه فقط در اتاق بنشینید و به کارهای غیرضروری رسیدگی کنید؟”شما تا دهانتان را باز می­کنید می­گوید “دیگر کافی است!” همکاران شما تظاهر می­کنند چیزی نشنیده­اند اما شما می­خواهید با یکی از دوستانتان در این زمینه صحبت کنید.او می­تواند با هشت زاویه دید به شما پاسخ دهد:

• انکار احساسات
• پاسخ فلسفی
• نصیحت کردن
• سوال کردن
• دفاع از شخص دیگر
• احساس ترحم
• تجزیه و تحلیل بچه­گانه
• احساس همدردی

احتمالا در آن شرایط از شنیدن پاسخی فلسفی و نصیحت شدن بیزاریم. با شنیدن جملاتی ترحم­آمیز احساس غم بیشتری خواهیم کرد و سوال کردن ما را در حالت دفاعی قرارخواهدداد و بدترین حالت زمانی است که بشنویم هیچ دلیلی برای ناراحت­بودن وجود ندارد. احتمالا در این شرایط دوست­دارید گوش شنوایی داشته باشید. کودکان هم همینطور!کودکان هم تنها در صورتی می­توانند مشکلات خود را حل کنند که گوشی شنوا در اختیار داشته­باشند تا در زمان ناراحتی، با او همدردی کند.

اما همدردی چیست؟چطور با کودک همدردی کنیم؟

• به سخنان او توجه نشان دهیم.
• از همه مهمتر این است که نام هیجان های آنها را به آنها بگوییم و بازخورددهیم. مثلا وقتی کودک با عصبانیت بسیار پرخاش می­کند “اوه پسر تو خیلی عصبانی هستی.” یا ” من متوجهم که تو خیلی غمگین هستی.”… .

• با بیان کلماتی مانند جدا، واقعا… به آنان نشان ­دهیم که احساساتشان قابل درک است.
• در عوض بی­توجهی، به سخنان آنها کاملا گوش می­دهیم.

• در عوض پرسش و نصیحت با بیان خوب، راستی …. احساسات او قابل درک است.

• 
• در عوض انکار احساسات، به احساسات آنها واقعیت بخشید.

• در عوض توضیح و منطق، خواسته های آنان را در دنیا تخیل حقیقت بخشید.

**والدین در تربیت فرزندشان باید به این باور برسند که قرار نیست همیشه راه­گشای مشکلات کودکان باشند.

به جای نصیحت­کردن احساسات کودک را تصدیق کنیم و او را به این باور برسانیم که درک می­شود.

برخی از سوالات والدین

۱-  آیا همیشه باید احساسات کودکانمان را تصدیق کنیم؟

خیر.

هدف تصدیق احساسات این است که به کودکانمان هیجان­هایشان را یاد­دهیم و در ادامه آنها به فهم این برسند که والدین آنها را درک می­کنند. مثلا در جواب کودکی که می­گوید امروز با دوستانش می­خواهد به شهربازی برود الزامی وجود ندارد که اینطور تصدیق شود:” پس تو میخواهی با دوستانت به شهربازی بروی!!” اتفاقا این طرز پاسخ موجب سردرگمی کودک خواهد­شد و به جای آن می­شود گفت” از اینکه به من اطلاع دادی متشکرم!/خوش بگذره!”

۲- چه اشکالی دارد که از کودک بپرسیم “چرا این احساس را داری؟”

اولا که کودکان اصولا تعریف احساستشان را نمیداند.چه برسد به علت احساسات! همچنین خیلی اوقات چون از قضاوت والدین می­ترسند تمایل به پاسخ این سوال ندارند.امااگر به جای “چرا این احساس رو داری؟” از او بپرسیم “چی شد که این اتفاق افتاد؟”، “چی شد که ناراحت شدی؟” و یا “چه اتفاقی افتاده؟” بسیار راهگشا تر هستند.

۳- اگر تمام احساسات فرزندم را بپذیرم ، آیا او احساس نمی­کند که هرچه انجام می­دهد مورد پذیرش من است؟ من نمیخواهم والدی بی­قید باشم.

ما قرار نیست که با تصدیق احساسات به آنها اجازه انجام فعالیت را بدهیم.

کودک: میخوام رو دیوار نقاشی کنم. ( یا والد مشاهده می­کند فرزندش به جای نقاشی در دفتر روی دیوار نقاشی می­کند.)

والد: به­نظر خیلی دوست داری روی دیوار نقاشی کنی ولی دیوار برای نقاشی کردن نیست.( لحن والدین اهمیت بسیاری دارد.اگر با محبت، تصدیق انجام دهد و با قاطعیت، قانون­ها را بیان کند نتایج خوبی خواهد­گرفت.

۴- وقتی فرزندمان دچار مشکل می­شود، چرا نباید نصحت کنیم؟

خیلی واضح است! چون مانع حل مسئله توسط خودش می­شویم. تجربه ها را از او می­گیریم.

*در فصل های بعدی به مبحث نصیحت به صورت جزئی­تر خواهیم پرداخت.

احتیاط کنید!

۱- کودکان معمولا از اینکه عین جملات آنها را برای تصدیق به کار ببریم اعتراض می­کنند:

کودک: من اصلا این غذا رو دوست ندارم.

والد: پس تو این غذا رو دوست نداری!

کودک: (با ناراحتی) این همون حرفی هست که خودم گفتم.

شاید کودک با شنیدن این جمله راضی­تر بود:

والد:پس دفعه دیگه حتما غذایی درست می­کنم که دوست­داشته باشی.

۲- گاهی اوقات کودکان ترجیح می­دهند در زمان نارحتی حرف نزنند. اصرار والدین برای باز­کردن بحث بیهوده است و حضورشان بسیار ارزشمندتر است.

۳- والدین نباید واکنش های اغراق­آمیز داشته باشند چون این مفهوم را القا می­کند که کودک به درستی درک­نشده.

۴-کودکان نمی­خواهند القاب منفی که بر روی خود می­گذارند توسط والدین تکرار شود.

کودک: من همش ورزش می­کنم اما هنوز خیلی چاق و تپلم و توی سرویس مدرسه همیشه باید جلو بشینم تا بقیه در صندلی های عقب راحت باشن.من یه تپلوی بیچاره ام.

والد:خب تو واقعا قکر می­کنی تپلی؟ خیلی آدم های تپل­تری هم هستن ولی اینطوری ناراحت نیستن .

والد:اینکه آدم برای رسیدن به یه چیزی خیلی تلاش کنه و بهش نرسه ناراحت کننده است و باید علتش رو باهم پیدا کنیم.ولی، همه آدم­ها قرار نیست در وزن ایده­­آل باشن. دنیا با این تفاوت ها قشنگه!

۲– دعوت به همکاری(فصل دوم)

یک والد هرگز با کمبود مشکل مواجه نمی­شود! یک روز مشکل دعوا با خواهر و برادر، یک روز کوتاهی مو، یک روز گم شدن شلوار مدرسه و روزی دیگر دعوا با همکلاسی….!! زندگی یک والد پر از صحنه های نمایش است که تنها راه لذت از آن­همه مشکل، دیدن آن­ها به عنوان یک نمایش جذاب است!

یک والد نه تنها باید هرلحظه با تمام این مشکلات دست­و­پنجه­نرم­کند بلکه باید سلامت روانی خودش را نیز حفظ کند.

در ادامه می­خواهیم راهکارهایی ارائه دهیم تا والدین با احساسات منفی خود کنار بیایند.

یکی از دلایل این احساسات منفی تطابق­نداشتن خواسته­های والدین از کودکان و بالعکس است.هرچه پافشاری برای این خواسته­ها از سمت والدین بیشتر باشد، مقاومت کودک هم به طبع بیشتر خواهد شد.

راه­هایی که والدین در تربیت فرزند به­کار می­برند یکی از ده مورد زیر است:

۱-  سرزنش و اتهام

“تو باز دیر از خواب بیدار شدی و جا موندی از سرویس؟ نمی­تونی به موقع از خواب بیدار شی؟”

۲- اسم گذاشتن

” تو چرا انقد خنگی؟”

۳- تهدید

“اگه یه بار دیگه تکلیفتو ننوشتی من میدونم با تو!”

۴- دستور

“پاشو برو آشغال هاتو جمع کن.چقد بگم؟”

۵- سخن­رانی و بحث اخلاقی

“اگر امروز به موقع از خواب بیدار نشوی در آینده انسان سحر­خیزی نخواهی بود و دیگران کارهایشان را به تو نخواهند سپرد و بعدا شغل خوبی نخواهی داشت. پس پول خوبی در نمیاری و نمیتونی ازدواج کنی و بعد…..”

۶- اخطار

“لباس بپوش سرما نخوری.”

“مراقب باش دستت نسوزه!”

“حواست باشه خونه رو آتیش نزنی!”

۷- جملات محبت­آمیز

“شما میخواید منو پیر کنین.”

“آخرش منو دق می­دین بچه­ها!”

۸- مقایسه

“خواهرت همیشه نمره­هاش بهتر از تو می­شه.”

۹- کنایه

“وای تو چقد باهوشی که فهمیدی گل تو کودوم دستمه !!”

۱۰ – پیشگویی­کردن

“تو داری به من دروغ میگی”

” تو با این مدل درس خوندنت نمره­ات خوب ­نمی­شه.”

خوتان را جای فرزندانتان قرار دهید؛ واقعا از شنیدن این جمله ها خرسند می­شوید؟ آیا با شنیدن این حرف­ها تلاش شما برای مقاوت بیشتر نمیشود؟ کودکان هم به طبع همین احساس را پیدا می­کنند.

پس به نظر می­رسد راه­های تربیتی فوق خیلی مثمر ثمر نیستند باید راه های جایگزینی پیدا کنیم.

راه های جایگزنی:

۱- توضیح دادن آنچه که می­بینید و یا مشکلی که پیش آمده.

۲-اطلاعات دادن

۳- بیان مطالب با کلمه

۴- صحبت کردن در مورد احساس خود

۵- نوشتن یادداشت

سوالات والدین

۱-  چه زمانی از لطفا استفاده نکنیم؟

هنگامیکه عصبانی هستیم و میخواهیم آموزشی به کودک بدهیم.

۲- چرا بعضی مواقع فرزندان به خواسته­هایمان عمل می­کنند و بعضی اوقات خیر؟

برای درخواست از کودکمان باید ببینیم که :

• آیا تقاضای من متناسب با سن و توانایی­های فرزندم هست؟
• آیا او فکر می­کند تقاضای من غیر منطقی هست؟
• آیا ایجاد یک سری تغیرات در فضای خانه موجب این می­شود که شرایط برای فرزندم بهتر شود و او را برای همکاری آماده سازد؟

۳- بعضی مواقع باید مطبی را مدام تکرار کنم. و وقتی از روش های فوق استفاده می­کنم و به نتیجه نمی­رسد شروع به غرغر کردن ­می­کنم.

بعد از دو سه بار تکرار مطالب از کودک بپرسید که آیا سخنان شما را شنیده است یا خیر.

والد: ما تا ۵ دقیقه دیگر حرکت می­کنیم.

(کودک پاسخ نمی­دهد.)

والد: عزیزم، ممکنه بگی من چی گفتم؟ (لحن بسیار اهمیت دارد.)

کودک: تا پنج دقیقه دیگه حرکت می­کنیم

والد: خب حالا که شنیدی دیگه تکرار نمی­کنم.

۴- وقتی از کودکم کمک میخواهم می­گوید بعدا اما هرگز انجام نمی­دهد.

والد: در جمع آوری خانه نیاز به کمک دارم.تو میتونی به من کمک کنی لطفا؟

کودک: بله بعدا!

والد: می­شه بهم بگی این بعدا کی می­آد؟

کودک: وقتی فیلم دیدم.

والد: کی فیلم دیدنت تموم می­شه؟

کودک: یک ساعت دیگه.

والد: پس من برای یک­ساعت دیگه منتظرم.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته چگونه با کودکان صحبت کنیم؟ چطور بدون دعوا با کودکم به اهدافم برسم؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

• با اینکه ژاپنی‌ها را به سخت کوشی بسیار می‌شناسیم، اما در مکان های عمومی به راحتی می­خوابند. جالب اینجاست که در فرهنگ ما خوابیدن در مکان های عمومی و جلسه ها نشانه‌ای از تنبلی و بی اهمیتی است و اگر کسی بخوابد حتما او را بیدار می‌کنیم. اما در فرهنگ ژاپنی ها خوابیدن در اماکن عمومی و کلاس های درس آن‌قدر مسئله پذیرفته شده ای است که کسی فرد را بیدار نمی‌کند.

همینطور ژاپنی‌ها به علت اینکه تا هفت سالگی کودک را در اتاق مادر و پدر می‌خوابانند، شواهد حاکی بر آن است که در فضای عمومی راحت‌تر می‌خوابند. اما در بریتانیا، والدین از همان ابتدا اتاق خواب کودک را جدا می‌کنند و نتیجتا آن‌ها در فضای عمومی راحت‌تر نمی‌خوابند. (استگر, ۱۳۹۸)

از مطالب فوق می­توان نتیجه­‌گیری کرد که خواب پدیده‌ای وابسته به فرهنگ و سنت و آداب و رسوم است.

• برخی از موسسات تبلیغات زیادی در زمینه امکان آموزش زبان انگلیسی در خواب می‌کنند. در تحقیقی که در سال ۱۳۸۵ در ایران صورت گرفته، نتایج حاکی از آن است که نه تنها آموزش انگلیسی در خواب ممکن نیست بلکه مشکلاتی از قبیل گوش درد، سر درد، بی­خوابی و بی­حوصلگی را به همراه دارد.

در این زمینه آزمایشی صورت گرفت؛

۵۰ دانشجوی روان­شناسی که بین سن ۱۸ تا ۲۵ سال را داشتند، از آن‌ها ابتدا آزمون پیش آزمون گرفته شد و سپس در فرآیند آزمایش زیر قرار گرفتند.

ابتدا افراد به مدت دو هفته قبل از خواب آهنگ مورد علاقه خود را به مدت یک ساعت پخش می‌کردند. علت این کار آن است که افراد به این متد، قبل از شروع آزمایش عادت کرده باشند. بعد از این دو هفته به افراد وسایل آموزشی ارائه شد و محتوای سی­دی  آموزشی که باید به آن هر شب قبل خواب گوش می‌کردند مطالب زیر است:

پژوهشگر در مدت یک دقیقه و  ۵۴ثانیه در مورد نحوه اجرای آزمایش توضیح می‌داد و سپس ۱۴دقیقه برنامه بدون صدا و فقط با پخش صدای تیک در هر  ۷ثانیه ادامه پیدا می‌کرد. صدای تیک بـرای خوگیری آزمودنی‌ها با صدا پخش شد. درادامه، مطالب آموزشی هر بخش دو بار به صورت متوالی پخش شد. شایان ذکر است که به تمامی آزمودنی‌ها اکیداً توصیه شده بود که هر وقت از خواب بیدار شدند و متوجه پخش صدا شدند، فوراً ضـبط صوت را خاموش و آن را به ابتدا بازگردانند و بخوابند. آزمودنی‌ها از محتوای سی­دی ها و نوارها بی­اطلاع بودند. سپس اجرای آموزش اصلی به مدت ده شب انجام شد، به اینصورت که آزمودنی‌ها در هنگام خواب ابتدا گوشی‌ها را داخل گوش قرار داده و با چسب پانسمان آن‌ها را به گوش خود می­چسباندند و پس از قرار گرفتن در رختخواب دستگاه پخش را روشن می‌نماندند. آزمودنی‌ها به طور روزانه پیگیری می‌شدند وگزارش کار روزانه از آن‌‍‌ها گرفته می‌شد. در پایان آزمایش، پس­آزمون اجرا شد. ۱۱ نفر از آزمودنی‌ها به دلایل مختلف از قبیل انجام آزمایش کمتر از ۱۰ بار در طول دوره و سردرد و گوش­درد، از آزمون حذف و نمرات بقیه تجزیه و تحلیل شدند.

از مجمـوع ۳۹ نمـونه باقیمانده  ۲۵نفـر دختر و  ۱۴نفر پسر بودند. میانگین نمرات آزمودنی‌ها در پیش­آزمـون  ۱۳/۹۹و در پس­آزمون  ۱۴/۴۹بود که این تفاوت معنی­دار نبود. نتایج نشان داد که آموزش شنیداری زبان انگلیسی در خواب بر یادگیری
دانشجویان تأثیری ندارد (معنویپور, ۱۳۸۵).

• پژوهش دیگری در زمینه مقایسه شاخصه کیفیت خواب و خرده مقیاس های آن (تأخیر در به خواب رفتن، طول مدت خواب وخواب مفید) در بین دانشجویان دارای وضعیت تحصیلی خوب، متوسط و مشروط صورت گرفته شد که نحوه انجام آن و نتایج آن به شرح زیر است.

جامعه ي آماري در این مطالعه شامل کلیه ي دانشجویان دختر و پسر رشته هاي علوم پزشکی ورودي سال‌هاي  ۱۳۸۹تا  ۱۳۸۶دوره‌هاي روزانه در مقاطع کارشناسی و دکتراي حرفه‌اي پیوسته در دانشگاه علوم پزشکی تبریز به تعداد  ۱۹۵۸نفر ( ۹۰۷نفر با وضهعیت تحصیلی خوب، ۱۰۳۵نفر با وضعیت تحصیلی متوسط و  ۱۶نفر با وضیت تحصیلی مشروط) که از این تعداد  ۶۷۳ نفر مرد و  ۱۲۸۵نفر زن که در مقطع دکتراي حرفه­اي عمومی و ۹۹۷ نفر درمقطع کارشناسی مشغول به تحصیل بودند. حجم نمونه برای دانشجویان با وضعیت تحصیلی خوب۷۱، وضعیت تحصیلی متوسط ۸۱ نفر و دانشجویان مشروط ۱۶ نفر بود.

سپس پرسشنامه ۱۸آیتمی پتزبورگ برای سنجش میزان کیفیت خواب که چند خرده مقیاس   کیفیت ذهنی خواب، تأخیر در به خواب رفتن، طول مدت خواب، خواب مفید از دانشجویان گرفته­شد.

نتایج گواه آن است که”کیفیت خواب ضعیف” با عملکرد تحصیلی پایین­تر براي دانشجویان غیر افسرده همراه شده است (گیلبرت و همکاران). خواب با کیفیت پایین روي عملکرد تحصیلی، سلامت جسمی و روانشناختی دانشجویان اثر دارد.

این فرضیه که “تأخیر در به خواب رفتن ” در بین سه گروه از دانشجویان (خوب، متوسط و مشروط) تفاوت معناداري با همدیگر دارند، تأیید نشد. نتیجتا رابطه محسوسی بین تاخیر در به خواب رفتن و افت تحصیلی پیدا نشد.

این فرضیه که “طول مدت خواب” در بین سه گروه از دانشجویان (خوب، متوسط و مشروط) تفاوت معناداري با همدیگر دارند، تأیید نشد. چون در طول مدت خواب تفاوت‌هاي فردي یک فاکتور مهم است؛ احتمالاً تأثیر آن در عملکرد تحصیلی نمی‌تواند در سطح معنادار باشد.

این فرضیه که “خواب مفید ” در بین سه گروه از دانشجویان (خوب، متوسط و مشروط) تفاوت معناداري باهمدیگر دارند، تأیید شد. خواب مفید می‌تواند عملکرد تحصیلی را تحت تأثیر قرار دهد.

این فرضیه که “شاخص کیفیت خواب” در بین دانشجویان دختر و پسر تفاوت معناداري با همدیگر دارد،نیز تأیید شد (خنیا, ۱۳۹۵).

منابع:

• استگر, ب. (۱۳۹۸). هنر ژاپنی سخت کوشی در خواب. ترجمان, ۴۰-۴۳.

–    خنیا, ی. (۱۳۹۵, تابستان). مقایسه ی شاخص کیفیت خواب و خرده مقیاسهای تأخیر در به خواب رفتن، طول مدت خواب وخواب مفید در بین دانشجویان خوب و متوسط و مشروطی. تبریز, تبریز, ایران.

–    معنویپور, د. (۱۳۸۵). آموزش شنیداری زبان انگلیسی در خواب. گرمسار, ایران.

نوشته حقایقی در مورد خواب اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

تغیرات آب و هوایی و اقلیمی موجب تغیر در میزان رسیدن اکسیژن به مغز می شود. در نتیجه موجب تغییر در فشار خون و ترکیبات عصبی خواهد شد.

هواشناسي زيستي يا پزشكي يكي از رشته هاي وابسته به علوم پزشكي و شامل چند رشته علمي است كه تأثير رويدادهاي اقليمي را بر سبك و ساختار رفتار زيستي، رواني و اجتماعي انسان بررسي مي‌كند( احمدیان،۱۳۹۲). اين رشته ارتباط ميان تأثير رويدادهاي هواشناسي و پاسخ‌هاي زيست شناختي به آن‌ها، مانند رابطه تغييرات اقليمي در فصول مختلف و افسردگي (اختلالات خُلقي و هيجاني ) را بررسي مي‌كند. هواشناسان زيستي دريافته­اند كه رفتار، خُلق و سلامت افراد با تغييرات آب و هوايي ارتباط دارند ( ترمان و ترمان، ۲۰۰۵؛ تامسون، ۲۰۰۱؛ پيج وهوارد،۲۰۱۰؛ بري، بوئن و كجيلستورم، ۲۰۱۰؛ گيفورد، ۲۰۱۱؛ ريسر و سوين،۲۰۱۱ .(

در این متن به تعریف دو مسئله بپردازیم و بعد با توجه به این دو مفهوم ، به بررسی سایر دلایل افسردگی خواهیم پرداخت.

یون منفی که در هوا هست همان اکسیژن با یک بار منفی است که موجب بهتر شدن حال افراد میشود.

در عوض یون مثبت که در هوا هست اکسیژنی است که یکی از الکترون های آن از بین رفته است. بالا بودن یون مثبت در هوا موجب ضعف بدنی، تهوع، افسردگی، اضطراب می‌شود.

یون های منفی در هوا با نوروترنسمیتر سروتونین در ارتباط هستند. همانطور که می‌دانید افزایش سروتونین با کاهش افسردگی در ارتباط است. یون منفی در هوای تمیز یافت می‌شود. علت اینکه در کنار جنگل، کوهستان ، دریا ، پس از باران افراد احساس خوشحالی می‌کنید و حال بهتری دارید ،همین یون های منفی موجود در هواست. در زمستان، به دلیل برودت هوا آلودگی در سطح زمین قرار می‌گیرد . پس یون منفی کمتری در فضا موجود خواهد بود و در نتیجه عملکرد سروتونین به طور طبیعی پایین‌تر از سطح معمول خواهد آمد.

در مورد این پدیده که چرا یون های منفی در هوای پاک بیشتر هستند، به طور خلاصه می‌توان توضیح داد که قضیه مرغ و تخم مرغ است! چون یون های منفی به آلاینده ها و عوامل آلرژی­زا که اکثرا بار مثبت دارند می‌چسبد و بعد ذرات ساخته شده به علت سنگینی بیشتر به طرف زمین کشیده می‌شوند و از فضای تنفس ما خارج خواهند شد.

از طرفی نحوه تشکیل شدن این یون ها اینگونه است که اکسیژن، نیتروژن و کربن دی اکسید اگر انرژیشان را به یکدیگر بدهند، موجب ایجاد یون منفی می‌شود.

آب و هواي مرطوب، معتدل و آفتابي بيشترين تأثير را بر خلق دارند. آب و هواي مرطوب موجب كاهش تمركز و افزايش خواب آلودگي مي‌گردد و در آب و هواي معتدل ميزان اضطراب كم مي‌شود (تندبادم و همکاران، ۱۹۹۸).

عامل بعدی نور است.

هنگامي كه نور از طريق چشمها عبور مي‌كند و به مغز مي‌رسد، ماده سروتونين در بافت عصبي رها مي‌شود. در طول پاييز و زمستان، روشنايي روز كمتر از بهار و تابستان است و اين امر باعث پايين آمدن سطح سروتونين خواهد شد( احمدیان ،۱۳۹۲).

مسئله قابل بررسی بعدی خوراک است.

در تحقیقی که در مورد رابطه گروه های غذایی و افسردگی اساسی در بانوان تبریز در سال ۱۳۹۲ صورت گرفت، نتایج به طور خلاصه اینگونه است:

در افرادی که مصرف مرکبات ، میوه های خانواده توت و هندوانه، جانشین های گوشت، ماهی، سبزیجات زرد، سبزیجات سبز تیره بالا بود درصد ابتلا به افسردگی کمتر و درمقابل افرادی که مصرف شیرینی و گوشت و ماکیان زیادی داشته اند، درصد ابتلا به افسردگی آن‌ها بیشتر است.

در ادامه زیر گروه چند مفهوم را روشن تر می‌کنیم.

گوشت و ماکیان: گوشت گوساله، گوشت گوسفند، گوشت چرخ کرده، مرغ، همبرگر، سوسیس

شیرینی ها: شکر، عسل، شیرینی تر، شیرینی خشک، آب نبات، شکلات، شکلات خانگی، نوشابه

جانشین های گوشت: عدس، لوبیا، نخود، لپه، لوبیا چشم بلبلی، سویا، ماش، تخم مرغ، بادام ، گردو، پسته و فندق، تخمه

همانطور که می‌دانید در فصل تابستان بیشترین اقلام میوه در بازار موجود است و در زمستان تنوع میوه ها بسیار محدودتر از تابستان است. با توجه به اینکه میوه یکی از مهم ترین اقلام خوراکی در بررسی های ذکر شده است؛ می‌توان نتیجه گرفته که یکی از دلایل شیوع افسردگی در فصل سرد سال همین نبود میوه هاست.

در کل ،برخی از نشانگان افسردگی فصلی علایم زیر است:

میل شدید به کربوهیدرات ها و قند ها، خستگی مفرط، غمگینی بی دلیل، بی حوصلگی شدید، فرار از فعالیت های اجتماعی، کاهش کارایی مطلوب در طی روز و … .

منابع:

• کارگرنوین،زهرا.(۱۳۹۲). رابطه گره های غذایی با افسردگی اساسی در زنان بزرگسال تبریز.
• احمدیان،علی رضا.(۱۳۹۲). اثربخشي فوتو توريسم در كنترل علائم اختلال افسردگي فصلي(رساله چاپ شده دکتری).
• https://neotecir.com/مقالات-مرتبط/what-are-negative-ions.html

نوشته چرا در فصل پاییز و زمستان آمار افسردگی بیشتر می‌شود ؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

سبک های گوناگون بازی های کامپیوتری

در باره‌ی مضامین بازی‌های رایانه‌ای تقسیم بندی های مختلفی ارائه شده است. برای مثال می‌توان به تقسیم بندی زیر اشاره کرد: بازی های داستانی–معمایی، پر زد و خورد، هنر های رزمی، مسابقه ای، ورزشی، استراتژی، شبیه سازی، نقش آفرینی، منطقه سازی، شبیه سازی زندگی واقعی، تیراندازی، آموزشی. که هرکدام از این بازی‌ها دستاورد ها و آثار متفاوتی را دارا هستند.

آثار بازی‌های رایانه‌ای

آثار مثبت بازی‌های رایانه‌ای

برخی محققان به بازی رایانه‌ای نگاه خوش بینانه ای دارند. آن‌ها معتقدند این بازی‌ها به دلیل تمرکز، سرعت عمل و هماهنگی حرکتی _ بینایی که نیاز دارند سبب می‌شوند کاربرانشان ارتقایی در ابعاد پیش گفته احساس کرده و به گزارش آنه‌ا بپردازند. به عقیده ی روانشناسان بازی‌های رایانه‌ای کودکان را وارد دنیایی می‌کند که اختیارش در دست آن‌ها است و به همین دلیل کودکان از این بازی ها لذت فراوانی می‌برند.

آثار منفی بازی‌های رایانه‌ای

نگاهی به مطالعات انجام شده و متون موجود درباره ی بازی‌های رایانه‌ای نشان می‌دهد که حجم بزرگی از این متون به بحث درباره ی آثار منفی بازی‌های رایانه‌ای اختصاص داده شده است. به طور خلاصه می‌توان به ایجاد برخی مشکلات جسمی، اضطراب، ترس، تقویت حس پرخاشگرانه، اختلال در خواب، انزوا طلبی، تنبل شدن ذهن، تاثیر منفی در روابط خانوادگی، افت اخلاق، افت تحصیلی، برانگیختن فیزیولوژیک، چاقی، تغییر در تنفس  و صرع ناشی از دیدن بازی ها به عنوان مهم ترین آثار منفی بازی‌های رایانه‌ای که تعداد قابل توجهی از آن‌ها در دسته ی اختلالات رفتاری است اشاره کرد.

بررسی رابطه میان اختلالات رفتاری و بازی‌های رایانه‌ای

نظریه یادگیری

نظریه های مختلف در جامعه شناسی و روان شناسی اجتماعی، هرکدام با تاکید بر مفاهیم خاص به تبیین علل اختلالات رفتاری در کودکان پرداخته اند. یکی از نظریه های عمده در روانشناسی اجتماعی که پژوهش های بی‌شماری با استفاده از مفروضات آن به تبیین رابطه انجام بازی‌های رایانه‌ای و اختلال های رفتاری پرداخته‌اند؛ نظریه یادگیری اجتماعی است. به اعتقاد بسیاری بحث تاثیر بازی‌های رایانه‌ای را از یادگیری مشاهده ای ریشه گرفته شده است؛ که برای اولین با بندورا آن را مطرح کرده است. او در مطالعات خود نشان داد که ارائه مدل ها و الگوهای خشونت، عملکرد خشونت آمیز مخاطب را افزایش می‌دهد. پژوهش ها بر اساس این نظریه حاکی از آن است که شخصیت های تلویزیونی تاثیر زیادی بر کودکان و نوجوانان دارند و بیش از قهرمانان واقعی مورد توجه کودکان هستند. بر اساس این نظریه می‌توان نتیجه گرفت که کودکان و نوجوانان با انجام بازی‌های رایانه از الگوی بزهکارانه و پرخاشگرانه تاثیر می‌پذیرند و دچار مشکلات رفتاری چون تمایلات بزهکارانه، مشکلات سلوک و رفتار های تخریبی از راه مشاهده می‌شوند

نظریه گشتالت

از دیگر رویکرد‌ها می‌توان به نظریه گشتالت اشاره کرد. اساس این نظریه را قانون تعادل روانی تشکیل می‌دهد. بنابراین قانون هر انسانی در تلاش است تا کل وجود او از نظامی متعادل و پایدار برخوردار باشد. براساس این نظریه یادگیری فرایندی است که سبب فروپاشیدگی تعادل فعلی فرد می‌شود و در نتیجه او می‌کوشد تا به تعادل روانی تازه ای دست یابد. این دیدگاه تاکید ویژه ای بر شخص به عنوان پردازش کننده اطلاعات دارد و اختلال های رفتاری بر آمده از بازی‌های رایانه ای، حاصل شناخت معیوب و یا پردازش معیوب شناختی توصیف می‌شود و درمان مبتنی بر تصحیح فرآیند شناخت های معیوب است. لذا اختلالات رفتاری و عاطفی در کودکان و نوجوانان ناشی از شناخت معیوب آنان از بازی است.

منابع

American Psychiatric Association. (2012-1013) Diagnosticand stafistical manual of mental disorders (5th ed). Washington, DC: Author

Gunter, B. (1998). The effects of video games on children: The myth unmasked.London: Sheffield Academic Press

. Mazurek, mical. Christopher R engelhardt. (2013).video game use in boy with autism spectrum disorder, ADHD, or Typical development. PEDIATRICS Volume 132.Number 2. August 2013.

نوشته بازی‌های رایانه‌ای و اختلالات رفتاری چه نسبتی با هم دارند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

مشکلات یادگیری، عبارت است از یک اختلال عصب شناختی که توانایی های مغز را در زمینه‌ی دریافت، پردازش، ذخیره کردن، بازیابی و پاسخگویی به اطلاعات تحت تاثیر قرار می‌دهد (به پژوه، ۱۳۹۱).

ناتوانایی یادگیری را باید تا زیر سن ۱۸ سالگی تشخیص داد.

هدف این اثر، تبیین ناتوانایی یادگیری و بهبود این ناتوانایی از طریق بازی درمانی است.

کرک و چالفنت (۱۹۸۴) معتقدند که مشکلات یادگیری را در دو دستة کلی می‌توان قرار داد:

الف)مشکلات یادگیری رشدی: در توجه، حافظه، ادراک، تفکر، گوش کردن، توانایی های حسی حرکتی، زبان و گفتار.

ب) مشکلات یادگیری در امور آموزشگاهی: در خواندن، نوشتن، هجی کردن و حساب کردن.

او تعدادی از مشکلات یادگیری خاص را به عنوان ناتوانایی به رسمیت می‌شناخت؛ از جمله مشکل خواندن، مشکل نوشتن، مشکل ریاضی، مشکل زبان، مشکل فونولوژیک و لکنت زبان. اما DSM-5  تلاش کرده است، که بعضی طبقه بندی ها را عمومی‌تر کند تا بتواند جنبه های مختلف و متنوع مشکلات را طوری پوشش دهد که بر شروع آن‌ها در کودکی تاکید شده باشد و این مشکلات از مشکلات مرتبط با سایر مشکلات (مثلا از مشکلات طیف اوتیسم) تفکیک شوند. به این ترتیب، مشکل یادگیری به مشکل یادگیری خاص تغییر نام و ماهیت داده و مشکل خواندن، مشکل نوشتن و مشکل ریاضی که هر یک قبلا یک مشکل مستقل و مجزا محسوب می‌شدند، اکنون به عنوان یک اسپسیفایر در مشکل یادگیری خاص گنجانده شده است. یعنی، از این به بعد مشکلی به نام مشکل خواندن، مشکل نوشتن، یا مشکل ریاضی نخواهیم داشت. مثلا، از این به بعد روانپزشکان و روانشناسان بالینی نخواهند گفت که این کودک به مشکل خواندن (دیسلکسیا) مبتلاست. در عوض خواهند گفت که به مشکل یادگیری خاص یا اسپسیفایر دیسلکیا مبتلاست (گنجی، ۱۳۹۲).

ملاک تشخیصی بر اساس DSM-5

ناتوانایی یادگيری براساس مشکلاتی در یادگيری و استفاده از مهارتهای اساسی تحصيلی زیر مشخص می‌شود که وجود حداقل یکی از آنها به مدت حداقل ۶ ماه ضروری است.

• خواندن نادرست یا آهسته و نيازمند تلاش زیاد.
• مشکل در درک و فهم آنچه خوانده می‌شود.
• مشکل در هجی کردن.
• مشکل در بيان نوشتاری.
• مشکل در تسلط بر مفهوم اعداد، واقعیت های عددی یا محاسبه.
• مشکل در استدلال ریاضی.
• مهارتهای اساسی تحصيلی پایين تر از انتظار.

در تشخیص این ناتوانایی به سه مسئله باید توجه داشت:

• مهارتهای اساسی تحصيلی فرد، پایين تر از انتظار است.
• آغاز اختلال در دروان تحصيل و تظاهر آن در دوره های بعدی است.
• ناتوانی های هوشی و سایر اختلالات دخيل نيستند.

الف) اختلال یادگیری با مشکل در خواندن:

• مشکل در صحت و دقت خواندن کلمه
• مشکل در ميزان و سيالی خواندن
• مشکل در درک مطلب خواندن

ب) اختلال یادگیری با مشکل دربیان نوشتاری:

• مشکل در صحت یا دقت هجی کردن
• مشکل در دستور  زبان
• مشکل در وضوح یا سازمان بندی بيان نوشتاری

ج) اختلال یادگیری مشکل  در ریاضیات:

• مشکل در درک اعداد
• مشکل در حفظ واقعیت های عددی
• مشکل در صحت و دقت یا سيالی محاسبه
• مشکل در دقت و صحت استدلال ریاضی

پیشگیری از ناتوانایی در سطح اولیه:

اگر چه  کودکان خردسال پیش از دبستان که دارای ناتوانایی های یادگیری هستند، هنوز با فعالیت های جدی یادگیری رو برو نشده اند؛ اما اغلب نشانه هایی  از مقدمات شکست تحصیلی را دارند. اگر این کودکان در طول سال های قبل از دبستان تشخیص داده شوند، می‌توانند تحت آموزش لازم قرار گیرند(کمیته مشترک ملی ناتوانی های یادگیری،۲۰۰۵). آشکار است که هر چه سریع تر کودکان خردسال مبتلا به ناتوانی یادگیری را شناسایی کنیم، زودتر می‌توانیم برنامه مداخله ای زود هنگام را برای کمک به آن ها شروع کنیم و مهم‌تر که می‌توانیم از ناتوانایی های آن‌ها پیشگیری کنیم(لرنر،۲۰۰۴).

• در این میان نقش مربیان بسیار اهمیت دارد. آموزش و آگاهی مربیان از نشانه های اختلال یادگیری و نقش حافظه فعال و ظرفیت حافظه فعال و تمریناتی که باعث رشد حافظه فعال می‌شود و جلوگیری از بیش باری حافظه فعال توسط مربیان بسیار اساسی است.
• تجهیز کردن معلم ها با آموزش مواد درسی بر اساس کارکردهای اجرایی
• آموزش معلم ها برای شناسایی و غربالگری اولیه بر اساس نشانه های رفتاری دانش آموزان  دارای ضعف در حافظه فعال)عدم پیروی از دستورات،فراموش کردن تکالف روزانه…..)
• مناسب سازی محیط کلاس و خصوصا محتوای آموزشی
• استفاده از تکنیک هایی برای ساختارمند کردن اطلاعات. راهبردهای یادیار، نحوه ترسیم نمودار، تجسم سازی وتقطیع، مفهوم پردازی، رمز گذاری و…

   پیشگیری ثانویه

• بعد از شناسایی و تشخیص و سنجش حافظه فعال طراحی پروتکل ارتقا حافظه فعال دیداری_فضایی و شنیداری و آموزش به دانش آموز، معلم و والدین
• ارایه رهنمود به معلمان مربوطه جهت تدریس به این دانش آموزان و مدیریت کلاس با توجه به ویژگی دانش آموزان(تجسم سازی ذهنی،رمز گذاری،سازماندهی و طبقه بندی اطلاعات و…..)
• مناسب سازی محتوای آموزشی با توجه به ظرفیت حافظه فعال، زمان و تلاش
• به ظرفیت و فضای حافظه فعال توجه کنیم.
• زمان:در افراد دارای حافظه فعال ضعیف میزان سرعت ارائه اطلاعات باید کمتر باشد و دستورات باید مرحله به مرحله انجام شود.
• تلاش:در اینگونه افراد استفاده از جملات ساده، واژگان کمتر ساختار ساده تر، کلمات ربط کمتر استفاده شود تا فرد دچار بیش باری درحافظه فعال نشود .

در ادامه تعدادی بازی آموزش داده می‌شود که با استفاده از آن‌ها می‌توان به بهبود اختلال یادگیری خاص کمک کرد.

الف) بازی های مربوط به اختلال یادگیری در ریاضیات

– مفهوم طبقه بندی در کودک باید نهادینه شده باشد و اگر نشده باشد می‌توان دکمه ها را در سطلی ریخت و از کودک خواست تا آن ها را جدا کند.

– مانند شکل زیر مفهوم رنگ و اشکال را به کودک یاد داد.

–  اعداد را روی یک کاغذ نوشته و از او بخواهیم تا با ماشین اسباب بازی اش همانطور که آن‌ها را می‌نویسد از روی آن‌ها حرکت کند.

ب) اختلال یادگیری در مشکل بیان نوشتاری

– کلمات را در کاغذی بنویسیم و از کودک بخواهیم با سیم یا کاموا  روی آن ها را پر کند.

– در سینی که کف آن رنگی است، مقداری برنج  یا آرد ریخته و از کودک بخواهیم تا کلمات را با انگشت در بین برنج یا آرد بنویسد.

– روی زمین با چسب کاغذی یا گچ کلمات را بنویسیم و از او بخواهیم روی آن راه برود . (همان مدلی که نوشته را می‌نویسیم، روی آن راه برود.)

ج)اختلال یادگیری در مشکل خواندن

– داستانی را برای کودک تعریف کنیم و در میان داستان مدام از کودک سوال شود .

– حروف را رنگی کنیم و سپس بخواند.

– باید متوجه شد که مشکل کودک چسباندن حروف به یکدیگر است یا خواندن خود حروف. سپس با توجه به نتیجه، باید تمرکز را بر حل آن مسئله معطوف ساخت.

منبع: مطالب فوق خلاصه شده ی کارگاه اختلال یادگیری خانم آزیتا محمدپور است.

نوشته ناتوانایی یادگیری چیست و بازی‌های مربوط به آن کدام است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اریک اریکسون ^۱روانکاو ، به” بحران کسب هویت “در برابر “سردرگمی هویت ” به عنوان یکی از مراحل اولیه روانشناسی دوران نوجوانی آن اشاره می کند. نوجوان در این دوره ، برای دستیابی هویت خود تمام چاره ها را جستجو میکند، تا در نهایت خود راسخی را بیابد . تلاش های اریکسون ،یکی از کلیدی ترین نظریه های مربوط به نوجوانان را تشکیل میدهد. محققان زیادی ،صحت ایده های  اریکسون را از طریق آزمایش های تجربی آزموده اند.

به همان اندازه که کار اریکسون برای محققانی که مسیرهای به اصطلاح “عادی” پیشرفت نوجوانان را بررسی کرده اند مهم است ؛ برای درک هویت آشفته ای که اختلال شخصیت مرزی (BPD) را توصیف می کند، نیز حائز اهمیت است. به نظر میرسد که این تئوری، از قدرت فوق العاده ای در فهمیدن مسائلی که این افراد (افراد دارای اختلال) دچارش میشوند برخوردار است. هنگامی که تلاش می کنند تا به شناخت خود برسند و مشکلات روزمره را یکی پس از دیگری حل کنند.Annabel Bogaerts  و همکارانش  در دانشگاه Leuven در سال ۲۰۱۸ مطرح کردند که چهارچوب نظریه اریکسون در درک  بحران هویت  در BPDتاثیرگزار است. تحقیقات آنها نشان میدهد که  چگونه

، “Dutch Self-concept and Identity Measure (SCIM)” یا “خود پنداره افراد مقیم هلند و سنجش هویت ” ، در مقابله با مشکلاتی که یک فرد با اختلال شخصیت  مرزی ( Border Line) با شخصیت جدیدش دارد، تاثیر گذار است.

برای فهم ابعاد هویت افراد مبتلا به اختلال شخصیت  مرزی، محققان هلندی  به صورت دقیق به بررسی “ابعاد هویتی” که آنها از برای خود یاد می کنند ،پرداختند. با این حال ،اریکسون معتقد است که  تنها راه شناخت دقیق هویت خویش ،ارزیابی دوباره و دوباره خویش است و در مقابل، محققان به این نتیجه رسیده اند که بدون بررسی عوامل گوناگون میتوان به شناخت واضح نسبت به هویت خویش دست یافت.

اگر شما دیدگاه های والدینتان یا شخصیت های مهم در زندگی خودرا با باورها و نظرات پیشنهادیشان  مد نظر قرار دهید،درظاهر ازیک هویت ساختگی برخوردار خواهید شد.با این وجود آن شخصیت بکری که صرفا مد نظر شماست نخواهد شد. در مقابل میتوانید در یک مبارزه مداوم برای رسیدن به اهدافتان گرفتار شوید و خودتان، در تشکیل هویتتان تاثیر گذار باشید. هیچ کدام از این امکانات در نظریه اریکسون امکان پذیر نیست.

“Dimensions of Identity Development Scale (DIDS)” یا “ابعاد مقیاس توسعه هویت” شامل مقیاس های اندازه گیری است از قبیل  ” اکتشاف عرضی” (هنگامی که خیلی پویا به مسیر هایی که میخواهم در زندگی ام انتخاب کنم، فکر میکنم) ،”اکتشاف عمقی” ( هنگامی که در مورد برنامه های اینده ام با دیگران صحبت میکنم) و “شناسایی متعهدانه”(برنامه های من برای آینده که ارزش ها و منافع من را در بر میگیرد).

Bogaerts ،برای سنجش SCIM  ازسه نمونه از جوانان حدود ۲۵ ساله استفاده کرد. دو  گروه  از این سه گروه ،

“convenience sample”  ، که هر کدام  حدود  ۴۰۰ نفر بودند. گروه سوم به صورت خاص و شامل افرادی که از لحاظ سن و جنسیت و سطح تحصیلات با جامعه برابری بیشتری میکرد وتوسط دانشجویان کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی ، انتخاب شد. این دسته به احتمال زیاد دارای اختلال مرزی بودند. از هر سه گروه تست افسردگی و اضطراب گرفته شد و از گروه سوم تست اختلال شخصیت مرزی نیز گرفته شد.

نتایج حاصل ازپاسخ ۲۵ سوال SCIM  موجب شد به سه گروه  تقسیم شوند.با نمره دادن به موارد زیر از ۱(کاملاموافقم) تا ۷(کاملا مخالفم) و حتی نمیدانم میتوانید خودتان را بیازمایید.

۱- من میدانم به چه چیز هایی معتقدم و برایم چه چیز هایی ارزشمند است.

۲- وقتی کسی مرا توصیف میکند؛ میدانم که حرف هایش تا چه حد صحت دارند.

۳- وقتی به عکس های دوران کودکی ام نگاه می کنم ،حس می کنم مساله ای وجود دارد که گذشته مرا به اکنونم وصل می کند.

۴- بعضی اوقات فردی را انتخاب میکنم و تلاش میکنم شبیه او باشم ؛ درحالیکه وقتی تنها هستم،هویت واقعی ام را میدانم.

۵- من میدانم چه کسی هستم و هویت واقعی ام کیست.

۶- من با توجه به موقعیت هایم در طول زندگی بسیار تغییر می کنم.

۷- من واقعا نمیدانم به چه چیز هایی معتقد هستم و چه چیز هایی برایم ارزشمند هستند.

۸- من شبیه به یک پازل هستم که قطعاتش در هم درست چفت نمی شوند.

۹- من خوب هستم!

۱۰- من به جای اینکه خودم باشم؛ از بقیه تقلید می کنم.

۱۱- من آنقدر با بقیه افراد متفاوت هستم که نمی فهمم “من واقعی” کیست.

۱۲- من از لحاظ روحی شکسته و نابود هستم.

۱۳- من وقتی دوران کودکی ام را به یاد می آورم ارتباطاتی با دوران جوانی ام پیدا می کنم.

۱۴- من وقتی به این فکر می کنم که حقیقتا چه کسی هستم دچار سرگشتگی میشوم.

۱۵- من همیشه حس خوبی نسبت به مسایلی که برایم مهم هستند،دارم.

۱۶- من آنقدر شباهت زیادی با برخی افراد دارم که حس می کنم ما یک نفر هستیم.

۱۷- من اساسا همان فردی هستم که بوده ام.

۱۸- من شبیه فردی که روح ندارد، حس تهی بودن دارم.

۱۹- نظر من به راحتی عوض میشود.

۲۰- من دیگر نمیدانم چه کسی هستم.(شخصیت خودم را نمیدانم!)

۲۱- من وقتی در تعامل با بقیه هستم،توانمند تر از حالت تنهاییم هستم.

۲۲- هیچ کس شخصیت واقعی مرا نمی شناسد.

۲۳- من تلاش می کنم شبیه افرادی عمل و زندگی کنم که با آنها روز هایم را میگذرانم.

۲۴- من فقط وقتی در تعامل با بقیه هستم انسان کاملی هستم.

۲۵- مسائلی که برایم مهم هستند،خیلی زود به زود عوض میشوند.

این ۲۵ سوال برای تقسیم بندی افراد به سه دسته زیر طراحی شده اند:

هویت ثابت : ۱-۲-۳ -۵- ۹-۱۴-۱۵-۱۷

هویت آشفته: ۴-۶-۷-۱۰-۱۲-۱۶-۱۹-۲۱-۲۳-۲۴-۲۵

عدم هویت: ۸-۱۳-۱۵-۱۸-۲۰-۲۲

پژوهشگران یک  عدد را به عنوان میانگین ثابت  برای قرار گرفتن در هر یک از دسته بندی ها مشخص نکرده اند؛ بلکه اعداد بالا شماره سوال­هایی است که هر کدام از این سوال ها بیانگر هویت مربوط به آن است . مثلا در پاسخ به سوال یک ، هرچه جواب به عدد ۷ نزدیک تر باشد یعنی فرد احتمالا هویت ثابت دارد…. به طور خلاصه نشان میدهد افرادBPD  در دسته عدم هویت یا هویت آشفته قرار میگیرند.

علاوه بر این در بین این سه نمونه ، به نظر میرسد که افرادی که در دسته هویت آشفته قرار میگیرند ، نشخوار ذهنی فراوانی دارند و بر آنها یک نوع حس ناسازگاری مداومی وجود دارد. به نظر میرسد دسته سوم دلواپسی بیشتری دارند ؛ از آنجا که  هویت وفقی کمتر، نشخوار ذهنی ونشانگان دلواپسی و افسردگی  بیشتری دارد.

با نگاه کردن به BPD در شرایط هویت آشفته ، مطالعات این گروه بلژیکی کمک میکند تا تصمیمات بهتری گرفته شود .

علاوه بر این ،با کمک کردن به افراد با شرط تمرکزبربروی بیماری های هویتی و با تاکید بر یافته های این تحقیق، میتوان از مشکلات فرد درآینده تا حدی جلوگیری کرد. درنهایت ،دانستن اینکه تو چه کسی هستی، یک مولفه اصلی برای اجرای این دستاورد است.

منابع:

۱- Erik Erikson

-https://www.psychologytoday.com/blog/fulfillment-any-age/201802/identity-in-borderline-personality-disorder-new-approach

– Bogaerts, A., Claes, L., Verschueren, M., Bastiaens, T., Kaufman, E. A., Smits, D., & Luyckx, K. (2018). The Dutch Self-Concept and Identity Measure (SCIM): Factor structure and associations with identity dimensions and psychopathology. Personality and Individual Differences, 12356-64. doi:10.1016/j.paid.2017.11.007

نویسنده: ریحانه رعنایی فر

نوشته هویت در اختلال شخصیت مرزی چگونه سنجش می‌شود؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.