نخستین کشوری که گام‌هایی در راستای حرفه‌ای کردن مددکاری برداشت کشور انگلستان بود. قانون موسوم به فقرای الیزابت در سال ۱۵۹۸ در انگلستان نوشته شد که بعدها تحت نظارت متفکرین اقتصادی و اجتماعی تغییر کرد و از نخستین قوانین مرتبط کننده‌ی خدمات اجتماعی و رفاهی و مددجویان آن بود. در سال ۱۸۹۹ اولین مدرسه‌ی خدمات رفاهی درهلند تأسیس شد و در سال ۱۹۰۴ این مدارس در آلمان و سوئیس و بریتانیا و آمریکا شکل گرفتند و در حال حاضر در جهان به‌صورت وسیع این رشته تدریس می‌شود.

در کشور ما این حرفه با توجه به آموزه‌های دینی و همین‌طور فرهنگی‌مان و اندیشه‌های انسان دوستانه و دستگیری، جای خود را از گذشته بازکرده است. به‌طوری‌که قبل از سال ۱۳۴۰ مردم و خیرین خدمات بهزیستی و بشردوستانه را انجام می‌دادند، اما از سال ۱۳۴۰ سازمان‌هایی نظیر سازمان شاهنشاهی و یا خیریه‌های متعدد عهده‌دار این فعالیت‌ها شدند. قبل از انقلاب برای نخستین بار ارائه‌ی خدمات اجتماعی از وظایف سازمان بهزیستی به شمار می‌رفت. خانم فرمانفرماییان که آموزش‌دیده در سازمان ملل متحد بودند نخستین فارغ‌التحصیلان در این رشته‌ی یاورانِ را در ایران تربیت کردند.

مددکاری اجتماعی حرفه ایست که ضمن حمایت و بهبود وضعیت جامعه و اعضایش برای سلامت جسم و روان اجتماع تلاش می‌کند. این حرفه از عشق به بشریت نشات می‌گیرد و اعتقاد ما بر آن است که پاداش آن را خداوند می‌دهد. این علم شامل اصول، مهارت و روش‌هایی است که جامعه و افراد جامعه را برای رسیدن به نیاز و خواسته‌ی خود با رضایت خاطر در امکانات و شرایط موجود یاری می‌کند. مددکاری حرفه‌ای بسیار کل نگرانه است؛ یعنی در عین اینکه به نگرانی‌ها و مشکلات فعلی فرد می‌اندیشد و درراه رفع آن گام برمی‌دارد، به رفع این معضل و ریشه‌یابی آن تا جاییکه در آینده تکرار نشود می‌پردازد. مددکاری هم به مسائل درونی و شناختی و هم به مسائل و مشکلات بیرونی و محیطی می‌پردازد. از موضوعات قابل‌بحث در مددکاری اجتماعی تکیه‌بر دانش بومی، علوم انسانی، اصول عدالت اجتماعی و … است که در تعریف جدید مددکاری اجتماعی به این رشته به‌عنوان رشته‌ای کاملاً علمی در توسعه‌ی اجتماعی و در راستای افزایش انسجام اجتماعی نگاه می‌شود. این علم بر سه‌پایه‌ی اساسی شکل‌گرفته: آزادی، عدالت و دموکراسی. ارزش‌های این علم که ریشه در این پایه‌ها دارند شامل:

یک. حرمت مقام انسان

دو. آزادی و اختیار انسان

سه. برخورداری تمام انسان‌ها از حقوق مادی و معنوی

چهار. مسئولیت فردی و اجتماعی انسان

اصول مهم مددکاری

۱ اصل پذیرش: پذیرفتن مددجو بدون فرق گذاشتن میان آن‌ها و قبول کردن آن‌ها به خاطر ارزش‌های انسانی مددکار توانایی برقراری رابطه‌ی کلامی و غیرکلامی با مددجو را دارد. این اصل مانند اصل پذیرش مشاوره و روانشناسی است.

۲ اصل فردیت: این اصل به این معنی ست که شرایط و مشکلات خاص هر فرد باید کاملاً به‌صورت فردی و خاص خود آن فرد در نظر گرفته شود چراکه مددکار نباید با مشاهده‌ی خصوصیات مشترک بین افراد به آن‌ها راهکارهای مشابه بدهد.

۳ اصل رازداری: مشابه مشاوره و روان‌شناس این حرفه نیز نیاز به رازداری دارد. به این رازداری، رازداری حرفه‌ای میگوییم چون در شرایطی که امنیت جانی فرد یا افرادی درخطر باشد می‌توان این راز را با افراد حرفه‌ای دیگر فاش کرد.

۴ اصل رابطه حسنه: مانند مشاوره و روانشناسی برای برقراری ارتباط اولیه با مددجو نیاز به ایجاد فضایی برای برقراری رابطه به صورتی که مددجو بتواند به‌راحتی و صمیمانه حرف بزند، وجود دارد.

۵ اصل خودآگاهی: مددکار با خودآگاهی بر علایق و اعتقادات و خواسته‌ها و نیازهای شخصی در زمان‌ها و مکانهای مختلف از شکل‌گیری قضاوت یا دخالت دادن افکار خود بر فرد مددجو پیشگیری می‌کند.

۶ اصل مشارکت مراجع: مددکار اجازه‌ی مشارکت به مددجو را می‌دهد تا هم احساس مسئولیت بیشتری داشته باشد و هم خودش بتواند با اعتمادبه‌نفس مشکلاتش را حل کند.

۷ توانایی مدیریت کردن: توانایی مدیریت و حل مشکل و بحران از مسائل پراهمیت در مددکاری است.

۸ توان برنامه‌ریزی: در مراحل مختلف کار توانایی برنامه‌ریزی کردن بسیار مهم است.

۹ مهربان بودن: که از ویژگی‌های بسیار مؤثر مددکار است چراکه در ارتباط برقرار کردن نقش پررنگی دارد.

۱۰ شناخت کافی کسب کردن: شناخت نسبت به گروه یا افرادی که به درمانشان می‌پردازد توسط مددکار اهمیت دارد.

۱۱ شناخت فرهنگ‌ها: برای داشتن اطلاعات کافی نیاز به شناختن فرهنگ‌ها نیز وجود دارد.

۱۲ قضاوت نکردن: عدم قضاوت در کار مددکاری باعث ایجاد رابطه‌ی حسنه می‌شود.

۱۳ توانایی کنترل احساسات: این اصل از اصول بسیار مهم مددکاری ست.

حوزه‌­های مددکاری

-کودکان و والدین در شرایط سخت

-افراد معلول یا ناتوان جسمی یا ذهنی

-بی‌خانمان‌ها

-افراد معتاد

-افراد بی‌سرپرست یا بد سرپرست

-سالمندان

انواع مددکاری

در مددکاری اجتماعی از دو روش برای انجام کار و رسیدن به هدف استفاده می‌شود:

اول. روش اول روش مستقیم هست که شامل:

۱- در مددکاری فردی» هم همچون مشاوره و روان‌شناسی فردی حضور رودررو یک مددکار و یک مددجو لازم است. مددکار در اینجا علاوه بر دانش روانشناسی (نظریات شخصیت و …) نیاز به داشتن مهارت‌های برقراری ارتباط و دقت بالا نیز هست. مددکار اجتماعی به دانش جامعه‌شناسی و توسعه‌ی اجتماعی نیز باید احاطه داشته باشد. مددکار فرد مددجو را درراه استفاده از امکانات، استعدادها و نقاط قوت خود کمک و همراهی می‌کند و راه خودکفایی و کارآمدی فردی را در زندگی وی باز می‌کند.

دو.” مددکاری جامعه‌ای” استفاده از نیروها و استعدادهای گروهی و اجتماعی را برای بالا بردن و ارتقا سطح فرهنگی، اجتماعی و رفاهی را میسر می‌کند.

سه. “مددکاری گروهی” همانند مشاوره گروهی اهداف مشاوره فردی را در سایه‌ی فعل‌وانفعالات گروهی پیش می‌گیرد.

دوم. روش غیرمستقیم: که خود شامل روش‌های زیر است:

یک. مدیریت مؤسسات رفاهی: از طریق این نوع مؤسسات برای رسیدن و سازمان‌دهی کردن اهداف مددکارانه‌ی خود تلاش می‌کنند.

دو. تحقیقات اجتماعی: که در آن با پژوهش‌های خود به وضعیت مددجوهای خود رسیدگی می‌کنند.

ابزارهای مورداستفاده مددکاران

یک. دیدن

دو. شنیدن

سه. مصاحبه

چهار. مشاوره

پنج. بازدید از منزل

شش. مطالعه

هفت. مهارت‌های طرح سؤال

هشت. مهارت‌های تمرکز

نه. راهنمایی و تفسیر

ده. مهارت ایجاد فضای مناسب.

نقش‌های مددکاران

مددکار در طول کار حرفه‌ای خود ممکن است مجبور شود نقش‌های بسیاری را به خود بگیرد. مانند:

-رهبر

-مشاور

-مدافع

-وکیل

-راهنما

-تسهیل گر

-هماهنگ‌کننده

-میانجی

-ارزیابی‌کننده

-آموزش‌دهنده

-حامی

-بسیج کننده

-تغییردهنده‌ی رفتار

-برنامه‌ریز جامعه

-سخنگو

-درمانگر

-مدیر اطلاعات

-مدیر

– تأمین‌کننده‌ی امکانات مراقبت و نگهداری

-شناسایی کننده‌ی کانون‌های بحران‌زا

ما خانواده را به‌عنوان مهم‌ترین رکن جامعه می‌شناسیم و آن را نهاد اصلی جامعه‌پذیری جامع می‌دانیم. ما در یک خانواده پا به این دنیا می‌گذاریم و تا پایان عمر عضوی از آن باقی خواهیم ماند. تمامی پیشرفت‌های جامعه ازجمله پیشرفت‌های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی به تلاش‌های مستقیم اعضای خانواده که رکن اصلی جامعه هستند بستگی دارد. عامل بسیار پراهمیت دیگر در مورد خانواده این است که خانواده بستر و محل پرورش و تربیت فرزندان است ازآنجایی‌که که خانواده و والدین اولین و مهم‌ترین الگوهای رفتاری فرزند هستند و نقش بسیار پررنگی در شکل‌گیری شخصیت او دارند بنابراین برای داشتن سلامت اجتماعی ­، حفظ و مراقبت از خانواده در مقابل آسیب‌ها و ناملایمات از وظایف هر جامعه ایست؛ بنابراین اهمیت موضوع خانواده به حدی ست که ماده ۱۶ اعلامیه حقوق بشر اعلام می‌کند: خانواده رکن طبیعی و اساسی اجتماع است و حق دارد از حمایت جامعه و دولت بهره­مند شود.”

مددکاران اجتماعی خانواده کار با خانواده‌ها ­، کودکان­ و سالمندان را در اولویت قرار می‌دهد. مددکار به خانواده‌ها در بهبود روابط میان فردی که از مهم‌ترین وظایف آن‌هاست کمک می‌کند. در شرایط بحرانی و موقعیت‌هایی مثل طلاق و جدایی، بیماری‌های مهلک و سخت که تمام اعضای خانواده را درگیر می‌کند مثل سرطان­،­اعتیاد و خشونت‌های خانگی و یا موقعیت سوگ و از دست دادن خانواده‌ها و اعضای خانواده را کمک و همراهی می‌کنند. مددکاران اجتماعی تلاش می‌کنند با هدایت خانواده‌ها­، شناسایی معضلات­ و پیدا کردن راه‌حل مناسب به خانواده‌ها کمک کنند. تسهیل ارتباطات­، مداخله­، حل تعارضات­ و آموزش از کارهای اصلی مددکار اجتماعی ست.

ویرجینیا ستیر به‌عنوان یک مددکار اجتماعی و سپس خانواده درمانگر معروف است. کتاب “کارخانه‌ی آدم سازی” از کتاب‌های معروف و تأثیرگذار ویرجینیاست.

ویرجینیا ستیر در سال ۱۹۱۶ در آمریکا متولد شد و در سال ۱۹۵۱ به‌عنوان مددکار اجتماعی مشغول به کار شد و کارش را با درمان یک زن آغاز کرد و سپس به خانواده‌درمانی روی آورد. وی پس‌ازآن در سال ۱۹۵۹ به جکسون درراه اندازی موسسه تحقیقاتی‌ام.آر.آی کمک کرد.

رویکرد ستیر در خانواده‌درمانی، تمرکز روی شفاف‌سازی تعامل میان اعضا و خانواده دارد. الگوی اعتبار یابی در خانواده‌درمانی درواقع رویکردی انسان‌گراست. روانشناسی انسان‌گرا بر پدیدارشناسی توانایی‌های ذاتی انسان به معنای تجربه‌ها وزندگی به همان صورتی که هست تأکید می‌کند به‌گونه‌ای که از انسانیت غافل نشویم.

ستیر یک خانواده درمان تجربه نگر و انسان‌گراست که به تجربه‌ی اینجا و اکنونی معتقد است. او ریشه‌ی اصلی مشکلات را سرکوبی هیجانات می‌داند. ویرجینیا معتقد است انسان‌ها اگر به حال خود رها شوند خودشان شکوفا خواهند شد و این مشکلات اجتماعی است که سد راه انسان در مسیر رسیدن به خودشکوفایی ست. خانواده درواقع مکانی برای تجربه‌های مشترک می‌باشد. پرورش با آغوش باز، تجربه طبیعی و خودجوش در خانواده از اهمیت خاصی برخوردار‌است. او برای رسیدن به‌سلامت عاطفی کشف سطوح عمیق تجربه‌ها را توصیه می‌کند. وی به تمام سطوح یعنی شناخت، تفکر، و یا احساسات می‌پردازد.

الگوی ویرجینیا ستیر هر انسان را موجودی یگانه و دارای منابع بیرونی و درونی بالقوه می‌داند که آن‌ها را به کار نمی‌گیرد. و بیان می‌کند که انسان موجودی مثبت است که می‌تواند با استفاده از استعدادها و نیروهای بالقوه به انسان کامل‌تری بدل شود.

ویرجینیا ستیر دو الگوی متفاوت در خانواده در نظر گرفت. اول الگوی ” تهدید و پاداش” و دوم الگوی “بذرافشانی یا بسترسازی ”

در الگوی اول سلسله‌مراتب قدرت وجود دارد و در رأس آن‌کسانی هستند که قواعد و چارچوب‌های غیر منعطفی به وجود می‌آورند. در این الگو پیزی که مراتب را به وجود می‌آورد نقش‌ها هستند.

در الگوی بذرافشانی چیزی که هویت را شکل می‌دهد انسانیت است نه نقش‌ها و راه برای تغییر منعطف و باز است چراکه تغییر راهی برای رشد و کمال و رسیدن به انسانیت بیشتر است. این خانواده بستری برای رشد بذرهایی است که در آن کاشته می‌شود.

ویرجینیا افراد خانواده را به‌عنوان نمادی از افراد جامعه در مقابل تنش و شرایط استرس‌زا، به دسته‌های زیر تقسیم می‌کند:

یک. سرزنشگر: همیشه مخالف و مهاجم و ایرادگیر­، تحمیل کردن سلطه‌ی خود بر دیگران.

دو. سازشگر: همیشه موافق، برای احساس ارزش کردن نیاز به تائید و همراه بودن با دیگران دارد.

سه. حسابگر: بسیار معقول به نظر می‌رسد اما از درون احساس آسیب‌پذیری دارد.

چهار. گیج: تمرکز کمی دارد و خیلی از کلمات نامربوطی استفاده می‌کند. و همواره در حال راضی کردن دیگران از طریق امتیاز دادن به آن‌هاست.

پنج. درنهایت افراد نرمال: این افراد در شرایط استرس‌زا بالغانه رفتار می‌کنند. در صورت لزوم عذرخواهی می‌کنند. با پیام‌های کاملاً مستقیم با اطرافیان ارتباط برقرار می‌کند.

ستیر در فنون درمانی خود تلاش می‌کرد تا از طریق مجسمه‌سازی و بازسازی خانواده در جلسات خانواده‌درمانی، آن­ها را به آمدن به زمان حال سوق دهد چراکه این الگو به اینجا و اکنون اعتقاد دارد.

منابع:

پرلمن، هلن هریس مددکاری اجتماعی: ترجمه پریوش منتخب چاپ دوم تهران شرکت سهامی ۱۳۷۱

کتاب مددکاری اجتماعی، دکتر محسن قندی- انتشارات عطائی- ۱۳۴۷

اصول و مباني مددکاري  اجتماعي، دکتر مري – دابيلو مافت- دکتر خوزه بي اشفورد، ترجمه خديجه السادات غني آبادي انتشارات آواي نور.

ملاحظات پارادایمیک در خانواده درمانی، دکتر معصومه اسمعیلی، نشر علم.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته مددکاری اجتماعی چیست؟ و چرا اهمیت دارد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اگر نیازهای انسان به دو بعد نیازهای مادی و معنوی تقسیم شوند­،­پیوند اقتصاد و روان‌شناسی جاییست که برطرف کردن  نیازهای مادی مطرح می‌شود.نیازهای معنوی مانند نیاز جنسی نیازهایی هستند که توسط افراد دیگر برطرف می‌شوند. اما نیازهای مادی برای برطرف شدن نیاز به افراد دیگر ندارند و توسط طبیعت برطرف می‌گردند­ مانند نیاز به خوراک و پوشاک و مسکن و … .سلامت روان آدمی شامل احساسات­، افکار­ و رفتارهای او درگرو مسائل گوناگونی است که از مهم‌ترین عوامل می‌توان به عوامل اجتماعی اشاره کرد. عوامل و مشکلات اقتصادی نیز از تأثیرگذارترین عوامل اجتماعی هستند.به روایت دیگر ثبات و امنیت اقتصادی از عوامل سلامت روان یک جامعه محسوب می‌شوند.عدم ثبات در این عامل، ­تغییر مداوم قیمت‌ها و تورم­،بیکاری­،گرانی و ایجاد مشکلات معیشتی و فقر و نامتوازن بودن دخل و خرج و …از عوامل پررنگ به وجود آوردن  استرس‌ها و نگرانی‌ها­،ترس از آینده­ ومتعاقبا  بالا رفتن نرخ بزه­، افزایش خشونت­، افسردگی­، بی‌اعتمادی و … است.بحران‌های اقتصادی احساس ناامنی و ناتوانی در برنامه‌ریزی‌های بلندمدت را در پی دارد و یکی از عوامل مهم بروز خشونت یعنی سرخوردگی را در افراد جامعه به وجود می‌آورد.تغییر دادن عادت‌ها و وجود آموزش‌های لازم برای بالا رفتن تاب‌آوری افراد جامعه در مواجهه با این‌گونه مسائل بسیار ضروری است چراکه وجود مشکلات و مسائل معیشتی خود باعث غفلت و فراموشی افراد جامعه از سلامت جسم و روان خود و اعضای خانواده خواهد بود.

ما برای کمک به خودمان چه می‌توانیم انجام دهیم؟

پایین آمدن قدرت خرید و کم شدن یا نبود پس‌انداز یکی از معضلاتی ست که در این روزها با آن دست‌وپنجه نرم می­کنیم.

اما به‌جز مسائل اقتصادی نوع مصرف و عادت‌های مصرفی ما نیز در این شرایط بسیار مؤثر هستند.

چند نفر از ما عادت داریم وسایلی که قدیمی شده‌اند و از آن‌ها خسته شده‌ایم را دور بیاندازیم به‌جای آنکه آن‌ها را عوض کنیم؟ چند نفرمان عادت داریم باقی‌مانده‌ی غذایمان را دور بریزیم و لباسی داریم که تنها یک‌بار پوشیده‌ایم؟ چند نفرمان صرفاً از روی رقابت و حتی چشم و هم‌چشمی و تجمل‌گرایی به دنبال خرید وسیله‌ای رفته‌ایم؟چند نفرمان اهمیت زیادی به را ی مصرف بهینه و صرفه‌جویی و حفظ سرمایه ­،انرژی و سوخت قاِئل هستیم؟

این‌ها همه از نشانه‌های اختلال رفتاری مصرف‌گرایی ست.اگر از زاویه‌ی روان‌شناختی به مصرف‌گرایی نگاه کنیم مصرف بی‌رویه یک بیماری محسوب می‌شود. مثلاً افرادی را تصور کنید که وسایلشان حتماً باید نو باشد و یا به تعداد زیادی از یک نوع وسیله احساس نیاز می‌کنند.این اختلالی است که ریشه در روان فرد دارد و در رفتارش بروز پیدا می‌کند.

نوع تربیت، روابط­، آموزش مهارت‌های لازم در خانواده برای فرزندان بر این مسئله بسیار مؤثر است. اما تنها خانواده نیست بلکه محیط­،جامعه­، دولت‌ها و نظام‌های اقتصادی که بر تفکر سرمایه‌داری مبتنی هستند نیز بر مصرف‌گرایی تأثیر بسزایی دارند.

این نظام‌ها تلاش زیادی در جهت رواج این خصوصیت و هل دادن افراد به سمت مصرف‌گرا شدن از طریق ایجاد نیازهای کاذب به‌خصوص به‌وسیله‌ی تبلیغات می‌کنند چراکه حیات خود را در تولید می‌بینند و برای عرضه‌ی خود با به وجود آوردن نیاز ­،تقاضا ایجاد می‌کنند.

اثر محیط بر مصرف‌گرایی

تبلیغات که از مؤثرترین روش‌های ایجاد نیاز است حاوی تشویق ­،فریب و بازی کردن با ذهن مخاطب است و این طریق استفاده از کالاها را نه‌تنها مصرف‌گرایی نمی‌دانند بلکه نشانه‌ی اعتبار ­،پرستیژ اجتماعی و … می‌دانند. تلویزیون­، رادیو­، مجله‌ها­، روزنامه‌ها­، بیلبوردها­ و فضای مجازی و بسیاری مکان‌ها و رسانه‌هایی که ما هرروزه با آن‌ها سروکار داریم می‌تواند مکان مناسبی برای تبلیغات باشد.این مکان‌ها جایی هستند که زمانی با آن مواجه می‌شوید که احتمالاً نیازی به‌وسیله تبلیغ‌شده ندارید . مثلاً در خیابان در حال رانندگی هستید که با تبلیغ ظروف غذایی روبرو می‌شوید که قابل‌استفاده در فر و فریزر است.به‌احتمال‌قوی قبل از دیدن آن به‌ضرورت چنین محصولی فکر نکرده بودید و در حالت درست باید زمانی با آن مواجهه می‌شدید که به دنبال چنین محصولی در بازار به دنبال اطلاعات بودید. اما دیدن چنین آگهی بازرگانی شاید شمارا به خرید این محصول ترغیب کند و یا شنیدن یا دیدن جملات افراد راضی از خریدن این محصول در تبلیغ موردنظر در شما احساس نیاز به داشتن آن را به وجود بیاورد. این نیازها “نیازهای کاذب” هستند.این نیازها نه‌تنها افراد را دچار مصرف‌گرایی می‌کند بلکه حس عدم رضایت به خاطر ایجاد تنوع‌طلبی بالا در فرد را نیز شکل می­دهد.

در مسئله‌ی مصرف‌گرایی توجه به این نکته اهمیت دارد که نباید دچار افراط‌وتفریط شویم. همان‌طور که استفاده نکردن از وسیله‌ای که در اختیارداریم می‌تواند اختلال باشد­، استفاده‌ی بیش از عمر مفید یک کالا نیز ناپسند و غیرقابل‌قبول است.

پیامدهای مصرف‌گرایی را می‌توان از ابعاد مختلف در روانشناسی بررسی کرد

در منظر روانشناسی و فلسفه‌ی وجودی انسانی که دچار مصرف‌زدگی شده خودش وزندگی کردن را فراموش می‌کند و به ابعاد پست‌تر از انسانیت تقلیل می‌یابد.

مسئله‌ی بعدی پیدا شدن نگرش کالایی به‌کل جهان است و کم‌رنگ یا گم‌شدن مسائل انسانی‌تر مثل عشق­،دوستی و محبت به انسان‌ها و طبیعت .

و مسئله‌ی دیگر استفاده‌ی بی‌رویه از طبیعت برای تولید و مصرف است و این مسئله خوی خشن  وبی رحمی نسبت به طبیعت شکل می‌دهد.

 چگونه خرج کردن به چه چیزهایی مربوط می‌شود؟

درست است که نقش خانواده و جامعه و تربیت‌های آن‌ها در به وجود آمدن عادت‌های مربوط به خرج کردن بسیار پررنگ است اما تحقیقات نشان می‌دهد این تنها عامل مؤثر در شکل‌گیری عادت خرج کردن ما نیست.نحوه‌ی مدیریت مالی ما به فعالیت‌های مغز ما نیز مربوط می‌شود. ریک­، سایدر و لونشتاین به بررسی مغز افراد در حالتی که تظاهر به تصمیم‌گیری برای خرید می‌کردند، پرداختند و متوجه این نکته شدند که  در مغز ما نقطه‌ای به نام اینسولا وجود دارد که در مواجهه با تجربیات ناخوشایند شروع به فعالیت می کند وقتی بخش اینسولا در مغز ما در هنگام خرج کردن بیشتر تحریک شود ما پول کمتری خرج خواهیم کرد. بنابراین احتمالاً افراد صرفه‌جو بخش اینسولای مغزشان در هنگام خرج کردن بیشتر تحریک می‌شود این افراد از پس‌انداز کردن ­خریدهای ارزان‌قیمت‌تر و صرفه‌جویی احساس لذت بیشتری نسبت به افراد پرخرج‌تر خواهند داشت و همین‌طور عدم تعادل‌های اقتصادی و گرانی آسیب بیشتری ازنظر روانی بر انسان‌های صرفه‌جو خواهد داشت.

در آزمایش معروف به آزمایش مارشمالو، جلوی بچه‌ها خوراکی‌هایی گذاشته شد و به آن‌ها گفته شد اگر آن را فورا بخورند فقط می‌توانند یکی انتخاب کنند و اگر برای خوردن شیرینی کمی صبر کنند می‌توانند یک انتخاب دیگر هم داشته باشند. نتیجه اینکه کودکانی که به‌جای بهره‌مندی از لذت فوری توانایی به تأخیر انداختن لذت خود رادارند درسال­های بزرگسالی در زندگی خود موفق‌تر بودند.

ولخرجی مثل بهره‌مندی از لذت فوری ست .این افراد بااینکه معمولاً پس‌انداز مناسبی ندارند اما نگران آینده نیز نیستند چراکه به لذت فوری اعتقاددارند و کمتر به آینده می‌اندیشند.

به افراد ولخرج توصیه می‌شود برای کنترل خرج کردن خود ازکارت اعتباری استفاده نکنند تا مقدار پولی که مصرف می‌کنند به چشمشان بیاید. وقتی از بانک پولی برداشت می‌کنند به مبلغ و میزان کم شدن پول دقت کنند. برای خودشان هدفی مشخص کنند که برای رسیدن به آن نیاز به پس‌انداز باشد، هر چه هدف بلندمدت‌تر باشد به این کار کمک بیشتری می‌کند و اگر موفق به رساندن پس‌انداز خود به مبلغ معینی شدند به خودشان هدیه بدهند.مشورت کردن با دیگران قبل از خرید و تأمل کردن بیشتر قبل از هر خرید نیز از توصیه‌هایی است که به افراد ولخرج می‌شود. گاهی برای آدم‌هایی که فقط به لذت‌های الآن فکر می‌کنند فکر کردن به آینده و مسائل و مشکلاتش می‌تواند مفید باشد.

در مقابل افرادی که زیاد از حد صرفه‌جویی می‌کنند می‌توانند حتی نیازهای اولیه‌ی خود را نادیده بگیرند تا کمتر خرج کنند.که با این کار ممکن است لذت‌های کوچک و حتی سلامتی خود را به خطر بیاندازند.توصیه‌هایی که به این افراد می‌شود شامل استفاده کردن از کارت اعتباری خود به جای پول نقد است. تعریف کردن هدفی مثل پس انداز به مقداری معین و اجازه دادن به خود برای خرید بزرگ و اساسی پس از رسیدن به هدف مورد نظر. و فکر کردن به اینکه اگر این خرید ساده را انجام ندهید آیا بعدها از خودتان راضی خواهید بود یا خیر.

فهمیدن و رسیدن به این آگاهی بر خود که جزو کدام دسته هستیم می تواند در مدیریت کردن دخل و خرج کمک بسیار بزرگی باشد.زیرا که مهم‌ترین مسئله این است که ما خودمان را در مورد وضعیت اقتصادی و مدیریت آن موظف بدانیم.

چگونه کمتر خرج کنیم؟

با در نظر گرفتن همه‌ی این مسائل امروزه مدیریت کردن دخل و خرج کار سختی به نظر می‌رسد. تغییر ناگهانی قیمت‌ها و تورم باعث می‌شود نیاز به برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تر و حساب‌شده‌تری برای داشتن پس انداز و به دنبال آن کمتر شدن استرس ناشی از کم آمدن پول در مواقع ضروری پیدا کنیم و این برای ما که به شیوه‌ای در خرج کردن و مصرف عادت کرده‌ایم کار مشکلی ست. ما همچنان آرزوها و امیدهایی داریم که برای رسیدن به آن‌ها نیاز به پول‌داریم ضمن اینکه نیازهای اولیه‌ی مادی ما همچنان برقرار است و ما برای حتی خرج روزمره‌ی مان برای خوردوخوراک و تفریح و خریدهای روزمره نیاز به کمی حساب‌وکتاب بیشتر داریم.به نظر می­رسد بهترین راه کم کردن هزینه‌های غیرضروری باشد. برای اینکه بتوانیم به عهدمان برای کمتر خرج کردن پایبند بمانیم بهتر است نکاتی را رعایت کنیم:

·      هنگامی‌که افسرده و ناراحت هستید به خرید نروید .بسیاری از ما  ازبازارگردی (که خود از عوامل مهم ایجاد نیازهای کاذب است) و خرید کردن برای بهتر شدن حال بدمان استفاده می‌کنیم و تصور کنید که اگر خیلی حالمان بد باشد چه می‌شود! برای بهتر شدن حالمان و پرت شدن حواسمان از موضوعی که به ما استرس می‌دهد از راه­های دیگری می‌توانیم استفاده کنیم. مثل معاشرت با دوستان،انجام کارهای موردعلاقه مثل نقاشی یا… ،پیاده‌روی و ورزش و …

·      شاید بهتر باشد کمی دنبال چیزی که نیاز داریم بگردیم به جای آنکه در اولین فروشگاهی که آن را دیدیم بخریمش.چون احتمالاً برای همه‌ی ما اتفاق افتاده که جای دیگری همان کالا را باقیمت مناسب‌تر و کیفیت بهتر تهیه‌کرده‌ایم.

·      با این تفکر که می‌خواهیم در هزینه‌هایمان کاهش ایجاد کنیم،بهتر است حواسمان به زمان حراج فروشگاه‌های مختلف باشد چون معمولاً می‌توانیم کالای باکیفیت و موردعلاقه‌مان را با درصد تخفیف مناسبی به دست آوریم.

·      گول تزیینات، نوع چینش جذاب و پرزرق‌وبرق فروشگاه‌ها و …را نخورید . برای خرید کاملاً باهدف وارد فروشگاه شوید .بهتر است لیست وسایلی که نیاز دارید را بردارید و مطابق آن خرید کنید.

·      وسایلی که می‌شود چندین بار از آن‌ها استفاده کرد حتی اگر کمی قیمت بالاتری از وسایل مشابه اما یک‌بارمصرف دارند به‌صرفه‌ترند.مثل باطری‌های قابل شارژ.

·      در زمان‌هایی که همه برای خرید محصول خاصی هجوم می‌آورند اقدام به خرید آن کالا نکنید، مطمئن باشید بعد از افتادن تب‌وتاب بازار قیمت آن کالا کمتر می‌شود. مثلاً لباس‌های زمستانی در فصل گرما باقیمت مناسب‌تری پیدا می‌شوند یا خریدن لباس درست قبل از عید اگر ضرورتی ندارد از کارهایی است که فقط هزینه‌ی پوشاکمان را بالا می‌برد درحالی‌که بعداً می‌توان باقیمت کمتری همان لباس را خرید.

·      سفرهایی که به‌صورت گروهی باشد باعث سرشکن شدن هزینه‌ها بین افراد می‌شود .اگر به سفر کردن علاقه دارید در زمان اوج شلوغی سفر نکنید چراکه خدماتی که به شما ارائه می‌شود گران‌تر از زمان خلوت بودن جاده‌هاست.

·      در کیفتان همیشه خوراکی داشته باشید یا قبل از بیرون آمدن از منزل چیزی بخورید چون زمانی که گرسنه باشید دیدن یا فکر کردن به خوراکی‌های خوشمزه‌ی رستوران‌ها و کافه‌ها حتماً وسوسه‌انگیزند.

·      برای خودتان فهرستی تهیه کنید و در آن تلاش کنید تا نیازهای واقعی‌تان را پیدا کنید .در این لیست از خودتان بپرسید :

چرا به این کالا نیاز دارم؟

اگر آن را بخرم چه تغییراتی به وجود می‌آید؟

چه چیزهایی برای من مهم و ضروری هستند؟

پس از پاسخ دادن به این سؤالات برای خرید اقدام کنید.

·      اگر به دلیلی هزینه‌ی یک ماه خود را بیشتر صرف یک مسئله (مثلاً ثبت‌نام در یک کارگاه) کردید حواستان به هزینه‌های دیگر باشد . احتمالاً مجبور شوید از برخی برنامه‌های دیگر در آن ماه صرف‌نظر کنید.

·      همیشه برای خرج کردن خود اولویت‌بندی کنید.نیازهای خود را از ضروری‌تر تا کمتر ضروری بنویسید تا در صورت لزوم از کالاهای آخر لیست حذف کنید نه اول لیست!

·      همیشه خرید کردن را به تعویق بی اندازید .وقتی تصمیم به خرید کالایی می‌گیرید حتماً چند روز برای خرید آن تأمل‌کنید.

نکاتی که گفته شد می تواند به خودمان برای کم کردن استرس‌های زندگی روزمره کمک کند.

منابع:

چمبری زری ، ثابت ایمانی محبوبه(۱۳۹۳) بررسی جامعه‌شناختی پدیده مصرف و مصرف‌گرایی و مفهوم سبک زندگی ،اجلاس آسیب‌شناسی،ریشه‌یابی و ترمیم در روانشناسی، شرکت پندار اندیش رهپو،شیراز.

درآمدی بر اقتصاد اسلامی ،ج ۱،دفتر همکاری حوزه دانشگاه،قم،۱۳۶۳.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته چگونه روانشناسی می‌تواند به ما در مدیریت خرج ها کمک کند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

پشتیبانی از فردی که در روز های بیماری به حمایت بیشتری نیاز دارد نیاز به آرامش، صبر و آگاهی از تمام چیزهایی است که بیمار و خانواده می‌توانند با آن روبرو شوند. بسیاری از بیماران سرطانی در روند درمان دچار تغییرات خلق و خو و رفتارمی‌شوند و همین طور  عوارض دارو‌ها و ناراحتی‌ها و اضطراب‌هایی که با آن روبرو هستند آن‌ها را دچار افسردگی یا عصبانیت و خشم می‌کند.

این که بیمار بداند تنها نیست و خانواده از او حمایت می‌کند و همراهش هست از عوامل مهمی در گذراندن دوره‌های درمان خواهد بود. با هم قدم زدن، چای خوردن، به حرف‌های او گوش دادن، ابراز عشق و علاقه، دادن هدیه‌های کوچک، کتاب خواندن برای او، دیدن فیلم‌های مورد علاقه‌ی او برای او مایه‌ی امیدواری خواهد بود. توجه کردن به نیازهای او به گونه‌ای که از او پرسیده شود که چه می‌خواهد یا نمی‌خواهد باعث می‌شود بیمار استقلالش را از دست ندهد و احساس اینکه حتی نمی‌تواند برای خودش تصمیم بگیرد نکند.

مساله‌ی بسیار مهمی که در مورد مراقبت از بیمارانی که گاه ممکن است سال‌های زیادی با بیماری دست و پنجه نرم کنند وجود دارد سلامت جسمی و روانی مراقبین بیمار است. شرایط از نظر روحی برای خانواده‌ای که از عزیز خود در شرایط سخت مراقبت می‌کنند هم حتما نیاز به بررسی و تقویت دارد. به مراقبین بیمار توصیه می‌شود از خودشان نیز مراقبت کنند. چرا که سالم بودن و داشتن روحیه‌ی خوب نه تنها برای خودشان که در مقابل عزیزشان نیز لازم و ضروری ست.

خوردن غذای مناسب و مقوی، داشتن خواب کافی، داشتن تفریح و ورزش و ساعات استراحت، به اشتراک گذاشتن تجربیات خود در گروهی که آن‌ها هم تجربه‌هایی مشابه شما دارند، کمک گرفتن از سایرین ودر صورت امکان تقسیم کار‌ها بین اعضای خانواده از توصیه هایی است که به مراقبین گفته می‌شود.

اما در این میان نقش روانشناسان و مشاوران در همراهی کردن بیمار و خانواده بسیار پررنگ می‌شود.

وجود یک روان شناس در روند درمان و در کنار خانواده و بیمار بسیار ضروری است.

روان شناس و مشاور می‌تواند در عوارضی که ممکن است به صورت کوتاه مدت و یا بلند مدت بیمار و خانواده را در گیر کند  تسهیل‌گر باشد. عوارضی مثل از دست دادن عملکرد در موارد مختلفی مثل حوزه‌های فیزیکی، شناختی، عاطفی، اجتماعی و از کار افتادگی دایمی یا موقت.

روانشناسان و مشاورین در کنار پزشکان متخصص به پیشگیری، تشخیص زود هنگام، ارزیابی مشکلات روحی با کمک تکنیک‌های آرام سازی، روانشناسی، روان درمانی‌های فردی یا گروهی و مشاوره‌های خانوادگی و زوج درمانی به بهبود کیفیت و روند درمان می‌پردازند. خانواده‌ها در هنگام مواجهه با مشکلات این چنینی  به مراقبت‌های جسمی و روانی نیاز دارند اما این تنها نیاز آن‌ها نیست. مددکاری، مراقبت‌های روحی و معنوی از بیمار خانواده و حتی پرسنل مراقبت کننده‌ی بیمارستان از نیاز‌های اصلی و تسریع کننده‌ی روند درمان خواهد بود.

طب تسکینی، طب نوپایی در ایران محسوب می‌شود که حمایت و مراقبت خود را از بیماران سرطانی و خانواده‌های آن‌ها در حوزه‌های جسمی، روحی و روانی، معنوی، دارویی و مالی اعلام می‌کند. این طرح متشکل از یک تیم شامل فوق تخصص سرطان، رادیو لوژیستها، آنکولوژیست‍ها، پزشک عمومی، روانشناس و روحانی می‌شود.

منبع: خبرگزاری فارس

مقاله پژوهشی مراقبت خانواده محور بر رضایت مندی خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت ویژه، فرحناز فرنیا، لیلی فولادی، خدیجه نصریانی، محمد حسن لطفی.

نوشته مراقبت از بیماران با نیازهای ویژه در خانواده چگونه باید باشد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

آزمایش معروفی که پیاژه در این خصوص انجام داد، آزمایش سه کوه نام دارد.

آزمایش به این صورت بود که فرد آزمایشگر و کودک روبروی هم می‌نشینند و بین این دو نفر سلسله کوه‌هایی قرار می‌گیرد و هر کدام از این دو نفر از زاویه خاص خودشان منظره را می‌بینند. کودکان ۳-۴ ساله معمولا صحنه را جوری توصیف می‌کنند که در زاویه دید خودشان است و فکر می‌کنند که نفر مقابل هم همین تصویر را می‌بیند.

از آن‌جایی که ما انسان‌ها به صورت گروهی زندگی می‌کنیم و موجوداتی اجتماعی هستیم پس در ما ظرفیتی برای تعامل دو سویه با افراد دیگر نیز هست. ما نیاز داریم بفهمیم دیگران چگونه فکر و یا احساس می‌کنند. که به آن نظریه‌ی ذهن می‌گوییم.

نظریه‌ی ذهن  ظرفیت شناختی خاصی را بیان می‌کند که در آن فرد توانایی نسبت دادن خواسته‌ها، احساسات، باورها، به خود و دیگران را دارند و همین طور درک این مساله که دیگران حالات ذهنی متفاوتی نسبت به خود فرد دارند. در این صورت است که رفتار افراد دیگر برای ما معنی پیدا می‌کند. به طور کلی نظریه‌ی ذهن در واقع در اصل و اساس روابط اجتماعی و شکل گیری آن است و تمام آنچه که در روابط تحت عناوینی مثل اخلاقیات، کنایه، شوخی، دست انداختن، دروغ، فریب و چیزی که دیگران به آن می‌اندیشند و وجود دارد را در برمی‌گیرد. یکی از کارایی‌های مهم نظریه‌ی ذهن قابل پیش بینی کردن اعمال دیگران برای فرد است.

حالت‌های ذهنی به نیت و خواسته‌ها، ترس و امیدواری‌ها، انتظار و تصورهای ما از دیگران است و … که سه مورد از آن‌ها در پیش بینی رفتار‌ها و تعبیر و تفسیر ذهن بسیار اهمیت دارند. ۱) میل،۲)باور و۳) وانمود کردن.

اختلالات مربوط به نظریه‌ی ذهن در افرادی که به اختلالات شخصیتی، اختلالات طیف اوتیسم، اختلال بیش فعالی و حتی سو مصرف الکل پیش می‌آید.

نظریه‌ی ذهن در درمان بزهکاران و خلافکاران کاربرد دارد. به گونه‌ای که از آن‌ها خواسته می‌شود تا خودشان را به جای افرادی که به آن‌ها آسیب زده‌اند یا از آن‌ها دزدی کرده‌اند بگذارند و با تصور کردن جزییات حال و روز آن‌ها به نتیجه‌ی کاری که کرده‌اند بیاندیشند.

اما یکی از مسائل مهمی که گاهی در مشاوره‌ی پیش از ازدواج مورد بررسی قرار می‌گیرد، همین نظریه‌ی ذهن است.

بررسی این موضوع در واقع به بررسی این توانایی مربوط می‌شود که آیا زن و شوهر توانایی خواندن ذهن همدیگر، فهمیدن خواسته‌ها و نیازهای یکدیگر و درک کردن همدیگر را دارند یا خیر؟

معمولا زوج‌هایی که توانایی ذهن خوانی خوبی دارند پس از مدتی رابطه‌ی بهتری نسبت به کسانی پیدا می‌کنند که این توانایی را ندارند. چرا که این یک توانایی است که باعث درک شدن از سوی یکدیگر و آرامش در خانواده  می‌گردد. این عامل باعث نزدیک شدن آن‌ها به هم خواهد بود.

قدرت درک نظریه ی ذهن در درگیری‌ها و تعارضات خانوادگی افت می‌کند و از همین رو تعارضات ادامه دار باعث دور شدن افراد خانواده می‌شود.

برای بررسی این موضوع در زوج‌هایی که مراجعه می‌کنند از آن‌ها پرسیده می‌شود که به نظرشان تصویری که از خود در ذهن همسرشان می‌سازند چقدر در زندگی آن‌ها موثر است؟

از آ‌ن‌جایی که ما با رفتار و گفتار و منش خود تصوی‌هایی ذهنی در افراد به جا می‌گذاریم اهمیت داشتن یک تصویر مناسب و دلپذیر از همسر در ذهن همسر بسیار مهم است.

اما همه‌ی افراد به این مساله واقف نیستند و همین طور از چگونگی این مساله اطلاع ندارند به همین خاطر در جلسات مشاوره اول به سنجش میزان دانش افراد از اینکه چگونه باید رفتار کرد تا بتوان در نگاه فرد مقابل تصویری مثبت داشت و همین طور اینکه چگونه این تصویر مثبت پایدار بماند پرداخته می‌شود. در ادامه از آن‌ها خواسته می‌شود و به آن‌ها آموزش داده می‌شود که چه طور می‌توانند به شکل گیری  نظریه‌ی ذهن در یکدیگر کمک کنند. همسران با دانستن این موضوع می‌توانند با واکنش مناسب در مواقعی که طرف مقابل به آن‌ها نیاز دارد، رابطه‌ی خوبی برقرار سازد. مثلا زمانی که یکی از طرفین ناراحت باشد، همسری که می‌تواند نیازها و خواسته‌های همسرش را در زمان ناراحتی برآورده کند و به زبان دیگر می‌داند چه طور حال همسرش را خوب کند، موفق به ایجاد صمیمیت می‌شود.

در بعضی نگاه‌ها اعتقاد این است که افراد باید خودشان باشند و هر کاری که دوست دارند بکنند؛ در حالیکه این نکته را در نظر نمی‌گیرند که ما انسان‌ها به صورت جمعی زندگی می‌کنیم و اعمال و رفتارمان برای دیگران ذهنیت می‌سازد، که ممکن است زندگی را برای آن‌ها یا همراه با آن‌ها دشوار کند.

منابع: نظریه‌ی ذهن: تحول رویکردها، فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز، سال چهارم شماره ی ۱۶ زمستان ۸۸، دکتر زینب خانجانی و فاطمه هداوند خانی.

نظریه ی ذهن: رویکردی جدید به روانشناسی تحولی، تازه های علوم شناختی، پاییز ۸۲، دوره ۵، شماره ۳، دانشگاه تربیت مدرس،علی مشهدی.

مقدمه ای بر ازدواج و خانواده،دیوید نوکس و کارولین اسکاچ ،ترجمه دکتر کیومرث فرح بخش (و دیگران)،نشر آوای نور.

نوشته نظریه‌ی ذهن چگونه می‌تواند به ازدوج کمک کند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

هر چه انسان‌ها به هم نزدیک‌تر شوند و رابطه و تعاملشان با یکدیگر بیشتر شود سطح و میزان قضاوتشان نسبت به هم بالاتر می رود. چرا که هر چه ارتباط بیش‌تر شود افراد جز هویت همدیگر قرار می‌گیرند، بنابراین حساسیتشان روی هم بیش‌تر خواهد بود. در زندگی اصولا هیچ رابطه‌ای از رابطه‌ی زن و شوهری نزدیک تر نیست.

همان طور که گفتیم این نگرش‌ها هستند که باعث می‌شوند ما دیگران و رفتار‌ها و روابطمان را مورد قضاوت قرار دهیم و بر اساس آن دیگران را تشویق یا تنبیه کنیم. طبیعتا در رابطه‌های نزدیک تر که قضاوت‌ها بالا‌تر می‌رود این تشویق و تنبیه و مجازات یا پاداش هم بیشتر خواهد بود. زن و شوهر در طول زندگی در موقعیت های بسیاری در حال تشویق و تنبیه هم هستند.

واکنش نشان دادن افراد در مقابل قضاوت هایشان از موضوعات مختلف اجتناب ناپذیر است.

مساله‌ای که باعث گرفتن تشویق از همسر می‌شود همسو بودن نگرش دو نفر است و همین طور ناهمسویی نگرش‌ها باعث گرفتن تنبیه از سوی یکدیگر است.

مواردی وجود دارد که ما بر اساس نگرش هایمان رفتار نمی‌کنیم و میان رفتار ما با هیجان هایمان تفاوت وجود دارد. در حقیقت زمانی که میان باورها و بخش شناختی ما با نگرش و بخش هیجانی ما تفاوت وجود دارد، نمی‌توانیم با توجه به نگرش‌ها رفتارها را پیش بینی کنیم.

نگرش در واقع از نظام ارزش‌های افراد شکل می‌گیرد.

نگرش ما باعث قضاوت می‌گردد. این قضاوت می‌تواند خوب یا بد باشد. حسی که نگرش خوب ایجاد می‌کند، خوب و حسی که نگرش بد ایجاد می‌کند بد خواهد بود؛ که هر کدام منجر به رفتاری می‌گردد. به این صورت که حسی خوب ارائه تقویت را در پی خواهد داشت و حس بد ارائه ی تنبیه.

هم سو بودن نگرش زوج ها باعث می‌شود برای هر مورد تفاهم و شباهت چند پاداش از هم دریافت کنند و نتیجتا رابطه‌ی بهتری داشته باشند(در مورد ناهمسویی نگرش ها میزان تنبیه به این صورت خواهد بود).

می‌توان گفت هم سویی نگرش‌های زوجین تعدادی پاداش خواهد داشت. پس حس خوب و خوشایندی در آن‌ها ایجاد می‌کند که این حس خوب باعث علاقه مندی بیشتر در بین آن‌ها می‌شود. این علاقه مندی کم کم تبدیل به دلبستگی و اضطراب جدایی می‌شود و در نهایت میان آن‌ها عشق شکل می‌گیرد.

دو نفری که قصد ازدواج با هم را دارند در مسائل زیر نیاز به بررسی در تشابه نگرش‌های خود در زمینه های مختلفی دارند، مثل:

یک. مذهب (برداشت از مذهب، انعطاف پذیری یا دگم بودن در مذهب)

دو. نگرش به جنس مخالف و در مورد ماهیت جنس زنانه (تفاوت های روان شناختی زن و مرد)

سه. قدرت (از نظر جنسیت، تحصیلات، مسائل مالی)

چهار. نقش هر کدام در زندگی

پنج. تفریح و ارتباط با دوستان

شش. روابط با خانواده ی همسر و خانواده‌ی خود(یکی از مواردی که ازدواج خوب را تضمین می‌کند)

هفت. توزیع سرمایه و درآمد و مسائل مالی

هشت. بچه دار شدن و شیوه های فرزند پروری

نه. نگرش‌های سیاسی

و …

منبع: مقدمه ای بر ازدواج و خانواده، دیوید نوکس و کارولین اسکاچ، ترجمه دکتر کیومرث فرح بخش (و دیگران)، نشر آوای نور.

­

نوشته نگرش در ازدواج چه اهمیتی دارد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اصولا ورود یکی از زوج‌ها، زن یا شوهر، به رابطه‌ی جنسی، عاطفی، مالی و… به غیر از شریک زندگی خود را خیانت می‌گوییم.

خیانت چند نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد:

یک همسری که به او خیانت شده: این فرد اعتماد خود را نسبت به همسرش از دست داده و احساس خشم شدیدی نسبت به او دارد و حتی ممکن است محبت او به نفرت تبدیل شده باشد. در مواردی حتی ممکن است فلسفه‌ی زندگی برای این افراد زیر سوال برود و احساس بدی نسبت به جنس مخالف داشته باشد و در وضعیت روحی خوبی قرار نداشته باشد.

از حالت‌های اصلی این فرد می‌توان  ابهام ،شک و ناامیدی را نام برد.

دو فرزندان، سه همسری که خیانت کرده، چهار طرف مقابل (که خیانت همسر با رابطه با اواتفاق افتاده)

مورد خیانت از مواردی ست که مشاور خانواده می‌تواند در کم کردن آسیب‌های ناشی از آن و گرفتن تصمیم‌های مناسب با داشتن دید درست تر و وسیع تر و همین طور التیام زخم‌های آن به افراد کمک کند و حتی با روشن کردن مسایل و یا گاهی پیش بینی برخی مشکلات از اتفاق افتادن آن جلوگیری کند.همچنین مشاور به افرادی که با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کنند کمک می‌کند تا از اتفاق دوباره‌ی آن جلوگیری شود.

گاهی پیش می‌آید که ارتباط‌های متعدد با کسی به غیر از همسر به دلیل اختلالات جنسی باشد که در این صورت نیاز به درمان دارد.

گاهی فرد به خاطرمانیک و یا افسردگی شدید ممکن است دست به این روابط بزند که با تشخیص درست می‌توان آن را درمان کرد.

خیانت حتی می‌تواند نتیجه‌ی مورد آزار جنسی قرار گرفتن فرد در گذشته و یا حتی توسط همسر باشد.

مواردی هم وجود دارد که فرد توسط طرف مقابل اغفال شده و یا از طرف او تهدید به بردن آبرو یا صدمه زدن به خودش یا عزیزانش شده باشد.

فرد خیانت کننده امکان دارد وجود هر گونه رابطه را انکار کند. اما در نهایت آن‌را قبول خواهد کرد.

فرد خیانت شونده باید بتواند شواهد عینی و واضحی برای خیانت همسرش بیاورد(چون ممکن است شکاک باشد که نیاز به پیگیری و درمان دارد).

اگر عوامل به درستی وجود داشته باشد در مرحله ی بعد روی اساسی‌ترین بعد از بین رفته یعنی اعتماد بین آنها کار می‌شود. به آن‌ها یاد‌آوری می‌شود که چه کارهایی باعث می‌شود اعتماد بینشان از بین برود و برای برگشتن آن چه کار‌هایی لازم است انجام شود و چه کار‌هایی لازم نیست .این کار‌ها معمولا با حالت عادی کمی متفاوت است و احتیاط‌ها بیشتر می‌شود. معمولا کسانی که به مشاور مراجع می‌کنند خانواده‌ی خود را دوست دارند و دلشان می‌خواهد دوباره به زندگی بر‌گردند. به همین دلیل احتمال همکاری کردنشان زیاد است. شفاف سازی روابط حتی در ریز‌ترین امور توسط فرد خیانت کننده بعد از پایان دادن به رابطه ی دوم از اولویت‌ها است که باعث تقویت حس اعتماد و محبت بین آنهاست.

تفریح، رابطه ی جنسی، روابط محبت آمیز و صمیمانه از کار‌هایی است که به بهتر شدن پیوند میان آن‌ها کمک خواهد کرد.

مشاور در ادامه و پس از بهتر شدن حال روحی فرد خیانت دیده  در طی جلساتی، مراقبت کردن از اعتماد، از یکدیگر و از خود را به آنها یاد آور می‌شود و با آن‌ها تمرین می‌کند.

پشت سر گذاشتن روز‌های سختی که افرادی با چنین مشکلی خواهند داشت کار آسانی نخواهد بود و نیاز به صبر و شکیبایی دارد.

منبع: مقدمه‌ای بر ازدواج و خانواده، دیدی نوکس وکارولین اسکاچ، ترجمه دکتر کیومرث فرح بخش( و دیگران)، نشر آوای نور.

نوشته خیانت در زندگی زناشویی چگونه به طرفین آسیب می‌رساند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

نوشته درگیری های زناشویی را چگونه مدیریت کنیم؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

یکی از مواردی که امکان دارد پیش بیاید وقتی است که پدر و مادری به مشاور مراجعه می‌کنند و از مشاور می‌خواهند تا پسر یا دخترشان را از ازدواج با فردی که برای ازدواج در نظر گرفته منصرف کنند. گاهی نیز پیش می‌آید که خود دختر و پسر از مشاور بخواهند پدر و مادرشان را راضی کند تا با ازدواجشان موافقت کنند.

مخالفت والدین دلایل زیادی می‌تواند داشته باشد­،­ مثلا ممکن است تصور کنند که انتخاب خودشان برای فرزندشان مناسب تر است و احتمالا این موضوع در فرهنگ ما ریشه دارد .

در این مواقع مشاور هیچ گاه تن به خواسته ی والدین (چه یک طرف یا هر دو طرف) نمی‌دهد مگر دلایل کافی و لازم را برای تشخیص وجود عوامل خطرساز برای ازدواج داشته باشد.

برای بدست آوردن اطلاعات، مشاور بدون در نظر گرفتن خواست والدین برای منصرف کردن بچه ها و یا خواست بچه ها برای متقاعد کردن والدین و به صورت بی طرف و طبق روال معمول به دختر و پسر در شرف ازدواج مشاوره می‌دهد و آن‌ها را در محور های جذابیت فیزیکی و عاطفی­،­ تشابهات اجتماعی­،­ تشابهات در نگرش­،­ آمادگی روانی و اجتماعی­ و سلامت روان را

بررسی می‌کند و اگر میزان عوامل خطرساز معقول باشد از نظر مشاور ازدواج آن دو مشکلی نخواهد داشت .

در این مواقع بهتر است دلایل مخالفت پدر و مادر یک به یک شنیده و بررسی شوند و در صورت غیر منطقی بودن والدین شناخت درمانی شوند.

در مرحله ی بعدی برای پدر و مادر کاملا توضیح داده می‌شود که شکست عاطفی و نرسیدن فرزندانشان به هم در حالیکه شیفته‌ی هم هستند چه آسیب های جدی و زیانباری برای آن‌ها در زندگی شان خواهد گذاشت.

احتمال دارد خانواده ها پس از این مرحله با ازدواج آن‌ها موافقت کنند ویا فرزندان تصمیم بگیرند با وجود مخالفت ها ازدواج کنند. حتی اگر ازدواج آن‌ها با موافقت صورت بگیرد، نیاز هست که هشدارهای لازم به آن‌ها داده شوند. آن‌ها باید منتظر بروز خشم های پنهان ناشی از ناکامی (در به کرسی نشاندن نظر و دیدگاه خودشان) در خانواده ها و حتی زوجین باشند. مثل خشم پسر نسبت به مادر خودش یا مادر زن و یا عروس نسبت به مادر شوهری که هنگام ازدواج با پسرش با او مخالفت کرده­،­ خشم مادر شوهر یا پدر شوهر نسبت به عروس و…

در این بخش از مشاوره با هر یک از طرفین صحبت می‌کنیم و آن‌ها را متوجه خشم پنهانی که نسبت به خانواده ها پیدا کرده اند می‌کنیم. همین طور راهکار هایی پیش روی آن‌ها برای مقابله و پیش گیری از خشمگین شدن می‌گذاریم .

در صورتیکه پسر و دختر علی رغم مخالفت ها تصمیم گرفتند ازدواج کنند باید برای آن‌ها روشن کنیم که اگر ازدواج کنند قطعا با مشکلاتی روبه رو خواهند بود و اگر ازدواج نکنند هم مشکلاتی خواهند داشت اما در هر صورت مشاور می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا از آسیب‌های احتمالی بکاهند.

این زوج ها در صورت ازدواج احتمالا حمایت خانواده ها را از دست می‌دهند. حتی در برخی قوم‌ها و قبایل احتمال درگیری های فیزیکی وجود دارد. دلتنگی برای اعضای خانواده می‌تواند از آسیب‌های جدی باشد؛ چرا که ممکن است این فکر به وجود بیاید که اگر طرف مقابل نبود این اتفاق ها نمی‌افتاد و این فکر علاقه ی بین دو طرف را به خطر می‌اندازد و حتی ممکن است این تنش ها به جدایی بیانجامد.

برای کاهش این آسیب ها به آن‌ها توصیه می‌شود:

یک. بهتر است تا می‌توانید کمک کنید تا رابطه ها برقرار شود .

دو. حتما پیگیر درمان خشم خود نسبت به خانواده ها باشید.

سه. باید صبر و حوصله ی زیادی به خرج دهید تا بتوانید به تدریج رابطه با خانواده و والدین خود را برقرار سازید.

چهار. سعی کنید با محبت نظر خانواده ی همسرتان را نسبت به خود تغییر دهید.

پنج. از یکدیگر حمایت کنید.

شش. به هیچ وجه رابطه ی خود با دیگر اعضای خانواده مثل: خاله، دایی، عمو و … قطع نکنید.

در پایان از خانواده ها خواسته می‌شود که اگر مخالفتی دارند، نه به صورت مستقیم بلکه به صورت پیشنهاد و نظر برای زوج جدید بیان کنند تا از بروز کدورت و اختلاف میان خانواده ها جلوگیری شود.

منبع: مقدمه ای بر ازدواج و خانواده، دیوید نوکس و کارولین اسکاچ، ترجمه دکتر کیومرث فرح بخش (و دیگران)، نشر آوای نور.

­

نوشته ازدواج و مخالفت خانواده اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

گفتیم که در روش خانواده درمانی چند نسلی تمرکز درمان گر روی خودمتمایز سازی است و با بالا بردن توان افراد در متمایز کردن خود از دیگران و کم کردن امتزاج درونی سعی در بهبود مشکلات افراد از جمله مثلث سازی دارد. خودمتمایز سازی به معنی تمایز عاطفه و افکار خود از دیگران در عین با هم بودن در خانواده است و توان استفاده از عقل و عاطفه به میزان منطقی در مسائل و عدم رفتار صرفا عاطفی یا صرفا منطقی نشانه ی عدم امتزاج درونی ست.

اما در خانواده درمانی ساختاری که مینوچین پایه گذار آن است، مبنا و اصل چیز دیگری است. مینوچین می‌گوید: خانواده یک منظومه است و یک منظومه چیزی بیشتر از اعضای تشکیل دهنده‌ی خود است. او خانواده را صرفا متشکل از پویای‌ی‌های اجتماعی و روانی فردی نمی‌داند بلکه آن را حاصل تعاملات هر یک از اعضای خانواده با دیگر اعضا می‌داند وجود نظم، ثبات، تکرار پذیری و قابلیت پیش بینی از مشخصات ساختار یک خانواده است.

مفاهیم درمان ساختاری در خانواده درمانی به لحاظ قوت و توسعه ی نقش همانند نقش مفاهیم فرویدی در روان درمانی فردی است. وی همین طور معتقد است یک خانواده علاوه بر این که خود یک منظومه و یک کل محسوب می‌شود و دارای خرده نظام هایی درون خود است. برای پیدا کردن خرده نظام ها توجه به نوع کارکرد افراد، جنسیت، نسل‌ها، علایق مشترک و غیره اهمیت دارد. مثلا سارا می‌تواند فرزند باشد و در عین حال در خرده نظام خواهر و برادر‌ها قرار گیرد و همچنین جزو افراد علاقه مند به سفر باشد.

خانواده درمانگر ساختاری به دنبال تشخیص ساختار خانواده تلاش می‌کند تا رابطه ی افراد در خانواده، جایگاه والدین و فرزندان و… را مد نظر قرار دهد. در این نوع از خانواده درمانی اعتقاد بر آن است که خانواده ساختاری سلسله مراتبی دارد و در راس سلسله مراتب قدرت منظومه ی زن و شوهری قرار دارد.

کارکرد یک خانواده زمانی درست است که این منظومه در راس باشد و به عنوان خرده منظومه ی والدینی به درستی ایفای نقش کند. که اگر چنین نباشد، خانواده در خطر فروپاشی قرار می‌گیرد و مهم تر از آن نقش والدینی دچار تزلزل می‌شود. و مثلث سازی‌ها زمانی صورت خواهد گرفت که ساختار خانواده دچار مشکل شود و خانواده ناکار آمد باشد.

خانواده درمانگر ساختاری هدف خود را تقویت خرده نظام زن و شوهری و توانمند سازی افراد می‌داند تا بتوانند نقش والدینی خود را نیز به خوبی ایفا کنند. چرا که این  راهی برای  بالا بردن کارایی ساختار خانواده است.

در خانواده‌هایی که ساختار آن‌ها دچار  مشکل است و کارایی لازم را ندارد، در واقع سلسله مراتب به صورت وارونه است و احتمالا کودکان و نوجوانان بر کل یعنی منظومه ی خانواده مسلط هستند و در روند درمان به این نوع از خانواده ها کمک می‌شود تا در ساختار خانواده ی خود اصلاحاتی ایجاد کنند.

دو مساله ی مهم باعث می‌شود ساختار خانواده حفظ شود و تداوم پیدا کند. مساله ی اول سلسله مراتب خانواده است که به صورت نسل ها مشخص می‌شوند یعنی نسل پدربزرگ‌ها، نسل والدین و نسل فرزندان. مساله ی دوم پویا بودن ساخت خانواده است به این معنی که رفتار‌ها و قوانین در منظومه‌ی خانواده در شرایط مختلف و متناسب با آن تغییر می‌کند تا کارایی خانواده حفظ شود.

‌در این خانواده درمانی اعتقاد بر این است که تسهیل تغییرات در خانواده ای که کارایی ندارد و سلسله مراتب در آن بهم ریخته است باعث می‌شود تغییرات فردی و کاهش در نشانه های بیماری در اعضای آن صورت گیرد و همین طور که گفته شد تاکید بر تقویت منظومه ی زن و شوهری و به تبع آن منظومه ی والدینی ست.

خانواده درمانگر ساختاری که در جلسات درمان نقش فعال و تعیین کننده ای دارد برای بازیابی کارایی خانواده ای که به دلیل ناکارایی مراجع کرده به اعضا ملحق میشود زیرا اعتقاد دارد این خانواده توان ایجاد تغییر در تغییرات شرایط زندگی را نداشته و نتوانسته نیاز های خود را در زمان فشار از بیرون یا درون خانواده به خوبی شناسایی کند. او با پیوستن به اعضا ضمن بر هم زدن ساختار فعلی خانواده برای ازبین بردن عوامل مشکل ساز خانواده، سعی می کند با ایجاد همکاری بین اعضا برای یافتن راه حل ساختار درست و جدیدی برای آن بوجود آورد.

منابع: خانواده درمانی ،هربرت گلدنبرگ و آیرین گلدنبرگ،ترجمه مهرداد فیروزبخت،نشر رسا.

ملاحظات پارادایمیک در خانواده درمانی،دکتر معصومه اسمعیلی،نشر علم

نوشته مثلث سازی در خانواده چگونه حل می‌شود؟(۲) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

به عنوان مثال زن و شوهری را در نظر بگیرید که در هنگام دعوا کردن با هم بر سر اختلاف نظر در مورد موضوعی، ناگهان صدای گریه ی فرزند نوزاد خود را می‌شنوند. یکی از همسران با شنیدن صدای گریه ی او در میان دعوا بلند می‌شود و رو به همسر خود می‌گوید: تو همیشه باعث می‌شوی بچه به گریه بیافتد و برای آرام کردن نوزاد به سمت او می‌رود. به این ترتیب موضوع اصلی دعوا فراموش می‌شود و تمرکز به سمت نوزاد می‌رود و بحث بالا نمی‌گیرد.

یا پسری را در نظر بگیرید که به خاطر مخالفت در سیگار کشیدن از طرف مادر و پدرش در خانواده تحت فشار است. پدر برای ابراز مخالفت خود با پسر شروع به بحث و مشاجره با او می‌کند؛ اما هر زمان که مشاجرات آن‌ها اوج می‌گیرد، مادر ناجی پسر می‌شود و با جانبداری از پسر، پدر را وادار به کناره گیری از دعوا می‌کند. این جانبداری مادر و کناره‌گیری پدر در طول زمان تبدیل به الگو می‌شود و باعث می‌شود پدر دیگر در این مساله دخالت نکند و پسر به سیگار کشیدن خود ادامه دهد. گر چه که در ظاهر باعث ادامه پیدا نکردن دعوا و آرامش است.

یا زن و شوهر جوانی را در نظر بگیرید که در حال بحث و مجادله هستند و با بالا گرفتن بحث و ناتوانی آن‌ها در حل کردن موضوع خانم ناگهان با شنیدن صدای چکه کردن آب از شیر آب آشپزخانه به همسرش یاد‌آوری می‌کند که شیر آب خراب است و او باید زمانی را برای درست کردن شیر آب بگذارد و در واقع شروع می‌کند در مورد شیر آب صحبت کردن و اجازه نمی‌دهد مجادله شان اوج بگیرد.

همانطور که گفته شد می‌تواند مفید باشد و رابطه ی دو نفره را آرام کند و به تعادل برساند. اما در واقع هنگامی که تعارض شدید است،  مثلث سازی باعث می‌شود مساله و تعارض حل نشود و سر جای خود باقی بماند. چه بسا با گذشت زمان به مساله ی بزرگ‌تری تبدیل شود. هر چه تعارض بزرگ‌تر باشد و توان افراد در حل مسایل خود کمتر باشد رابطه به چندین مثلث کشیده می‌شود و در نهایت کار حل تعارض را پیچیده تر می‌کند.

بوین در نظریه ی خود (الگوی منظومه ی خانوادگی چند نسلی) می‌گوید فرد آسیب پذیرتر وارد رابطه ی زن و شوهری می‌شود که از حل مشکلات خود عاجزاند و استرس درونی یا بیرونی شان افزایش یافته است.

آسیب پذیری در نظریه بوین به معنی تمایزیافتگی پایین و امتزاج درونی بالاست.

تمایز یافتگی در نظریه ی منظومه ی خانوادگی چند نسلی فرآیندی است که فرد را به بلوغ عاطفی و اجتماعی می‌رساند. بلوغ عاطفی توان ایجاد توازن و تعادل در تفکیک فرآیند عاطفی و فرآیند فکری است. در صورتیکه تفکیک زیاده از حد باشد و واکنش فرد به موضوعات صرفا عاطفی و یا صرفا عقلانی باشد فرد دچار امتزاج درونی می‌شود. بلوغ اجتماعی به فرد میآموزد چگونه در عین با هم بودن ( خانواده) و احساس وحدت، خودش را فراموش نکند و خود واقعی اش باشد.

تمرکز اصلی این نظریه روی اهمیت تمایز یافتگی و مثلث سازی است و این مثلث های به هم پیوسته در این نظریه از نسلی به نسل بعدی انتقال می‌یابد. هر چه مثلث سازی بیشتر اتفاق بیافتد نشانه‌ی تمایز یافتگی کمتر و هر چه ادامه دارتر اتفاق بیافتد مانع رشد تمایز یافتگی افراد می‌شود.

از آن‌جا که در این نظریه مثلث سازی با فردی با تمایز یافتگی پایین صورت می‌گیرد، مثلا احساس نگرانی و تمرکز و توجه روی یکی از اعضا خانواده بیشتر خواهد بود، بوین در مسیرمشاوره برای حل مثلث سازی، به رشد تمایز یافتگی و پایین آوردن استرس که خود منشا مثلث سازی است می‌پردازد.

درمانگر بوینی عوما بر روی والدین کار می‌کند و تمایز یافتگی را در آن‌ها افزایش می‌دهد؛ و معتقد است در واقع با این کار عملکرد کل خانواده را بهبود می‌بخشد، چرا که الگوی منظومه ای خانوادگی چند نسلی بر این باور است که تمایز یافتگی مانند خیلی الگوهای دیگر از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود .به علاوه درمانگر به دنبال راهی برای کاهش اضطراب افراد خانواده می‌گردد.

او برای رسیدن به اهداف خود از چند فن در جلسات درمان استفاده می‌کند:

1. رابطه ی فرد به فرد: رابطه ای که در آن هر فرد با فرد دیگر به عنوان یک شخص رابطه کمک می‌کند و به جای صحبت کردن در مورد فرد دیگر و اشیا دیگر آزادانه در مرد خودش حرف می‌زند. این فن برای تمرین و آموزش تمایزیافتگی و کم کردن امتزاج درونی مفید است.
2. بی طرفی عاطفی: خود درمانگر از نظر عاطفی در جلسه ی درمان خنثی می‌ماند و از مثلث سازی هایی که در خانوده رخ داده و همین طور جانبداری از اعضای خانواده خودداری می‌کند تا الگویی برای افراد خانواده برای کم شدن الگوی مثلث سازی در خانواده قرار گیرد.
3. پرسش های حقیقت یاب: این فن به فرآیندهای عقلانی کمک می‌کندو از فرآیندهای صرفا عاطفی که معمولا در مثلث سازی اتفاق میافتد دوری می‌کند. این پرسش ها دو ویژگی اصلی دارند و آن اینکه حقیقی و عینی پرسیده می‌شوند و از چگونه، چه و کجا در آن‌ها استفاده می‌شود. همچنین به اعضای خانواده فرصت می‌دهد تا دیدگاه همدیگر را بشنوند.

نکته ی مهم این است که کاهش اضطراب  در این روش درمانی از درمان های کوتاه مدت به حساب می‌آید، در حالیکه تغییر ایجاد کردن در تمایزیافتگی افراد یک هدف بلند مدت است و گاه ممکن است چند سال طول بکشد.

منابع:خانواده درمانی ،هربرت گولدنبرگ وآیرین گولدنبرگ،ترجمه ی فیروزبخت،نشررسا.

ملاحظات پارادایمیک در خانواده درمانی،دکتر معصومه اسمعیلی،نشرعلم.

نوشته مثلث‌سازی در خانواده چگونه حل می‌شود؟(۱) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

منظومه چیزی بیش از مجموع اجزا تشکیل دهنده‌ی خودش است.

ارتباط معنادار و منسجم اجزا یک منظومه از نشانه های بارز آن است. هر منظومه علی رغم تمام تغییرها در شرایط­ و نیازها و خواسته ها­، اعم از تولد فرزند­،­ ورود به مرحله ی جدیدی از زندگی مثل نوجوانی و جوانی­،­ تغییرات بزرگ مثل تغییر دادن شغل و یا بیکاری و یا مرگ یک عزیز و … به دنبال حفظ کردن ثبات و به دست آوردن یک تعادل در عملکرد خود است.

یعنی برای داشتن تعادل حیاتی خود تلاش می‌کند تا یک شیوه ی ثابت­،­ قابل پیش بینی و دارای قاعده را پی بگیرد و آن را برای خود نگه دارد. همینطور منظومه همواره در حال حرکت و تغییر در طول زمان است و ثابت نمی‌ماند. پس ما شاهد یک چرخه ی تعادلی حیاتی هستیم که با وجود تمام تغییرات در رفتار افراد­،­ ثباتی در روابط و تعاملات میان آ‌ن‌ها ایجاد می‌کند.

یکی از راه هایی که منظومه ی خانواده برای حفظ تعادل و ثبات خود در زمان بروز تعارضات بین دو نفر از اعضا پیش می‌گیرد­،­ مثلث سازی است.

به این معنا که این دو نفر با وارد کردن فرد (یا حتی شی) سومی در رابطه ی خود تلاش می‌کنند از تنش ها بکاهند و از رسیدن تعارض به نقطه ی بحرانی پیش گیری کنند.

البته مثلث سازی تنها به این حالت در خانواده محدود نمی‌شود و ممکن است برای پایین آوردن تنش در روابط اجتماعی نیز نفر سومی وارد رابطه ی دو نفر شود تا بتواند اختلاف میان آن‌ها را کاهش دهد و از اضطراب رابطه ی دو نفره ی آن‌ها بکاهد.

گاهی روش مثلث سازی که برای رسیدن به تعادل پیش گرفته می‌شود آسیب زا نیست؛ اما زمانی که تعارض بین دو نفر بسیار شدید باشد، مثلث سازی نه تنها به کاهش تنش و تعارض کمک نمی‌کند بلکه باعث منجمد شدن تعارض و عدم توانایی افراد به حل آن می‌گردد.

در خانواده عموما روش مثلث سازی بین زن و شوهری اتفاق می‌افتد که نمی‌توانند تعارضات بین خود را حل کنند و برای کم کردن استرس فرد سومی را که معمولا فرزند خودشان است وارد رابطه می‌کنند.

از نظر بوئن زن و شوهرتا زمانی که سطح اضطراب پایین باشد­،­ با هم در یک نظام دوتایی و با تبادل احساسات بدون مشکل پیش می‌روند تا زمانی که استرس درونی یا بیرونی در یکی از آن‌ها یا هر دو  این وضعیت را از ثبات خارج کند. آ‌ن‌ها فرد سوم را که از نظر بوئن فرد آسیب پذیرتر است را وارد رابطه می‌کنند.

آسیب پذیری در نگاه بوئن به معنی تمایزیافتگی پایین فرد و امتزاج درونی بالاست.

خود متمایزسازی­­،­ به این معناست که فرد توان ایجاد تعادل بین دو نیروی با هم بودن (در خانواده) و حفظ فردیت خود را داشته باشد و در واقع بتواند واکنش عاطفی مبتنی بر غریزه را از عملکرد مبتنی بر تفکر جدا کند.

هم ثبات و هم انعطاف در یک رابطه و نظام سه تایی بیشتر از یک رابطه ی دوتایی خواهد بود. اما در یک مثلث­،­ زمانی که استرس کم شود و وضعیت به حالت عادی برگردد­،­ چیزی که باقی می‌ماند­،­ دو نفر یعنی زن و شوهر هستند که رابطه شان آرامش قبل را پیدا کرده و در کنار هم هستند و یک فرد خارجی که فرزند آن‌هاست تنها باقی می‌ماند.

البته هر چه تنش ها و تعارض ها بیشتر و بزرگتر باشد تعداد مثلث ها نیز گسترش می‌یابند و چندین نفر را درگیر می‌کنند. ما در یک خانواده ی بحران زده و پر از تمایز حتی درگیر شدن همسایه ها­،­ مدارس­،­ پلیس­ و … را شاهد هستیم که با زیاد شدن تعداد مثلث ها حل و فصل کردن تعارض ها بسیار پیچیده تر و مشکل می‌گردد.

مثلث سازی ها در تعارضات زن و شوهر معمولا به مشکلات خانوادگی­،­ روابط نامشروع و کشیده شدن یک فرد از خارج از خانواده به رابطه و خیانت­ و مشکلات کودک در خانواده منجر می‌شود.

هر چه سطح تمایزیافتگی در افراد خانواده پایین تر باشد، مثلث سازی بیشتر اتفاق می‌افتد و هر چه مثلث سازی بیشتر باشد رشد تمایزیافتگی را کاهش می‌دهد و این خود بحران دیگری می‌سازد.

به عنوان یک مثال بارز از مثلث سازی­،­ دعوای بین خواهر و برادر ها را در نظر بگیرید. والدین اگر به یکی از فرزندان خود حس بهتری داشته باشد طرف او را در دعوا خواهد گرفت و احتمالا تنش را موقتا کاهش خواهد داد اما تعارض و مساله بین فرزندان حل نشده باقی خواهد ماند.

مینوچین مثلث سازی را متحد شدن هر یک از والدین با کودک علیه والد دیگر می‌داند. اتحاد هر یک از والدین با کودک از سوی والد دیگر یک حمله در نظر گرفته می‌شود و کودک آسیب زیادی از این رابطه می‌بیند.

به طور کلی مثلث سازی روشی برای کم کردن اضطراب و به تعادل رساندن رابطه ی زن و شوهری است که توانایی حل تعارض میان خود را ندارند و ورود کودک به این رابطه ی دو نفره آسیب های فراوانی برای او در پی خواهد داشت. ضمن اینکه تعارض های موجود از بین نخواهند رفت­،­ شناسایی و از بین بردن مثلث ها خود مشکل دیگری به مجموعه اضافه خواهد کرد.

منابع: خانواده درمانی گلدنبرگ­.­هربرت گلدنبرگ و آیرین گلدنبرگ.مترجم مهرداد فیروزبخت.نشررسا.

ملاحظات پارادایمیک در خانواده درمانی.دکتر معصومه اسمعیلی.نشرعلم

نوشته مثلث سازی در خانواده به چه معناست و چه کمکی به رابطه ها می‌کند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

مشاوره پیش از ازدواج به افراد کمک می‌کند تا به طور موثری برای ازدواج خود تصمیم گیری نمایند؛ به صورتی که این تصمیم به یک ازدواج موفق بیانجامد.

ازدواجی موفق خواهد بود که رضایت و لذت زن و شوهر تامین شود؛ کمترین میزان دعوا و درگیری و تنش را داشته باشد و هر دو نفر در زندگی به رشد و بالندگی برساند، در حالیکه هر کدام به رشد و بالندگی دیگری نیز کمک خواهد کرد و اسباب آسایش و آرامش یکدیگر را فراهم کنند.

در سال‌های اخیر عواملی مثل پیچیده شدن روابط و مسایل در دنیای امروز، تغییر نقش زنان و مردان در جامعه نسبت به گذشته، بالا رفتن آمار طلاق، خشونت های خانگی، اعتیاد، مشکلات اقتصادی و مسایل اجتماعی و… باعث پررنگ تر شدن اهمیت مشاوره پیش از ازدواج شده است.

اگر چه مراجعین برای مشاوره پیش از ازدواج به چندین  و چند دسته تقسیم می‌شوند، اما رایج ترین مراجعان برای مشاوره پیش از ازدواج شامل دختر و پسر هایی هستند که برای گرفتن تصمیم ازدواج با یکدیگر نیاز به کمک و مداخله ی علمی مشاور دارند.

مشاوره پیش از ازدواج دو هدف اصلی را دنبال می‌کند:

۱.شناسایی عوامل خطرساز و بحران آفرین در زندگی مشترک بین دختر و پسر.

۲.چگونگی کم کردن و یا از بین بردن این عوامل خطر ساز .

در این راه علاوه بر آگاهی دادن به هر دو نفر در رابطه با عوامل خطر سازی که در خودشان یا طرف مقابلشان وجود دارد، تلاش خود را در جهت بهبود یا از بین بردن این عوامل می کند.

چندین محور در مشاوره پیش از ازدواج دارای اهمیت بررسی هستند، برای مثال:

جذابیت فیزیکی و عاطفی:

که از فاکتور های مهم قابل بررسی می‌باشد. به طور کلی ادراک زیبایی به صورت فرد به فرد و زمان به زمان متفاوت است. در این عامل نگاه فرد در شرف ازدواج به زیبایی بررسی خواهد شد. انعطاف پذیری در ادراک زیبایی فرد وقتی بیشتر است که درک زیبایی را به درون خود ارجاع دهد.گاهی حال روحی افراد یا رفتار طرف مقابل هم در درک زیبایی افراد موثر خواهد بود. ارجاع درک زیبایی به طور کلی به بیرون از خود یکی از عوامل خطر ساز خواهد بود. مثل کسی که کشش جنسی خود را تابع ادراک زیبایی خود بداند.

اصولا جذابیت جنسی تا زمانی وجود دارد که سطح هورمون های جنسی در بدن فرد بالاست.

از نظر آبراهام مازلو انسان هایی که پختگی روانی دارند ادراک زیبایی را از کشش جنسی جدا می‌کنند.

تشابهات اجتماعی در دختر و پسر

که مهم ترین آن‌ها شامل:

الف.سن افراد:سن پایین در ازدواج از عوامل خطر ساز خواهد بود. در این موارد به مساله ی شکل گرفتن هویت و دوم به میزان مهم بودن قضاوت مردم در افراد با سن پایین تر توجه می‌شود.

همین طور تفاوت های سنی بین زوجین مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت مشکل ساز بودن زوج ها را از مشکلات آن آگاه می‌سازند.

ب.دین:در این عامل میزان تعصبات دینی هر نفر مورد بررسی قرار می‌گیرد. مسایلی مثل وجود بحران دینی دارای اهمیت است.

ج.زبان:که در آن تفاوت های زبانی افراد و میزان تاثیر آن در زندگی مشترک آن‌ها بررسی می‌گردد.

د.محل سکونت: نظر هر کدام از طرفین در مورد محل زندگی و تصمیم آن‌ها در مورد محل سکونت در زندگی مشترکشان و همچنین مزایا و معایب آن برایشان شرح داده می‌شود.

اگر خانه ی آن‌ها قرار است کنار یکی از خانواده ها (دختر یا پسر)باشد به طور خاص در مورد آن صحبت خواهد شد تا بتوانند از مزایای زندگی کنار خانواده ی همسر استفاده کنند و از مشکلات ناشی از آن بکاهند.

به طور کلی در جوامع پیش رفته استقرار خانواده ی زن در کنار خانواده ی تازه تشکیل شده بیشتر اتفاق می‌افتد و در جوامع سنتی استقرار خانواده مرد در کنار خانواده ی تازه تشکیل شده بیشتر است.

هم چنین در مورد مزایا و معایب مهاجرت زن یا مرد به شهر محل سکونت همسر بحث می‌شود تا به بهترین شکل از مشکلات ناشی از آن عبور کنند.

ه.تشابه اقتصادی: در این مورد دختر و پسر از نظر هم‌ترازی یا نا هم‌ترازی از لحاظ اقتصادی بررسی می‌شوند که البته نا هم‌تراز بودن حتما نشانه ی خطر نیست و خطر سازی آن به افراد و مسایلی مثل: نگرش افراد به ثروت و ثروتمندان، توانایی تطابق دادن خود با فرهنگ های متفاوت، انگیزه ی فرد از ازدواج با فرد ثروتمند تر و به خصوص ظرفیت فرد در مقابل کمک های مالی که به او می‌شود و… بستگی دارد .

و.تحصیلات

ز.شغل

و…

تشابه نگرش

نگرش بخشی از ساختار شناختی ماست که بر مبنای آن در مورد خوب یا بد بودن و یا مثبت یا منفی بودن اشیا، روابط و رویداد ها قضاوت می‌کنیم و در پی آن اقدام به تشویق یا تنبیه، محاکمه یا پاداش می‌کنیم.

مسلما هر چه انسان‌ها به هم نزدیک تر باشند، سطح قضاوتشان نسبت به هم بیشتر می‌شود و همانطور که می‌دانیم هیچ رابطه ای از رابطه ی زن و شوهری نزدیکتر نیست.

واکنش انسان در مورد قضاوتی که کرده گریز ناپذیر است. هم سویی نگرش ها و پاداش های ناشی از آن باعث می‌شود حس خوشایند و به تبع آن بین زن و مرد محبت و دوستی وعشق ایجاد شود.

پختگی و آمادگی روانی _اجتماعی برای ازدواج

الف.رشد شناختی برای ازدواج که مهم ترین عوامل آن  شامل :

-استقلال فکری: عدم مجوز دادن برای دخالت در زندگی شخصی و توانایی مدیریت زندگی را استقلال فکری می‌گوییم. استقلال فکری بنیاد ازدواج است.

فردی که استقلال فکری دارد می‌داند برای حل مشکلات خودش همه چیز را نمی‌داند و نیاز به مشورت دارد.

این فرد از شکست ها و پیروزی ها درس می‌گیرد و مسولیت آن‌ها را به عهده می‌گیرد. فرد مستقل از لحاظ فکری، توانایی کار تیمی و تصمیم گرفتن به صورت جمعی را دارد. همین‌طور می‌تواند تعارضات بین فردی را به خوبی حل کند.

نظریه ی ذهن: درک این مساله که دیگران (همسر) نیازها و باورها و خواسته های متفاوت با ما دارند. نظریه ی ذهن مربوط به ژان پیاژه در مورد افراد اوتیستیک و اختلالات ذهن می‌باشد که از آن در مشاوره پیش از ازدواج استفاده می‌کنیم.

-توانایی انطباق دادن خود با فرهنگ های متفاوت

-واقعیت سنجی

-حداقل آگاهی از مراسم و آداب و رسوم و قوانین ازدواج و زندگی مشترک

ب.بلوغ عاطفی: نقش آن در ازدواج و همین طور تشخیص آن در مشاوره ی پیش از ازدواج بیش از هر چیزی در زندگی زناشویی اهمیت دارد.

کنترل خشم: مهم ترین عامل نشان دهنده‌ی بلوغ عاطفی در افراد است. توانایی ایجاد رابطه توام با اعتماد و توانایی قدردانی کردن از عوامل دیگر وجود بلوغ عاطفی در افراد است.

ج.مدیریت مالی: میزان تلاش و پشتکار زوجین برای به‌دست آوردن روزی حلال مورد بررسی قرار می‌گیرد. در مورد وجود و میزان  و نحوه ی پس انداز وچگونگی خرج کردن آ‌ن‌ها نیز بحث می‌شود.

د.انحصار جنسی :که در آن تعهد و اعتماد افراد به هم بررسی می‌گردد و همین طور نگرش ها و باورها، تصورات و انتظارهای فرد در مسایل جنسی برای پیشگیری از خیانت و نیز توانمندی های جنسی او در نظر گرفته می‌شود.

سلامت روان

شاخص سلامت روان از شاخص های مهم است که برای تشخیص این عامل از مصاحبه ی تشخیصی از آزمون ها و تست ها  برای تشخیص مشکلات و یا احتمالا بیماری های روان استفاده می‌شود.

به طور کلی مشاوره پیش از ازدواج علاوه بر آگاه کردن افراد از ظرفیت ها و کمبود های خود و فرد مقابلشان می‌کوشد در مدت زمان کوتاه مشاوره آموزش های لازم در مورد مساله ی ازدواج  و زندگی مشترک و مسایل پیش رو که دختر و پسر از آن آگاه نیستند و تجربه ای از آن ندارند را هم در برگیرد و آن‌ها را آگاه کند که برای دوام ازدواجشان نیاز به تغییراتی دارند تا بتوانند کنار هم به خوبی زندگی کنند.

منبع: کتاب مقدمه ای بر ازدواج  و خانواده : راهنمای جامع و کاربردی.دیوید نوکس و کارولین اسکاچ.مترجمان کیومرث فرح بخش (و دیگران).نشر آوای نور.

نوشته مشاوره‌ی پیش از ازدواج چیست و چرا اهمیت زیادی دارد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.