خودانگاره در افراد بهنجار بر پایه ارزیابی واقع‌بینانه از توانای‌ها، استعدادها، ضعف‌ها، هدف‌ها و روابط با دیگران استوار است. این انگاره، برای شخصیت، احساس وحدت، یکپارچگی و چارچوبی تامین می‌کند که به وسیله آن خود و دیگران را در نظر می‌گیریم. اگر بخواهیم استعداد کامل خود را تحقق بخشیم، و به حالتی از خودپرورانی برسیم، خودانگاره ما باید خود واقعی ما را به وضوح منعکس کند.

افراد روان‌رنجور که بین شیوه‌های ناسازگار رفتار دچار تعارض می‌شوند، شخصیتی دارند که ویژگی آن چند دستگی و ناهماهنگی است. آن‌ها مانند افراد بهنجار، خودانگاره آرمانی را برای هدف یکسانی تشکیل می‌دهند: به منظور یکپارچه کردن شخصیت. اما تلاش آن‌ها محکوم به شکست است، زیرا خودانگاره آن‌ها بر پایه ارزیابی واقع‌بینانه از قوت‌ها و ضعف‌های شخصی استوار نیست. به جای آن، خود انگاره آن‌ها بر آرمان دست نیافتنی کمال مطلق استوار است.

افراد روان‌رنجور برای تحقق بخشیدن به این آرمان دست نیافتنی، به آنچه هورنای استبداد بایدها نامید، می‌پردازند. آن‌ها به خودشان می‌گویند که باید بهترین دانشجو، همسر، والد، معشوق، کارمند، دوست یا کودک باشند. چون آن‌ها خودانگاره واقعی خود را خیلی ناخوشایند می‌دانند. معتقدند که باید بر طبق خودانگاره آرمانی خیالی خود عمل کنند که به موجب آن‌، خود را به صورت بسیار مثبت می‌بینند، مثلا خود را شریف، صادق، سخاوتمند، با ملاحظه و شجاع می‌پندارند. آن‌ها در انجام این کار، خود واقعی خویش را انکار می‌کنند و می‌کوشند تبدیل به کسی شوند که تصور می‌کنند باید باشند، یا کسی شوند که با خودانگاره آرمانی آن‌ها جور باشد. اما تلاش‌های آن‌ها محکوم به شکست است؛ آن‌ها هرگز نمی‌توانند به خودانگاره غیرواقع بینانه‌شان دست یابند.

گرچه خودانگاره روان‌رنجور یا آرمانی با واقعیت نمی‌خواند، برای فردی که آن را به وجود آورده، واقعی و دقیق است. دیگران به راحتی می‌توانند به عمق این تصویر کاذب پی ببرند، ولی فرد روان‌رنجور قادر به درک آن نیست. فرد روان‌رنجور تصور می‌کند که این تصویر ناقص و گمراه کننده که از خود دارد، واقعی است. خودانگاره آرمانی الگویی است از آنچه فرد روان‌رنجور تصور می‌کند که هست، می‌تواند باشد، یا باید باشد.

از سوی دیگر، خود انگاره واقعی، انعطاف‌پذیر و پویاست و هنگامی که فرد رشد و تغییر می‌کند، تعدیل می‌شود. این خودانگاره، توانمندی‌ها، رشد و خودآگاهی را منعکس می‌کند. خودانگاره واقعی هدف است، چیزی که برای آن تلاش می‌شود و به معنای دقیق کلمه فرد را منعکس و هدایت می‌کند. در مقابل، خودانگاره روان‌رنجور، راکد، انعطاف‌ناپدیر و سرسخت است. این هدف نیست، بلکه عقیده‌ای خشک است، مشوقی برای رشد نیست، بلکه مانعی است که توقع دارد از ممنوعیت‌های خشک آن پیروی شود.

خودانگاره روان‌رنجور

خودانگاره روان‌رنجور، جایگزین ناخوشایندی برای احساس ارزشمندی مبتنی بر واقعیت است. فرد روان‌رنجور به خاطر ناامنی و اضطراب، اعتماد به نفسی که دارد و خودانگاره آرمانی اجازه نمی‌دهد که این کاستی‌ها اصلاح شوند. این خودانگاره آرمانی که برای خاتمه دادن به شیوه‌های ناسازگارانه رفتار شکل می‌گیرد، صرفا عنصر دیگری در این تعارض می‌شود. این خودانگاره، نه تنها هیچ مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه به احساس بیهودگی و پوچی بیشتر می‌افزاید. جزئی‌ترین شکاف در خودانگاره آرمانی فرد روان‌رنجور، احساس کاذب برتری و امنیت را که کل این عمارت برای تامین آن ساخته شده است، تهدید می‌کند، طوری که با یک تلنگر، نابود می‌شود. هورنای معتقد بود که خودانگاره روان‌رنجور شبیه خانه‌ای پر از دینامیت است.

یکی از راه‌هایی که افراد روان‌رنجور سعی می‌کنند از خود در برابر تعارض‌های درونی ناشی از اختلاف بین خودانگاره آرمانی و واقعی دفاع کنند، برونی کردن یا فرافکنی تعارض‌ها به دنیای بیرون است. این فرایند ممکن است اضطراب ناشی از تعارض را موقتا کاهش دهد، ولی اختلاف بین خودانگاره آرمانی و واقعیت را کاهش نخواهد داد.

برونی کردن عبارت است از تجربه کردن تعارض‌ها انگار که بیرون از خود روی می‌دهند. در چنین حالتی، فرد نیروهای بیرونی را علت تعارض‌های خود می‌داند. برای مثال، افراد روان‌رنجوری که به خاطر اختلاف بین خودانگاره واقعی و آرمانی از خود نفرت دارند، ممکن است این نفرت را به افراد دیگر یا موسسات فرافکنی کرده و باور کنند که نفرت آن‌ها از این منابع بیرونی و نه از خودشان، ناشی می‌شود.
فرستنده: محمدامین موفق – HotsonHor M.A.M

منبع: نظریه‌های شخصیت شولتز

نوشته خودانگاره آرمانی: الگویی از آنچه فرد روان‌رنجور تصور می‌کند که هست، می‌تواند باشد، یا باید باشد اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

هورنای معتقد بود که هر یک از مکانیزم‌های محافظت از خود می‌تواند آنچنان جزء دایمی شخصیت شود که ویژگی سایق یا نیاز را در تعیین رفتار فرد به خود بگیرد. او ۱۰ مورد از این نیازها را فهرست کرد و آن‌ها را نیازهای روان‌رنجور نامید، زیرا راه حل‌های غیرمنطقی برای مشکلات فرد هستند. این ۱۰ نیاز روان‌رنجور به قرار زیر هستند:

۱. محبت و تایید
۲. همسر سلطه‌جو
۳. قدرت
۴. بهره کشی
۵. مقام
۶. تحسین
۷. پیشرفت یا جاه‌طلبی
۸. خودبسندگی
۹. کمال
۱۰. محدودیت‌های تنگ برای زندگی

این نیازهای روان‌رنجور، چهار شیوه محافظت از خود را در برابر اضطراب در بر می‌گیرند. کسب محبت، در نیاز روان‌رنجور به محبت و تایید ابراز می‌شود. مطیع بودن، نیاز روان‌رنجور به همسر سلطه جو را شامل می‌شود. کسب قدرت، با نیاز به قدرت، بهره کشی، مقام، تحسین و پیشرفت یا جاه‌طلبی ارتباط دارد. کناره گیری، نیاز به خود بسندگی، کمال و محدودیت‌های تنگ برای زندگی را شامل می‌شود.

هورنای خاطرنشان کرد که همه ما این نیازها را تا اندازه‌ای نشان می‌دهیم. برای مثال: گاهی هر کسی جویای محبت است یا پیشرفت را جستجو می‌کند. هیچ یک از این نیازها به مفهوم روزمره و گذرا، نابهنجار یا روان‌رنجور نیستند. چیزی که آن‌ها را نابهنجار می‌کند این است که فرد به عنوان تنها راه برای حل کردن اضطراب بنیادی، شدیدا و بی‌اختیار به دنبال ارضا کردن آن‌ها باشد. وقتی این اتفاق می‌افتد، نیاز روان‌رنجور با غلبه کردن بر شخصیت، به طور فزاینده‌ای شدید و از آن پس خودکامه می‌شود. ارضا کردن این نیازها به ما کمک نمی‌کند احساس امنیت کنیم، بلکه فقط به ما کمک می‌کند تا از ناراحتی ایجاد شده توسط اضطراب، بگریزیم. در ضمن، وقتی صرفا برای مقابله کردن با اضطراب، ارضای این نیازها را جستجو می‌کنیم، فقط روی یک نیاز تمرکز کرده و به صورت بی‌اختیار، در تمام موقعیت‌ها می‌خواهیم آن را ارضا کنیم.

گرایش‌های روان‌رنجور

هورنای در نوشته‌های بعدی خود، فهرست نیازها را بازنگری کرد. او در اثر کارکردن با بیماران، نتیجه گرفت که این نیازها را می‌توان در سه طبقه قرار داد که هر یک نگرش‌های فرد را نسبت به خود و دیگران نشان می‌دهد. او این سه طبقه حرکت جهت‌دار را گرایش‌های روان‌رنجور نامید.

چون گرایش‌های روان‌رنجور از مکانیزم‌های محافظت از خود به وجود می‌آیند، می‌توانیم شباهت‌هایی را با توصیفات قبلی‌مان ببینیم. گرایش‌های روان‌رنجور، نگرش‌ها و رفتارهای بی‌اختیار را شامل می‌شوند؛ یعنی، افراد روان‌رنجور مجبورند مطابق با حداقل یکی از گرایش‌های روان‌رنجور رفتار کنند. این گرایش‌ها، همچنین در هر موقعیتی، به صورت کورکورانه آشکار می‌شوند. گرایش‌های روان‌رنجور عبارتند از:

* حرکت به سوی مردم (شخصیت مطیع)
* حرکت علیه مردم (شخصیت پرخاشگر)
* حرکت به دور از مردم (شخصیت جدا)

فرستنده: محمدامین موفق – HotsonHor M.A.M

منبع: نظریه‌های شخصیت شولتز

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته نیازها و گرایش‌های روان‌رنجور در نظریه شخصیت کارن هورنای اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.