1. مکتب دمونولوژی
   این مکتب معتقد بود علت اختلال روانی، رسوخ اجنه، شیاطین و ارواح خبیثه به بدن یک فرد است؛ بنابراین برای درمان اختلال روانی، فرد را شکنجه می­دادند (مثلاً کنار یک کوره روشن، غل و زنجیرش می­کردند) تا کالبدش به محلی نامناسب برای این ارواح تبدیل شده و فرار را بر قرار ترجیح دهند. چنانچه فرد مذکور باز هم علائم را از خودش نشان می­داد، جمجمه وی را سوراخ می­کردند. به این عمل «تِرِفینینگ» گفته می­شد که توسط ابزاری به نام «ترفین» صورت می­گرفت.

2. مکتب زیستی
   اولین مکتب علمی و مدونی که برای تبیین اختلالات روانی وارد میدان شد.
   امیل کراپلین و بلولر، اولین افرادی بودند که درباره اختلالات روانی از این منظر بحث کردند؛ این دو معتقد بودند که اسکیزوفرنی، مبنای زیستی و بدنی دارد.
   بنابراین در ابتدا، باور بر این بود که اختلالات روانی سوماتوژنیک^[۱] هستند؛ یعنی ریشه در مشکلاتی دارند که مبنای بدنی و عضوی دارد.

علت اختلال از نگاه زیستی
۱) اولین و مهم­ترین عامل، وراثت است. (ژن‌ها)

۲) زیست­شیمی معیوب: که یا مشکل در ناقل‌های عصبی است؛

مثلاً در جسم سیاه مغزی در افراد مبتلا به پارکینسون، کاهش ترشح دوپامین را شاهد هستیم
و یا مشکل در هورمون‌های شیمیایی؛
مثلاً در افسردگی فصلی افزایش بیش از حد ملاتونین از غده اپی­فیز را شاهد هستیم.

۳) مشکلات ساختاری در مغز: یا قسمتی از مغز شکل نگرفته، یا تحلیل رفته و یا از بین رفته (در اثر آسیب یا عفونت)

مثلاً در اختلال شخصیت ضداجتماعی یا مرزی، لب پیشانی به اندازه کافی رشد نکرده.

در اینجا نکته فنی­ای وجود دارد!
اختلالات روانی که ریشه در زیست­شیمی معیوب دارند به دارودرمانی جواب بهتری می­دهند تا اختلالاتی که ریشه در ساختار مغز دارند.

۴) عوامل عفونی و میکروبی:
این مورد امروزه با فراگیر شدن آنتی‌بیوتیک‌ها اهمیت خود را از دست داده است.
در گذشته، آنتی بیوتیک ها یا وجود نداشتند یا به اندازه امروز فراگیر و در دسترس عموم نبودند. درنتیجه اگر فردی یک مشکل ادراری-تناسلی مثل «سیفلیس» داشت، این عفونت درمان نمی­شد و آنقدر در بدن می­ماند که بعد از چند ماه، عفونت خود را به مغز می­رساند و تبدیل به «نوروسیفلیس» می­شد و فرد مبتلا، رفتارهای جنون­آمیز از خود نشان می­داد.

درمان‌های زیستی
۱) دارودرمانی
اصلی­ترین درمان زیستی است که اثر ناقل عصبی یا هورمون شیمیایی را تقویت (آگونیست) یا تضعیف (آنتاگونیست) می­کند یا میکروب‌های عفونی را کنترل کرده و از بین می­برد.

۲) شوک الکتریکی به مغز (ECT)
اگر اختلال روانی، شدید باشد^[۲] از این روش استفاده می­شود. به این صورت است که یک جریان نسبتاً قوی الکتریکی به صورت گذرا از مغز عبور داده می­شود^[۳] که در نتیجه آن تعداد محدودی از سلول‌های مغز از بین می­روند.
این روش گویی ما را به دو سه ماه پرت قبل می­کند و حافظه گذشته نزدیک ما را پاک می­کند.

هنگامی که یک اختلال روانی شدید ناگهانی شروع شود یا ناگهانی عود کند، ECT بیمار را به دوره قبل از شروع یا دوره قبل از عودِ اختلال پرت می­کند. ولی در اختلالاتی که تدریجی شروع شدند یا مزمن هستند ECT کاری از دستش بر نمی­آید.

۳) نوردرمانی
برای افسردگی فصلی استفاده می­شود.

۴) محرومیت یا کاهش خواب REM
در درمان افسردگی استفاده می­شود.

۵) تحریک مغناطیسی فراجمجمه­ای (TMS) و تحریک عمقی مغز
در درمان افسردگی با ایجاد میدان مغناطیسی، فعالیت پیشانی چپ و به طور کلی نیمکره (که مخصوص هیجانات خوشایند هست) را افزایش می­دهند.

نقاط ضعف این مکتب چیست؟
۱. تقلیل­گرایی: علت اختلال‌های روانی را فقط و فقط در علل زیستی می­داند. سایر علل را (محیطی، اجتماعی و روان­شناختی) به رسمیت نشناخته و اهمیت آن‌ها را نادیده می­گیرد. به همین سبب، تقلیل­گرایی زیستی فقط و فقط از درمان‌های زیستی بهره می­برد.

توجه داشته باشید که!
تقلیل­گرایی فقط زیستی نیست؛ ما می­توانیم به عنوان نمونه، تقلیل­گرایی رفتاری-شناختی داشته باشیم. اما تقلیل­گرایی در هیچ مکتبی به اندازه مکتب زیستی فراگیر نیست.

اما ایراد اساسی تقلیل­گرایی چیه؟…
در تقلیل­گرایی، گویی یک سیستمی را فقط مجموعه­ای از اجزا درنظر می­گیریم؛ در حالیکه اجزا وقتی در کنار همدیگر قرار گرفته و سیستمی را ایجاد می­کنند، سیستم ایجاد شده ویژگی‌هایی دارد که هیچ یک از اجزا به تنهایی ندارند. به همین دلیل تقلیل­گرایی صحیح نیست؛ چراکه انسان را به یک موجود زیستی تقلیل داده و جنبه‌های روان­شناختی و اجتماعی، نادیده گرفته می­شوند.

حالا اگر تقلیل­گرایی درست نیست، پس چه چیزی درست است؟
دو دو سطح باید به این سؤال پاسخ دهیم
در سطح سبب شناسی
مقبول­ترین تبیین در مقابل نظریه سوماتوژنیک، نظریه دیاتز-استرس (آسیب پذیری ارثی-تنش) است که بیان می­کند برای آنکه فردی مبتلا به اختلال روانی شود باید دو علت را همزمان داشته باشد؛
اولاً، ژن‌هایی که او را در برابر اختلال روانی آسیب­پذیر می­کنند. (آسیب­پذیری ارثی)
ثانیاً، محیط زندگی پرتنشی داشته باشد تا ژن‌های مستعد، فعال شوند و اختلال بروز کند. (تنش یا استرس)
توجه داشته باشید که! هیچ یک از علل به تنهایی کافی نیستند و حضور هر دو با هم کافی است تا اختلال بروز کند.

فلذا نظریه دیاتز-استرس به خوبی تببین می­کند که؛
۱. چرا برخی از افراد، با وجود اینکه تحت تنش‌های جدی قرار می­گیرند دچار اختلال روانی نمی­شوند و چرا برخی دیگر با وجود تنش‌های جزئی­تر دچار اختلال روانی می­شوند؛ چراکه ژن‌های مستعدکننده اختلال روانی را دارند.
۲. همچنین افراد مختلف هنگامی که در معرض تنش قرار می­گیرند اختلالات روانی مختلفی را نشان می­دهند؛ چراکه آسیب­پذیری ارثی یک نفر می­تواند به “اسکیزوفرنی” باشد در حالیکه آسیب­پذیری ارثی یک نفر دیگر به “افسردگی” است.

در سطح درمان
در فاز درمان، نقطه مقابل کاهش­گرایی زیستی «دیدگاه التقاطی» است. یعنی درمانگر، یک اشراف کلی به روش‌های مختلف درمان در مکاتب مختلف دارد و از آن جایی که تعصب روی مکتب خاصی ندارد، بر اساس نوع اختلال روانی و شدت آن، بهترین درمان را از بین این درمان‌ها انتخاب می­کند یا گاهی حتی از ترکیب این درمان‌ها استفاده می­شود.

2. درمانگر و بیمار را نسبت به آینده درمان ناامید می­کند.
   مثلاً بیمار افسرده با خود می­گوید که من یک آدم عادی نیستم! چراکه چیزی در مغزم کم (سروتونین)، چیزی در خونم زیاد (کورتیزول) و ساختاری در مغزم مشکل دارد (فعالیت کم لب پیشانی چپ). پس من در ایده­آل ترین حالت شاید با حضور دارو بتوانم عملکرد نسبتاً طبیعی داشته باشم. حالا اگر اسکیزوفرن باشد، می­گوید من یک بخش‌هایی از مغزم شکل نگرفته! پس با دارو هم چیزی درست نمی­شود… درمانگر هم همین عقیده را دارد که مراجعش، نوعی بیماری بدنی دارد و آدم طبیعی نیست.

سؤال: در مکاتب روان­شناختی، نگاه به اختلال روانی چگونه است؟
از نظر مکاتب روان­شناختی فردی که اختلال روانی دارد، یک آدم طبیعی بوده حتی فرآیندهایی که منجر به اختلال روانی شدند، فرآیندهای طبیعی هستند. بنابراین سؤال این است که چگونه این فرآیندهای طبیعی، این آدم طبیعی را مبتلا به اختلال روانی کرده‌اند؟

• مثلاً از “دیدگاه مکتب رفتاری”، کودکی طبیعی را درنظر بگیرید که خواسته­ای داشته و والدینش آن را برآورده نکرده­اند. کودک شروع به قشقرق راه­انداختن می­کند و والدینش خواسته او را اجابت می­کنند؛ درنتیجه، رفتار ناسازگارانه کودک با پاداش روبه­رو شده است. حال اگر این رفتار ناسازگارانه و غیرانطباقی تقویت شود، شرطی شدن عامل در کودک اتفاق می­افتد. شرطی شدن، نوعی یادگیری در سطح ناهشیار است؛ بنابراین، این کودک در مراحل بعد زندگی خود نیز هربار که خواسته­اش رد شود، ناخودآگاه شروع به قشرق راه انداختن می­کند.
• یا از “دیدگاه روان­تحلیل­گری فروید”، همه ما دچار تعارض می­شویم؛ منتها کسانی که اختلال روانی دارند، شدت تعارضاتشان بیشتر است.

2. مکتب روان­‌تحلیل­گری
   هنگامی که برخی پزشکان از دیدگاه منفی و ناامید کننده­ای که مکتب زیستی از اختلال روانی ارائه می­داد خسته شدند، مکتب روان­تحلیل­گری به عنوان جایگزین مکتب زیستی پا به عرصه وجود گذاشت. بنیان­گذار این مکتب کسی نیست جز فروید.

علت اختلال از نگاه روان­تحلیل­گری و درمان آن
در مکتب روان­تحلیل­گری، علت اختلالات تعارضات بنیادی درنظر گرفته می­شود که در گذشته فرد (به ویژه کودکی) ریشه دارد. این تعارضات به­وجود آمده اگر حل نشوند؛ فرد آن‌ها را سرکوب (واپس­رانی) کرده و به سطح ناهشیاری می­برد. این تعارضات سرکوب شده، در آینده خود را به صورت‌های مختلف نشان می­دهند.
از دید مکتب روان­تحلیل­گری، اختلالات روانی یک پوسته (علائم و نشانگان) دارند و یک هسته یا ریشه (تعارضات)؛ بنابراین از بین بردن علائم و نشانگان قدم اول درمان است، درمان اصلی یعنی شناسایی تعارض روان­شناختی، آوردنش به سطح هشیار و حل کردن آن (تا دیگر نیازی به سرکوب نباشد)
درنتیجه! اگر در درمان به از بین بردن علائم و نشانگان بسنده کنیم؛ اختلال به صورت دیگری بروز خواهد کرد، چراکه ریشه اختلال، حل نشده است.
۱- مکانیزم دفاعی سرکوب؛ مثال فوبی
اگر فوبی یک بیمار را با روش مواجهه رفتاری درمان کنیم؛ ترس فرد از موضوع فوبی از بین می­رود. اما اگر ریشه اختلال که «اضطراب اختگی» است حل نشود، فوبی از این موضوع به موضوع دیگری جابجا خواهد شد!
علت فوبی از نگاه فروید: فروید در “مرحله سوم رشد روانی-جنسی (مرحله آلتی یا فالیک)” از عقده ادیپ (برای پسران) و عقده الکترا (برای دختران) حرف می­زند؛ که عبارتند از تمایل کودک به تصاحب والد غیرهمسان.
فروید در این مرحله، برای پسران از «اضطراب اختگی» و برای دختران از «رشک آلتی» صحبت می­کند. کودک در این مرحله، همانندسازی با والد همسان انجام می­دهد؛ یعنی کودک، نظام ارزشی والد همسان را می­پذیرد و آن را درونی­سازی می­کند.
اگر این همانندسازی با والد همسان به خوبی انجام شود؛ علاوه بر این که فرامن شروع به شکل­گیری می­کند، عقده ادیپ و اضطراب اختگی برای پسران و عقده الکترا و رشک آلتی برای دختران نیز از بین خواهد رفت. (تعارض، حل می­شود)
ولی اگر این همانندسازی با والد همسان به خوبی انجام نشود؛ اضطراب اختگی باقی می­ماند و از آن­جایی که موضوع ممنوعه­ای است، فرد اضطراب اختگی را سرکوب می­کند. سپس اضطراب اختگی به صورت نمادین، به صورت یک موضوع بی­اثر جابجا می­شود و آن موضوع بی­اثر تبدیل می­شود به همان موضوع فوبیک.
مثلاً موضوع اضطراب اختگی به صورت نمادین به موضوع اسب جابجا می­شود و فرد، دچار فوبی اسب می­شود.

• مکتب روان­تحلیل­گری معتقد است گاهی اوقات، هسته (ریشه) و پوسته اختلال، ضد هم هستند!

۲- مکانیزم دفاعی انکار؛ مثال ترس و سوگ (نگرش پادهراسانه)
افرادی که به ظاهر خیلی شاجاعانه عمل می­کنند، حتی در موقعیت‌های خیلی خطرناک باز هم به گونه­ای رفتار می­کنند که گویی ترسی از موضوع ندارند، از دید نگرش پادهراسانه، این‌ها افرادی بسیار ترسو هستند! به قدری ترسو هستند که مجبور شدند ترسناک بودن موضوع یا ترسشان از موضوع را انکار کنند.
چرا؟ ما زمانی دست به دامن “مکانیزم دفاعی انکار” می­شویم و یک واقعیت کاملاً آشکار را کتمان می­کنیم، که اصلاً و ابداً نمی­توانیم با آن واقعیت کنار بیاییم.
توضیح با مثال: والدینی را درنظر بگیرید که کودکشان را از دست داده­اند؛ اولی پذیرفته و مشغول عزاداری است اما نفر دوم اصلاً نمی­تواند با این واقعیت کنار بیاید؛ درنتیجه دست به دامن مکانیزم دفاعی انکار شده و به­گونه­ای رفتار می­کند که گویی بچه­اش را از دست نداده و قرار است برگردد. حتی به کسانی که برای فرزندش عزاداری می­کنند، اعتراض می­کند.
کدام یک غمگین­تر است؟ نفر دوم… به همین­خاطر افرادی هم که ترسناک بودن موضوع یا ترسشان از موضوع را انکار می­کنند؛ نشان­دهنده این است که به قدری ترسو هستند که نتوانسته­اند ترسناک بودن موضوع را بپذیرند و آن را انکار کردند.
فلذا در پوسته و به ظاهر آن­ها افراد شجاعی هستند، ولی در ریشه و باطناً بسیار ترسو هستند.

۳- مکانیزم دفاعی واکنش وارونه؛ مثال مانیا و خودشیفتگی
چیزی که ما نشون می­دهیم دقیقاً عکس حالتی است که واقعاً وجود دارد و باید بروزش بدهیم.

• فروید می­گوید مانیا یا سرخوشی، یک واکنش وارونه است به افسردگی درونی؛ احساسی که واقعاً در فرد وجود دارد و باید آن را بروز دهد، غم است ولی سرخوشی را بروز می­دهد.
• در خصوص افراد خودشیفته گفته می­شود علت رفتارهای خودشیفته­وار واکنش وارونه­ است به عزت نفس پایین. از آن جایی که این افراد عزت نفس شکننده­ای دارند و با کوچک‌ترین انتقادی، عزت نفسشان پایین آمده و شروع می­کنند به بروز رفتارهای خودشیفته­وار.

فروید علت «اختلال اضطراب فراگیر» را فروریختن سد مکانیسم‌های دفاعی می­دانست؛ چراکه در این زمان است که فرد با واقعیت به صورت عریان مواجه شده و چون طاقت آن را ندارد به شدت مضطرب می­شود.

ادامه دارد…
کمان حالتون رنگین!

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

[۱] زاییده بدن

[۲] مثل اسکیزوفرنی یا افسردگی شدید که با افکار خودکشی همراه است.

[۳] عین یک صرع مصنوعی؛ که در آن یک تخلیه الکتریکی ناگهانی در بخشی یا کل مغز رخ می­دهد.

نوشته تاریخ مکتب های روان‌شناسی از نگاه آسیب‌شناسی (۱) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

شاید تعجب کنید اگر بدانید هرگاه مشغول یک رفتار جنسی (شامل امیال، خیال پردازی ها و اعمال) هستید، مجموعه پیچیده ای از فرایند های فیزیکی و ذهنی، درونتان فعال می شود و باز هم بیشتر تعجب می کنید اگر بدانید نقش فرایند های ذهنی در عملکرد جنسی بسیار پرنگ تر از مشکلات فیزیکی است. این نقش می تواند آن قدر پررنگ باشد که حتی بتوانیم دلیل عملکرد جنسی ضعیفمان را در رویداد های ناخوشایندِ روزِ گذشته جست و جو کنیم.

خانم ژ. ۳۷ ساله به خاطر مشاجره ی طولانی که بعد از ظهر با رئیسش داشته، شب نمی تواند ارگاسم را تجربه کند.

اختلال موقت در عملکرد جنسی، می تواند به کژکاری جنسی تبدیل شود. برای آن که بتوانیم از بروز چنین رویدادی جلوگیری کنیم، کسب دانش جنسی اولین و مهم ترین گام است. همچنین دانش جنسی می تواند در تسریع فرایند درمان بسیار موثر باشد. به همین دلیل در ادامه این مقاله، دلایل مختلف کژکاری جنسی را بررسی می کنیم.

نقش بیماری ها و آسیب ها

با یک استدلال منطقی می توان فهمید که اگر هر یک از عوامل زیربنایی عملکرد جنسی مختل شود، قسمتی از عملکرد جنسی ما نیز آسیب می بیند. دستگاه های هورمونی، عروقی و عصبی  از جمله عوامل دخیل در عملکرد جنسی هستند. هر نوع بیماری، اختلال یا آسیبی که معطوف به این دستگاه باشد، به کژکاری جنسی منجر می شود. آسیب جسمانی به اندام های تناسلی نیز چنین است و می تواند مستقیما پاسخ جنسی را با مشکل مواجه کند.

دسته دیگری از بیماری ها هستند که تاثیر مستقیم بر عملکرد جنسی ندارند بلکه از طریق تاثیر روانشناختی خود به عملکرد جنسی آسیب می رسانند. اما چگونه تاثیرات روانشناختی می تواند عملکرد جنسی را مختل کند؟

تحقیقات همواره نشان می دهد که حالت روانی ما می تواند بر عملکرد تک تک سیستم های درونی بدنمان تاثیر بگذارد. شیمی مغزمان را تغییر می دهد یا سرعت شلیک های نورونیمان را کم و زیاد کند و از همین طریق عملکرد دستگاه های عصبی، هورمونی، عروقی و … تحت تاثیر قرار می گیرند. به عنوان مثال آقایی که مبتلا به مشکل سکته قلبی است، می تواند عملکرد جنسی کاملا طبیعی و به هنجار داشته باشد. اما در عمل این گونه نیست زیرا تنش و فشار خون در حین انجام فعالیت جنسی افزایش پیدا می کند. این حالت فرد را می ترساند. او همواره نگران است که مجددا به سکته قلبی دچار شود و همین ترس از آسیب دیدن مجدد است که فرد را از طی کردن کامل چرخه جنسی باز می دارد.

برخی از بیماری ها با احساس ضعف، خستگی و ناخوشی عمومی  که ایجاد می کنند، باعث کاهش یا از بین رفتن میل جنسی می شوند. چرا که بدن به صورت خودکار ابتدا بقای خودش را تضمین می کند و تولید مثل و بقای نسلش را در درجه دوم اهمیت قرار می دهد.

گاهی نیز یک بیماری یا آسیب، منجر به بدریختی شدید بدن می شود. همین که فرد فکر کند برای شریک جنسی اش فاقد جذابیت جسمانی است، دچار اختلال در عملکرد جنسی می شود.

زمانی پیش می آید که یک بیماری خاص در عملکرد جنسی فرد اختلال کوچکی ایجاد می کند، اما میزان اختلال جنسی فرد بسیار بیشتر از آن است که توسط بیماری ایجاد شده باشد. به عنوان مثال دیابت شیرین میتواند با آسیب به اعصاب محیطی و رگ های اندام تناسلی در نعوظ مردان اختلال ایجاد کند اما مطابق تحقیقی که توسط وایت هید و همکارانش در ۱۹۸۳ انجام شد علت اصلی مشکلات نعوظی مردانِ مبتلا به دیابت نه مشکلات فیزیکی بلکه تجربیات روانشناختی مانند اضطراب بود که از دیابت شیرین ناشی می شد. در واقع پیامد های روانشناختی بیماری، مشکلات جنسی فرد را تشدید می کرد.

دخالت عصب شناختی

پاسخ های برانگیختگی و ارگاسم توسط شبکه پیچیده ای از مکانیسم های عصب شاختی تولید می شود. در سطح بنیادی، این وانکش ها، نوعی بازتاب هستند که در اثر تحریک جسمانی اندام تناسلی به وجود می آیند؛ در نتیجه از طریق نخاع شوکی و بخش های تحتانی ساقه مغز تولید می شوند اما توسط فعالیت های قشری بالا ترِ مغز کنترل و تعدیل می شوند. همین مسئله نشان می دهد که شناخت های ما و طرز تفکراتمان بر آن چه حین تعامل جنسی انجام می دهیم، تاثیر گذار است.

انواع جراحات و صدمات  مغزی، آسیب های نخاعی، ضایعات مغزی و تومور ها (بسته به ناحیه ای که صدمه دیده) می توانند عملکرد جنسی ما را مختل کنند. و البته انواع دارو های موثر بر دستگاه عصبی نیز ممکن است بر چرخه جنسی تاثیر سوء بگذارد.

(توضیحات بیشتر و جزعی تر از حوصله این مطلب خارج است لذا اگر مایل به مطالعه بیشتر هستید می توانید فصل دوم از کتاب درمان اختلالات جنسی به قلم سوزان.اچ.اسپنس را مطالعه نمایید).

بیماری های عروقی

نعوظ در مردان با گشاد شدن شریان های آلت، افزایش جریان خون شریانی و انقباض جریان وریدی همراه است؛ یعنی انقباض آلت و نعوظ به علت افزایش جریان خون، در اندام تناسلی مردان اتفاق می افتد.

هرگاه به دلیل مصرف یک دارو، بیماری، جراحی و… جریان یا فشار خون آلت با مشکل مواجه شود، به علت کاهش تراکم خونی یا کاهش فشار خون، نعوظ تا حد زیادی مختل می شود. همین مشکل در خانم ها نیز می تواند منجر به اختلال در مراحل لیز شدن واژن و تورم آن شود.

البته باز هم نباید فراموش کرد که تاثیرات روانی ناشی از این مشکلات می تواند عملکرد جنسی را با شدت بیشتری مختل کند.

اختلال اندام های تناسلی

هنگامی که اندام تناسلی با مشکل مواجه شود، برقراری رابطه رضایت بخش را مختل می سازد. اندام تناسلی ممکن است با نقص ساختاری همراه باشد مانند چسبندگی کلیتوریس در خانم ها یا انحنای افراطی اندام تناسلی در آقایان. انواع عفونت ها نیز آمیزش جنسی را با درد همراه می کنند. درد، نقش بسیار مهمی در مختل کردن تعامل جنسی دارد.

تمامی اختلال ها و معلولیت های جسمانی با عملکرد نابهنجار جنسی همراهند و این عملکرد به وسیله پیامد های روانی – اجتماعی که معلولیت ها به همراه دارند، تشدید شده و پایدار می شود.

سرطان

سرطان می تواند به طرق مختلفی بر عملکرد جنسی تاثیر گذاشته، آن را مختل کند. بسیاری از مواقع جراحی هایی که برای درمان سرطان صورت می گیرد (مانند برداشتن پروستات) منجر به کژکاری جنسی می شود. پرتو درمانی ها و شیمی درمانی نیز ممکن است به اختلال در عملکرد جنسی منجر شوند. بسیاری از سرطان ها به خاطر عوارض ظاهری خود مانند تغییر رنگ پوست یا کاهش وزن چشمگیر تاثیرات عمیق روانشناختی بر فرد و شریک جنسی وی دارد.

عامل دیگری که می تواند باعث کژکاری جنسی شود، تاثیرات روانشناختی خودِ سرطان بر فرد است. کاهش امید به زندگی، اضطراب مرگ و… تماما می توانند به کاهش میل جنسی و برانگیختگی منجر شوند.

اثرات دارویی

بسیاری از مواد شیمیایی و دارویی می توانند بسته به نوع عمل زیست شناختی شان در عملکرد جنسی تداخل ایجاد کند. هر دارویی که دستگاه های عصبی،عروقی یا غدد درون ریزِ درگیر در عملکرد جنسی را تحت تاثیر قرار دهد ممکن است پاسخ جنسی را با مشکل مواجه کند. انواع دارو از دارو هایی که توسط پزشک تجویز می شود تا الکل و دارو های ممنوع (مواد مخدر) می توانند تاثیرات مخربی بر کارکرد جنسی داشته باشند.

الکل و دیگر مسکن ها

ترکیبات مسکن مانند الکل، باربیتورات ها و… باعث کند شدن عمل درستگاه عصبی می شوند و از این رو است که تاثیرات آرامش بخشی دارند. اما کند کردن دستگاه عصبی می تواند به عملکرد جنسی آسیب برساند. گرچه دیده می شود که مصرف مسکن ها و الکل در دوز بسیار پایین می تواند به انگیختگی و تمایلات جنسی کمک کند. تصور می شود که این افزایش به خاطر تاثیر غیر بازدارندگی الکل و سایر مسکن ها است. در عملکرد های اجتماعی نوعی ترس و اضطراب، فرد را از برقرار کردن تعامل بهنجار باز می دارد.

الکل و سایر مسکن ها با کاهش دادن میزان این اضطراب، فرد را قدری بی پروا تر و جسور تر می کند. این تاثیرِ موقت باعث می شود که فرد راحت تر احساساتی از جمله تمایلات جنسی خود را بروز دهد.

اما پژوهش ها مختلف حاکی از آن است که سطوح بالای مصرف الکل با آسیب نعوظی در مردان و کاهش شدت ارگاسم در زنان همراه می باشد. در دوز های بالاتر ، الکل تاثیر کند کنندگی بر عملکرد قشری (در مغز) دارد که می تواند به طور کامل پاسخ نعوظی را در مردان متوقف سازد.

تاثیر مخرب دیگر الکل، آن جا آشکار می شود که به مدت طولانی سوء مصرف شود. به دلیل آن که در این شرایط روابط بین فردی مختل می شود، مشکلات جنسی می توانند با شدت بیشتری بروز یابند.

داروهای فشار خون

گرچه اکثر متون علمی بر تاثیر دارو های فشار خون در عملکرد جنسیِ مردان تمرکز دارند اما شواهدی مبنی بر وجود اختلال در عملکرد جنسی، به دنبال مصرف این دارو ها، در هر دو جنس دیده می شود. دارو های فشار خون معمولا از طریق تاثیر بر سطوح فعالیت دستگاه های عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک -که هر دو در عملکرد جنسی دخیل هستند- فشار خون را کنترل می کنند.

می دانیم که هر دوی این سیستم ها در فعالیت جنسی دخیل هستند. از این رو است که گاهی با مصرف این دارو ها اختلال هایی در مرحله میل، برانگیختگی و یا ارگاسم مشاهده می کنیم.

داروهای ضد روان پریشی

برخی از دارو های روان پریشی از جمله دسته های فنوتیازین، بوتیروفنون ها و مشتقاتشان ممکن است عملکرد جنسی را با مشکل مواجه کنند. (اسم های تجاری این دارو ها ممکن است متفاوت باشد)

در میان فنوتیازین ها، تیوریدازین به خصوص مردان را با مشکلات نعوظی و انزال رو به رو می کند. و در برخی زنان فقدان اوج لذت جنسی دیده می شود.

در بین بوتیروفنون ها ترکیبات هالوپریدول گاهی مشکلات انگیختگی و نعوظی را به وجود می آورند.

داروهای ضد اضطراب

آرام بخش های خفیف مانند کلرودیازپوکساید، دیازپام و سایر مشتقات بنزودیازپین، معمولا با اختلالات جنسی ارتباطی ندارند اما دوز های بالای دارو های آرامبخش یا مصرف طولانی مدت آن ها می تواند به فقدان ارگاسم در زنان و میل جنسی پایین در زنان و مردان منجر شود.

داروهای ضد افسردگی

شواهدی وجود دارد مبنی بر این که داروهای ضد افسردگی در عملکرد جنسی اختلال ایجاد می کند. اما ارزیابی تاثیر آن بر مشکلات جنسی غالبا کاری بسیار دشوار است.

دارو های ضد افسردگی خلق مثبت را افزایش می دهند و می دانیم بالا رفتن خلق با افزایش علاقه به فعالیت جنسی همراه است. از این رو نمی توان تاثیر مستقیم و جداگانه ی خودِ دارو را بر عملکرد جنسی مشخص کرد.

دارو های ضد بارداری

در مورد تاثیر دارو های ضد بارداری بر عملکرد جنسی یافته های مناقضی وجود دارد. عقایدی وجود دارد مبنی بر این که استفاده از چنین دارو هایی سطوح انگیختگی جنسی را کاهش می دهند و از این رو عملکرد جنسی زنان را با مشکل مواجه می کنند.

اما امروزه مصرف دارو های خوراکی ضد بارداری نسبت به سایر روش ها اطمینان بیشتری در مورد پیشگیری از حاملگی ایجاد کرده است. چنین اطمینان خاطری می تواند به بهبود عملکرد جنسی منجر شود. به همین دلیل تفسیر نتایجی که به دنبال مصرف دارو های ضد بارداری به دست می آید کار بسیار دشواری است و نمی توان نتیجه قطعی در مورد آن به دست آورد.

دارو های غیر مجاز (مواد مخدر)

مدت زمان زیادی نیست که تحقیقات علمی درباره مسائل جنسی آغاز شده است و نقطه شروع آن را می توان مطالعات مسترز و جانسون دانست. به همین علت نتیجه گیری قطعی در مورد تاثیر بسیاری از عوامل قطعی نیست و تاثیر اکثر متغیرها بر چرخه جنسی ناشناخته باقی مانده است.

شواهد متناقض زیادی نیز در مورد تاثیر مصرف مواد مخدر بر عملکرد جنسی وجود دارد. موادی مانند هروئین، کوکائین و آمفتامین می توانند تاثیر زیادی بر عملکرد جنسی داشته باشند که البته بررسی تخصصی آن ها از حوصله بحث خارج است. اگر مایل به مطالعه بیشتر در این زمینه هستید می توانید به متونی مانند روزن و بک (۱۹۸۸) -که در آن به طور مفصل به تاثیر چنین دارو هایی بر عملکرد جنسی پرداخته اند- مراجعه نمایید.

این مطلب ادامه دارد. شما در مقاله بعدی می توانید عوامل دیگری مانند پیری، عوامل اجتماعی، محیطی و ویژگی های فردی را بر عملکرد جنسی مورد مطالعه قرار دهید.

با روان حامی همراه باشید.

منبع:

• اسپنس، سوزان اچ. درمان اختلالات جنسی، بررسی و درمان شایع ترین اختلالات جنسی در زنان و مردان. ترجمه: حسن توزنده جانی و جمعی از مترجمان. تهران: نشر پیک فرهنگ

نوشته چرا عملکرد جنسی ما مختل می شود؟ علت اختلالات جنسی کدامند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اختلال وسواس

وسواس فکری عملی یکی از اختلال‌های خانواده اختلالات اضطرابی است؛ پس عجیب نیست اگر بگوییم پایه آن اضطراب است. حال این اضطراب از کجا می‌آید؟

مبتلایان این اختلال افکار و رفتارهای مزاحم و ناخواسته‌ای را تجربه می‌کنند. افکار وسواسی درواقع احساسات و اندیشه‌های مزاحمی هستند که می‌توانند محتوا و موضوعات متفاوتی ازجمله آلودگی، داشتن یک بیماری، لزوم تقارن، جنسی، پرخاشگرانه و… داشته باشند. این افکار وسواسی موجب ایجاد اضطراب در فرد می‌شوند و غالباً به دنبال آن‌ها رفتار یا همان وسواس‌های عملی که هدفشان کاهش این اضطراب است ظاهر می‌شوند. وسواس‌های عملی شامل شست‌وشو، شمارش، ایجاد تقارن، ذخیره‌سازی و… هستند؛ که معمولاً همایند یکی از وسواس‌های فکری‌اند.

شاید با خودتان فکر کنید که شما هم این افکار و اعمال را دارید و این سؤال برایتان پیش بیاید که آیا مبتلا به وسواس هستید؟

جواب این است که شما باید این‌گونه افکار و اعمال خود را با معیارهای اختلال گونه شدن این علائم که در ادامه آن‌ها را ذکر می‌کنیم مقایسه کنید.

معیارهای اختلال گونه شدن علائم وسواس:

۱ وقتتان بیش‌ازحد معمول در طول روز برای این افکار و آداب وسواسی اتلاف شود.

۲ ایجاد اختلال قابل ملاحظه در کارکردهای معمول

۳ خودتان یا حداقل دو نفر از نزدیکان معتبرتان از این اوضاع احساس ناراحتی کنید.

 وسواس در کودکان

شیوع وسواس در کودکان یک تا سه درصد است. میانگین سن شروع آن در کودکان نه تا دوازده سال است اما شروع در سن چهارسالگی و حتی زودتر هم دیده‌شده است.

نشانه‌های وسواس در کودکان:

۱ کندی در انجام هر یک از اعمال روزانه مثل لباس پوشیدن، غذا خوردن، انجام تکالیف و …

۲ مشکلات رفتاری مثل عصبانیت و بی‌قراری

۳ نگرانی درباره مریضی، آسیب یا مرگ خودشان یا اعضای خانواده

۴ کودک مرتباً احساس گناه درباره‌ی نقض قوانین و انجام کارهای بد دارد.

۵ نگرانی بیش‌ازحد کودک درباره‌ی تمیزی، کثیفی و میکروب‌ها.

۶ وسواس درباره‌ی صاف بودن اشیا، تقارن و جفت بودن یا قرار گرفتن دقیق شی در یکجا.

۷ افکاری درباره اینکه بعضی چیزها خوش‌شانسی یا بدشانسی می‌آورند.

در صورت مشاهده این علائم و تداوم آن‌ها در فرزندانتان حتماً با یک روانشناس کودک مشورت کنید.

سبک‌های فرزند پروری

در این قسمت برای شما راجع به تعریف و انواع سبک فرزند پروری می‌گوییم.

تأثیر والدین بر کودکان از طریق ارتباط‌های کلامی و غیرکلامی است و مسیرهای ارتباطی والدین با کودکان پیچیده است. در این مورد عوامل بسیار زیادی مثل پاسخ به هیجانات کودک، منطقی بودن، سبک گفت‌وگو با کودک، فعالیت‌هایی که والدین و کودک باهم انجام می‌دهند، حساسیت در برابر کودک و عواملی مانند این‌ها تعیین‌کننده‌ی سبک ارتباطی والدین با کودک است. در فعالیت‌های روزمره و ارتباط والدین با کودکان روش‌های والدین شکل خاصی به خود می‌گیرد که به آن سبک می‌گویند. در رفتارهای والدین می‌توان سه عامل اصلی را برای تشریح سبک‌های فرزند پروری به دست آورد. این عوامل گرمی و پذیرش، کنترل و عامل پایداری هستند. والدین گرم و پذیرا به نشانه‌های رفتاری و هیجانی کودک خود حساس بوده، به آن توجه می‌کنند، بر اساس نیاز کودک با او برخورد می‌کنند و به کودک توجه کافی دارند. والدین کنترل‌کننده به کودک اجازه‌ی تصمیم‌گیری و فعالیت مستقل نمی‌دهند، آن‌ها همیشه بر اساس صلاح‌دید خود برای کودک تصمیم می‌گیرند و کودک آن‌ها آزادی عمل کمی دارد. برای کنترل معمولاً سه سطح شدید، متوسط و کم تعریف می‌شود. عامل پایداری نشان‌دهنده‌ی ثبات، عدم ثبات در رفتار، بروز احساسات، واکنش در برابر کودک و تقاضاهای والدین است. ثبات والدین نباید تبدیل به‌سختی و انعطاف‌ناپذیری شود بلکه برای تأثیر مثبت باید با انعطاف‌پذیری همراه باشد.

نظام‌های طبقه‌بندی متفاوتی برای سبک‌های فرزند پروری وجود دارد اما ما اینجا نظام بامریند را شرح می‌دهیم.

بامریند پیشنهاد کرده است که نه ارتباط عاطفی والد کودک شامل سه عنصر مسئولیت، گرمی و در دسترس بودن و نه کنترل والدینی شامل سه عنصر تقاضا کردن، بازبینی و نظم دهی، هیچ‌کدام به‌تنهایی برای تحول سالم کودک کافی نیستند، اما هر دو برای دسترسی به اهداف پرورش کودک ضروری‌اند. به این معنا که عناصر شکل‌دهنده‌ی فردیت شامل استقلال، خود ارزشمندی و خود نظم دهی در کودکان باعث گسترش تحول به‌عنوان یک فرد در اجتماع می‌شود. بر اساس این فرضیه بامریند یک طرح سه‌بعدی طبقه‌بندی را برای تشخیص تفاوت‌های کیفی سبک‌های فرزند پروری شکل داد. در این طبقه‌بندی، سبک‌های فرزند پروری به‌صورت مقتدرانه، مستبدانه و سهل گیرانه توصیف‌شده‌اند.

فرزند پروری مقتدرانه

این والدین شیوه کنترل ثابت، پیوسته و مشخصی برای اجماع کودک با خانواده و جامعه صورت می‌دهند و اصرار دارند که کودک به سطحی از هنجارهای تحولی خود در هر مرحله از تحول برسد. سبک ارتباطی کودک با والدین با ویژگی‌های گرمی، شفافیت، متقابل بودن و مراوده کلامی بین آن‌ها مشخص می‌شود. کنترل در یک بافت صمیمانه مانند ارتباط عاطفی مثبت والد کودک، تشویق استقلال و فردیت کودک و کنترل عاطفی کم صورت می‌گیرد. کودکان والدین مقتدر بیشتر می‌توانند سطوح بالای عامل بودن یعنی پیشرفت، عزت‌نفس بالا و استقلال را نشان دهند. همچنین در رابطه با مسئله‌ی ارتباط مهارت‌های اجتماعی، همکاری بین فردی و رفتارهای دوستانه بیشتری را نشان می‌دهند؛ مانند هر کودک دیگری کارآمدی فرزند پروری مقتدرانه تحت تأثیر شرایط محیطی متفاوت است اما اثرات مثبت آن در طول دوران پیش‌دبستانی تا نوجوانی و در بافت‌های متنوع اجتماعی ازجمله خانواده، مدرسه، گروه‌های دوستانه و… قابل‌مشاهده است.

فرزند پروری مستبدانه

این والدین در ثبات تجربه کنترل مانند والدین مقتدرند درحالی‌که راهبردهای کنترلی آن‌ها ازلحاظ کیفیت متفاوت است. این والدین انتظار اطاعت مطلق و بی‌چون‌وچرا دارند و هر نوع تلاش کودک برای کسب استقلال و فردیت با شکست مواجه می‌شود. درحالی‌که کودک در ظاهر یاد می‌گیرد که باید از قوانین والدین و جامعه پیروی کرده و آن‌ها را رعایت کند اما نبود راهبردهای نظم‌بخشی مانند حل مسئله، استدلال و تبیین قوانین مانع درونی شدن ارزش‌های این نوع خانواده و اجتماع می‌شود. رفتار دردآمیز این والدین با بی‌توجهی به حس استقلال کودک، مانع ایجاد حس یکپارچگی و کارآمدی در شخصیت کودک خواهد شد. این کودکان به‌شدت درخطر مشکلاتی مانند ارزیابی و برآورد منفی خود، جامعه‌ستیزی، احساس شایستگی ضعیف، حس کمبود استقلال و کاهش عزت‌نفس کافی هستند.

فرزند پروری سهل گیرانه

والدین سهل گیر در تجربه‌ی فرزند پروری خود بسیار اهمال‌کارند و این را در استقلال و تحمل آن‌ها برای هر رفتار جدید کودک می‌توان ملاحظه کرد. درحالی‌که این رفتار اغلب با گرمی و ابراز عواطف همراه است؛ اما می‌تواند معادلی از تحمل و پذیرش والدین برای رفتارهای مخرب و تکانشی کودک و اکراه آن‌ها در اعمال هر نوع قدرت و قانونی باشد. این سستی والدین در نظارت و نظم‌بخشی، به کودک اجازه می‌دهد که رفتار خود را آن‌گونه که مایل است هدایت کند. همچنین در این حالت کودک هر طور که دوست داشته باشد برای خود تصمیم می‌گیرد. نبود تعادل بین گرمی، کنترل و عدم درخواست والدین برای رسش و بلوغ اجتماعی و عاطفی موجب پدید آمدن افزایش سطح بالای خودمختاری، عامل بودن و تحول فردی با هزینه‌ی از دست دادن همراهی و مشارکت اجتماعی خواهد بود؛ بنابراین زندان والدین سهل گیر، سطوح بالای خود ارزشمندی و عزت‌نفس را تجربه می‌کنند اما به بهای نقص در رسش و پختگی، کنترل تکانه، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و پیشرفت تحصیلی است.

تا اینجا از سه نوع از سبک فرزند پروری نام بردیم و آن‌ها را توضیح دادیم اما بامریند یک سبک چهارمی هم معرفی می‌کند که سبک فرزند پروری بی‌اعتنا نامیده می‌شود با این توضیح که ویژگی‌های آن شبیه به سبک فرزند پروری سهل گیر است اما با این تفاوت که این والدین نسبت به فرزندان خود گرمای لازم را ندارند و حتی گاهی در حالت‌های افراطی در حالت افسرده و بی‌تفاوت به سر می‌برند و نسبت به نیازهای اساسی فرزندان خود اعتنایی ندارند.

رابطه‌ی بین سبک‌های فرزند پروری و اختلال وسواس

و حالا می‌رسیم به جواب سؤال اصلی:

چطور سبک فرزند پروری شما احتمال ابتلا به اختلال وسواس را در کودکتان افزایش می‌دهد؟

در این قسمت دستاورد مقاله‌ای که به‌تازگی در این رابطه منتشرشده است را برایتان شرح می‌دهیم و همچنین شالوده مطلب و جمع‌بندی نهایی در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

با توجه به میزان شیوع اختلال وسواس در میان کودکان که شیوع یک تا سه درصدی آن عدد کمی هم محسوب نمی‌شود؛ ضرورت چنین مطالعه‌ای بیشتر به چشم می‌آید. هم‌اکنون که شما در حال مطالعه این متن هستید چیزی حدود ۵۷۶۰۰۰ کودک در ایران به اختلال وسواس فکری عملی مبتلا هستند.

عوامل زیستی و محیطی زیادی می‌توانند موجب شروع و عود اختلال وسواس در یک کودک شود؛ و ما در اینجا به یکی از مهم‌ترین عوامل محیطی یعنی خانواده و ویژه‌تر سبک فرزند پروری می‌پردازیم. خانواده به‌عنوان کوچک‌ترین نهاد اجتماعی، نقش اصلی را در جهان‌بینی اجتماعی و نوع ابراز وجود کودک در اجتماع ایفا می‌کند. در محیط خانواده رابطه پدر و مادر زمینه‌ساز یادگیری اجتماعی است. در اغلب خانواده‌ها والدین نه‌تنها ساختار محیط خانوادگی را شکل می‌دهند بلکه به‌نوعی فرصت‌هایی که فرزندان در خارج از محیط خانواده می‌توانند به تعامل اجتماعی بپردازند و نوع ابراز وجود در این تعاملات را نیز مشخص می‌کنند.

در والدینی که سبک فرزند پروری مستبدانه را اتخاذ می‌کنند انتقاد بیش‌ازحد والدین از فرزندان دیده می‌شود. همچنین سطح انتظارات بسیار بالا از کودک در زمینه‌های مختلف به چشم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خورد که درمجموع باعث می‌شود‌ ویژگی‌هایی در کودک ظاهر شود ازجمله: اعتمادبه‌نفس پایین، کاهش انگیزه، افزایش اضطراب و افزایش احتمال مصرف مواد مخدر. البته که این ویژگی‌ها باگذشت زمان خود را با شدت بیشتری نشان می‌دهند.

والدین سهل گیر اما فرزندانی به‌طورکلی مثبت‌تر و نسبت به فرزندان والدین مستبد افرادی سرزنده‌تر هستند اما آن‌ها نیز خودکنترلی کمتر و سطح اعتمادبه‌نفس پایین‌تری را نسبت به فرزندان والدین مقتدر تجربه می‌کنند.

و خب طبق انتظارتان والدین فرزندان با سبک فرزند پروری مقتدرانه در بالاترین سطح سلامت روانی قرار دارند؛ چراکه در این تحقیق افسردگی و سطح اضطراب کودکان نیز به‌عنوان کار جانبی موردمطالعه قرار گرفت و دقیقه این نتیجه به دست آمد که کمترین سطح افسردگی و اضطراب در میان فرزندان این والدین دیده می‌شود.

پس تا اینجا متوجه شدیم که سبک فرزند پروری مستبدانه پر ریسک ترین و سبک فرزند پروری مقتدرانه مطمئن‌ترین روش فرزند پروری ازنظر ابتلا به انواع آسیب‌های روانی هستند؛ و طبق این تحقیق رابطه معناداری بین سبک‌های مقتدرانه و سهل گیرانه و ریز فاکتورهای موردبررسی وسواس برخلاف سبک مستبدانه وجود نداشت.

اما چگونه سبک فرزند پروری به‌طور ویژه احتمال ابتلا به وسواس را در کودک افزایش می‌دهد؟

مفید و مختصر با دو فرآیند اصلی این سبک می‌تواند اثرگذار باشد:

۱ کاهش سطح استقلال، عزت‌نفس و متکی به نفس بودن کودک و این تصور غالبی که او هیچ کنترلی روی تصمیمات و شرایط خودش و در سطح بالاتر روی شرایط محیطی ندارد به‌خودی‌خود موجب ایجاد حس اضطراب و رنج روانی در کودک می‌شود، اضطرابی که همان‌طور که می‌دانید پایه وسواس است.

۲ هر نوع سبک فرزند پروری تفکرات و تصویرهای ذهنی منحصربه‌فردی برای کودک به وجود می‌آورد. وقتی طبق یک سبک تربیتی خاص باورهای نادرستی برای کودک به وجود می‌آید این باورها می‌توانند طبق فرضیه اساسی شناختی بک تقویت شوند. فرضیه بک این‌طور بیان می‌کند که اگر باور نادرستی که ایجاد رنج روانی برای فرد می‌کند با رفتار ویژه‌ای به‌صورت موقت رنج روانی‌اش از بین برود این راه تسکین‌دهنده‌ی موقت به‌مرور به‌صورت پایدار در فرد باقی می‌ماند. با این روش دقیقاً می‌توان پایدار شدن افکار و اعمال وسواسی در کودکان را توجیه کرد. بگذارید با یک مثال کمی موضوع را شفاف‌تر کنیم. به‌طور مثال اگر شما به فرزندتان بگویید که باید به‌محض ورود به خانه دست‌هایش را بشوید و اگر این مسئله را رعایت نکند صد در صد مریض می‌شود. وقتی هرروز فرزندتان به‌محض ورود به خانه دست‌هایش را بشورد فکر حمله میکروب‌ها و مریض شدن و فشار روانی حاصل از آن برطرف می‌شود اما اتفاق مهم‌تری در اینجا رخ می‌دهد و آن این است که اگر پس از سال‌ها و تثبیت این تفکر وسواس گونه از طریق فرضیه شناختی پاداش­دهی بک که عدم شست و شوی بلافاصله دست‌ها پس از ورود به منزل قطعاً باعث بیمار شدن او می‌شود؛ روزی نتواند این عمل را انجام دهد رنج روانی مسئله به‌صورت غیرمنطقی بر او فشار می‌آورد و این عمل به صورتی وسواسی در او باقی می‌ماند.

به‌عنوان جمع‌بندی سبک فرزند پروری مستبدانه از طریق چهارچوب‌های سفت‌وسخت خود و الزامات و انتظاراتی که مرتباً به کودک القا می‌کند بیشترین احتمال سوق دادن کودکان به‌سوی افکار و آیین‌های وسواسی را به دنبال خواهد داشت.

روانشناسان کودک در همه حال و از جان آماده کمک به کودکان در معرض خطر هستند. به امید آنکه با اتخاذ بهترین سبک فرزند پروری و پیگیری‌های به‌موقع همه کودکان لبریز از سلامتی و شادی باشند.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته چطور سبک فرزند پروری شما احتمال ابتلا به وسواس را در کودکتان افزایش می‌دهد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

نظریه‌ی روانکاوی فروید مفاهیم زیادی را در برمی‌گیرد که هر دانشجوی روانشناسی باید به خوبی با آن‌ها آشنا باشد و بتواند به درستی آن‌ها را تعریف کند. در این مقاله قصد دارم که تعریف مفاهیم روانکاوی نظریه فروید را به صورت خلاصه ارائه دهم. هرچند که تعریف مفاهیم روانکاوی کار دشواری است و در کتاب‌های مختلف به شکل‌های متفاوت ارائه شده است اما در اینجا سعی می‌شود تعریف مفاهیم روانکاوی به صورت حتی‌‌الامکان ساده و مختصر باشد. قبل از هر چیز باید بدانید که تعریف مفاهیم روانکاوی می‌تواند اولین گام مؤثر در شناخت نظریه‌ی شخصیت و رواندرمانی فرویدی باشد. در ادامه تعریف مفاهیم روانکاوی به صورت خلاصه آورده شده است.

۱. اصل لذت pleasure principle

اصل لذت یکی از مفاهیم اصلی نظریه روانکاوی فروید است. این اصل به این معناست که بشر به طور غریزی سعی دارد تا از درد و ناراحتی پرهیز کرده و جهت ارضا و لذت تلاش کند.

۲. اصل واقعیت reality principle

اصل واقعیت عبارت است از مفهومی که اصل لذت به طور معمول به وسیله‌ی خواست‌های غیرقابل اجتناب و شرایط جهان خارج تغییر می‌کند.

۳. انتقال

این واژه به انتقال ناهوشیارانه احساسات و نگرش‌هایی اطلاق می‌شود که به دیگران منتقل می‌شود که معمولاً آن فرد روانکاو است. این احساس و نگرش‌ها در اصل با شخصیت‌های مهم اوایل زندگی فرد، یعنی والیدن ارتباط و پیوند دارد.

۴. انتقال متقابل

انتقال متقابل یکی از مفاهیم روانکاوی است و عبارت از واکنش هوشیار یا ناهوشیار درمانگر نسبت به بیمار است.

۵. پالایش

تخیله درمانی افکار از طریق گفتگو و صحبت کردن درباره موضوعات هوشیارانه است که همراه با واکنش‌های هیجانی مناسب می‌باشد و در معنایی عمیق‌تر پالایش، تخیله‌ی موضوع سرکوب شده از ناهوشیار به هوشیار است.

۶. تثبیت

تثبت به عنوان یکی از اساسی‌ترین مفاهیم روانکاوی در مراحل رشد روانی _ جنسی رخ می‌دهد. به طور خلاصه تثبیت یعنی هنگامی که بلوغ روانی جنسی در مرحله‌ای متوقف می‌شود. تأخیر در رشد را تثبیت می‌گویند. به عنوان مثال اگر کسی در مرحله‌ی مقعدی رشد روانی جنسی متوقف شود می‌گویند که او در این مرحله تثبیت شده است. به دو دلیل تثبت رخ می‌دهد: اول ارضای بیش از حد نیازها و دوم ارضای کم یا عدم ارضای نیازها در هر مرحله.

۷. تحلیل آموزش

یعنی تحلیل منش کسی که قرار است در آینده روانکاو یا تحلیل‌گر شود. این کار به منظور تربیت او در چارچوب مفاهیم و مسائل روانکاوی صورت می‌گیرد.

۸. تخلیه‌ی هیجانی

یعنی آزاد یا رهاسازی هیجانی ناشی از یادآوری آگاهانه یک تجربه دردناک که به خاطر غیرقابل تحمل بودنش سرکوب شده بود.

۹. تداعی آزاد

یکی از مفاهیم روانکاوی که به قاعده‌ی بینادین روانکاوی معروف است تداعی آزاد می‌باشد. تداعی آزاد عبارت است از گفتار خودانگیخته و سانسورنشده‌ی بیمار درباره‌ی هرآنچه که به ذهنش می‌رسد. تداعی آزاد تکنیک اولیه، برای تخلیه‌ی مطالب سرکوب شده است.

۱۰. تعادل حیاتی

گرایش موجود زنده برای حفظ و نگهداری و استواری و ثبات محیط دورنی است.

۱۱. خودشیفتگی

شخصیتی است در افسانه‌های یونانی که عاشق خود شد. خودشیفتگی یعنی عشق به خود که مخالف عشق به دیگران است.

۱۲. ایگو (خود یا من)

ایگو یکی از مفاهیم روانکاوی است که در مدل ساختاری شخصیت مطرح شده است. ایگو بخشی از ساختار شخصیت که واسطه‌ای است بین شخص و واقعیت. وظیفه‌ی نخست آن عبارت است از درک واقعیت و تطابق با آن. خود همچنین می‌تواند  به عنوان واسطه‌ای بین تقاضاهای نهاد و فراخود عمل کند.

۱۳. روان‌رنجوری انتقال

یعنی یک روان‌رنجوری مصنوعی که در خلال درمان روانکاوی واقع می‌شود و روانکاو نماینده‌ی یکی یا هر دو والدین است. گویی که روانکاو یکی ازوالدین واقعی بیمار در دوران کودکی اوست.

۱۴. روش تمرکز

پیش درآمد تداعی آزاد است. این روش اولیه بیمار را مجبور می‌سازد که فکر خود را بر یک نشانه‌ی خاص متمرکز کرده و سپس سعی نماید که خاطرات همراه با آن را به یاد آورد.

۱۵. زیست‌مایه یا لیبیدو

یک انرژی یا سائق روانی است که معمولاً با غریزه‌ی جنسی همراه می‌باشد.

۱۶. سائق

وراثت عامل تعیین‌کننده سائق است. سائق تشکیل‌دهنده‌ی روان است. زمانی که فعال می‌باشد یک حالت هیجانی روانی را ایجاد می‌کند. این هیجان یا تنش فرد را وادار به فعالیت می‌کند.

۱۷. عقده‌ی اختگی

یعنی مجموعه‌ای از افکار هیجانی که ناهوشیار بوده و به ترس از دست دادن عضو جنسی مربوط می‌شود که معمولاً به عنوان مجازاتی برای تمایلات جنسی ممنوع شده می‌باشد. این ترس به خیال‌پردازی‌های جنسی دوران کودکی زمانی که تصور می‌کند آلت جنسی زنانه به خاطر از دست دادن آلت جنسی مردانه است مربوط می‌شود.

۱۸. عقده‌ی ادیپ

ادیپ نیز شخصیتی در افسانه‌های یونانی است که پدرش را کشت و با مادرش ازدواج کرد. در اینجا به دلبستگی به یکی از والدینی که مخالف جنس اوست اطلاق می‌شود. این دلبستگی با احساسات حسادت‌آمیز و تهاجمی نسبت به والد همجنس خودش همراه است.

۱۹. غبطه‌ی آلت

به معنی دقیق کلمه به غبطه‌ای که زنان نسبت به مردان دارند اطلاق می‌شود. به طور کلی این مطلب اشاره دارد به آرزوی زنان نسبت به مرد بودن یا موقعیت و امتیازات مردان را داشتن.

۲۰. غریزه

طبق نظر فروید یک میل یا گرایش اولیه است که نمی‌تواند قبلاً رفع شود.

۲۱. سوپرایگو یا فراخود

بخشی از ساختار شخصیت است که با اخلاقیات، معیارها و انتقاد از خود همراه است. فراخود به وسیله‌ی همانندسازی کودک با افراد مهم و محترم در دوران اولیه زندگی به خصوص با والدین شکل می‌گیرد.

۲۲. فرآیند ثانویه

یعنی فعالیت و تفکر ذهنی که ویژگی «خود» است و از خواسته‌های محیط متأثیر می‌باشد.

۲۳. فرآیند نخستین

روانکاوان این واژه را معمولاً برای فعالیت‌های ذهنی نامنظم که ویژگی یک زندگی ذهنی ناهشیار است به کار می‌برند که علامت آن تخلیه‌ی آزاد انرژی و هیجان روانی بدون توجه به تقاضاهای محیط یا واقعیت یا منطق است.

۲۴. مقاومت

عبارت است دفاع روانی هشیارانه یا ناهشیارانه فرد در برابر آشکار شدن موضوعات و مطالب سرکوب شده.

۲۵. مکانیزم دفاعی

مکانیزم‌های دفاعی یا «دفاع‌ از خود» که عبارت است از دفاع‌های درون‌روانی ویژه که به طور ناهشیار عمل می‌کنند و به منظور رهایی از تضاد هیجانی و آزادی از اضطراب به کار گرفته می‌شوند.

۲۶. ناهشیار

بخشی از ذهن یا کارکرد ذهنی است که فرد مستقیماً قادر به دسترسی به محتوای آن نیست. این بخش انبار و مخزن مطالب سرکوب شده است.

۲۷. اید یا نهاد

بخشی از ساختار شخصیت است که مأمور تنظیم ناهشیار، کوشش‌ها و امیال غریزی فرد است.

۲۸. نیمه‌هوشیار

به افکار اطلاق می‌شود که در آن آگاهی فوری و بی‌واسطه قرار ندارد اما می‌توان از طریق کوشش آگاهانه آن را به یاد آورد.

۲۹. هشیاری

بخشی از زندگی فکری یا ذهنی که فرد هر لحظه از زمان بدان آگاه است.

۳۰. تکثیر در تاریکی

وقتی احساسات و افکار سرکوب می‌شوند و در ناهشیاری ذخیره می‌شوند در تاریکی ناهشیار شروع به تکثیر می‌کنند و بالاخره بر هشیاری تأثیر می‌گذارند.

نوشته مفاهیم روانکاوی فروید: تعریف و توضیح اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

کودکان دچار این اختلال به صورت مکرر با همسالان مورد مقایسه قرار می‌گیرند که همین امر موجبات کاهش اعتماد به نفس، نقصان فعالیت تحصیلی، کاهش استقلال فکری و به دنبال آن افزایش سطح استرس واضطراب را به همراه دارد. این عوامل در اطفالی که سطح سازگاری و قدرت تطابق کمتری دارند، می‌تواند منجر به ضایعات بیمارگونه وسیعی شود. تمام کودکانی که از درجاتی از اختلالات توجهی رنج می‌برند، نیازمند استفاده از درمان های دارویی و غیر دارویی هستند و از آنجایی که درمان های دارویی علاوه بر نتایج مثبت دارای عوارض منفی نیز هستند و همچنین پر هزینه و زمان بر بودن درمان های توانبخشی، پر واضح است که خانواده این کودکان نیز با کشمکش‌های فراوانی مواجه می‌شوند.

عملکردهای توجهی جهت یادگیری کودک به ویژه در ارتباط با تحصیلات وی پیش نیازی مهم تلقی می‌گردند ( کیس اسمیت، ۲۰۰۵ ). کاهش توجه با مشکلات تحصیلی، دشواری های متعدد در روابط اجتماعی و خانوادگی و همچنین شکست‌ها و افت تحصیلی ارتباط دارد ( شافر و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نجفی و همکاران  ۱۳۸۴). علاوه بر این مشکلاتِ تحصیلی کودکان دچار اختلال نقص توجه-بیش فعالی فشار روانی مضاعفی به اعضای خانواده تحمیل می‌شود. مطالعات صورت گرفته حاکی از آن‌ است که کودکان دچار اختلال نقص توجه-بیش فعالی در مقایسه با کودکان هنجار با هوش بهر برابر، در آموزش‌های آکادمیک از جمله مهارت‌های خواندن، ریاضیات و دیکته با مشکلات بیشتری مواجه اند (بارکلی و همکاران، ۱۹۹۹). معلمین و والدین این کودکان به دفعات، یادگیری ضعیف تر آن‌ها را نسبت به همکلاسی های هنجارشان گزارش می‌کنند (بارکلی، ۱۹۹۸).

توجه چیست؟

توجه، به سلسله‌ای از عملیات پیچیده ذهنی اطلاق می‌شود که شامل تمرکز کردن یا درگیر شدن در هدف، نگه داشتن یا تحمل کردن و گوش به زنگ بودن در زمان طولانی، رمزگردانی ویژگی‌های محرک و تغییر تمرکز از هدفی به هدف دیگر است.

یکی از مهم‌ترین مدل‌های بالینی توجه، مدل سلسله مراتبی است که انواع توجه را به ترتیب زیر ارائه می‌دهد:

1. توجه متمرکز^۱ ( توانایی پاسخ‌دهی به محرکات بینایی، شنیداری، لمسی به‌طور مجزا )
2. توجه انتخابی^۲ ( توانایی حفظ یک مجموعه رفتاری یا شناختی در مواجه با مواجهه با محرک‌‌های مزاحم یا رقیب )
3. توجه پایدار^۳ ( توانایی حفظ پاسخ رفتاری پایدار در حین فعالیتی تکراری یا مداوم )
4. انتقال توجه^۴ ( توانایی انتقال توجه بین تکالیف دارای نیازهای شناختی متفاوت ) و
5. توجه تقسیم شده ^۵( توانایی پاسخ‌دهی همزمان به چندین تکلیف ).

در ادامه به چند بازی که در ارتقای توجه کودکان موثرند اشاره می‌کنیم به این نکته توجه کنید که این بازی ها را می‌توان برای افزایش توانایی‌های بچه‌های عادی هم به کار برد.

بازی‌ها

۱-صداهارا نام ببر

اگر می خواهید هنگام راه رفتن بازی بکنید که توجه بچه را به صداهای اطرافش زیاد بکند این بازی توصیه می شود.این بازی ساده را می‌توان تنها و یا در کنار یک یا چند نفر انجام داد. اگر کودک شما برای پیاده روی و یا بازی کردن بیرون از خانه می­رود، می­توانید از او بخواهید که به صداها  گوش بدهد و وقتی به خانه برگشت آن­ها را برای شما بازگو کند ویا هنگامی که تنها به دویدن می­روید به او قول بدهید که خوب به صداهای اطرافتان گوش می­دهید و بعدا به او می‌گویید که چه صداهایی شنیدید.

نوع توجهی که تقویت می­شود 

توجه باز^۶

وسایل مورد نیاز

کاغذ و قلم (اختیاری)

دستورالعمل بازی

پیش از آنکه بخواهید به پیاده­روی بروید – بخصوص راهی که قبلا هم بسیار از آن گدشته اید و می­خواهید توجه افراد را جمع کنید، از فرزندنتان بخواهید تا تعداد صداهای متفاوتی را که می­شنوید را حدس بزند و در طی مسیر بگویید ^[۱] من دارم صدای……را می­شنوم و تا زمانی که دیگران هم آن صدا را بشنوند صبر کنید. به راه رفتن خود ادامه دهید و اجازه بدهید تا هرکس به نوبت صدایی را تشخیص بدهد. نوشتن صداها به شما این امکان یادآوری تعداد صداهایی که شنیده­اید را می­دهد. آیا تعداد صداها را درست حدس زدید؟

شکل دیگر بازی

به جای گفتن ( من می­شنوم ) از ( من می­بینم ) استفاده کنید و به چیز های جالبی که می­بینید اشاره کنید. همچنین می­توانید به چیزهایی که می بینید توجه  کنید. تنها چیزهای قرمز؟ تنها چیزهایی که قبلا ندیده اید، مانند یک پنجره جدید، یک ماشین جدید، یا گلی که به تازگی شکفته. می توانید حدس بزنید چند تا چیز جدید می‌توانید ببینید؟

چه چیز آموخته می­شود؟

این بازی توجه باز را تقویت می­کند و در عین حال به اسکن کردن مداوم محیط با چشم و گوش نیاز دارد.

۲- مسیر یاب (هدایتگر)

بیشتر بچه ها نگاه کردن به نقشه را دوست دارند ولی نمی‌توانند به سرعت آن را با دنیای واقعی اطرافشان تطبیق دهند. در این فعالیت به فرزندتان این مسئولیت را بدهید که با توجه کردن به نقشه، یک مسیریاب واقعی شود.

نوع توجهی که درگیر می­شود

باز و متمرکز^۷

وسایل مورد نیاز

نقشه محلی محل سکونت شما

دستورالعمل بازی

به مسیریاب بالقوه خود  نشان دهید که چگونه مکان فعلی خودرا روی نقشه پیدا کند. سپس جایی که می‌خواهید بروید را به او نشان دهید و سعی کنید با هم مسیری را که باید طی کنید تا به مقصد برسید را پیدا کنید. اگر این یک فعالیت برای فرزندتان کاملا جدید است، این کار را با قرار دادن یک نقشه روی میز آشپزخانه و کارکردن روی جزئیاتش آغاز کنید. سپس فعالیت خود را همراه با مسیریابتان که جهت حرکت را  به شما می‌گوید انجام دهید تا به مقصدتان برسید.” به راست بروید، داخل خیابان ستاره .” ” اکنون به چپ بپیچید داخل راه ساحلی ” و به همین ترتیب. با راهی آغاز کنید که ساده باشد و تنها نیازمند چند تغییر جهت ساده باشد. همچنان که توانایی فرزندتان بالا می­رود به او اجازه بدهید تا مسیرهای سخت­تر را بیابد.

شکل دیگر بازی

هنگامی که بچه تصویر ذهنی درستی نسبت به کار پیدا کرد، در مسافرت های خانودگی مسئولیت پیدا کردن راه مطلوب را به او بسپاریم.

چه چیزی آموخته می­شود؟

بچه­ها درحال ضمن آشنایی بیشتر با محیط اطراف، در حال درگیر کردن آگاهی  فضایی و توجه باز خود هستند. سپس آن­ها از مهارت­های توجه خود برای پیدا کردن راهی خاص به سمت مقصدتان استفاده می­کنند.

۳-گزارش پلیس

متاسفانه انجام دادن وظایف روزمره و بدون توجه به جزئیات زندگی کار بسیار راحتی است. دفعه بعدی که همراه با فرزندتان در صف بانک یا خواربار فروشی بودی،این بازی را امتحان کنید تا هر دو در لحظه متمرکز باید.

نوع تمرکز درگیر

بازی و متمرکز

وسائل مورد نیاز

چیزی لازم ندارد

دستورالعمل بازی

وانمود کنید که در زمانی که شما آنجا ایستاده بودید، جرمی صورت گرفته و هر دو شما باید به عنوان شاهد برای پلیس و یا گزارشگر روزنامه گزارش دهید. زمانی که در صف منتظر بودید چه اتفاقی اطرافتان رخ داد؟

به طور مثال اگر در صف بانک هستید، وانمود کنید که نزدیک بوده در بانک سرقتی رخ بدهد. از فرزندتان بخواهید که خوب به آدم­های اطرافش در صف نگاه کند و سعی کند جزییات هرکدام را بگوید. آن‌ها چه پوشیده­اند؟ چگونه ایستاده­اند؟ فکر می‌کنی برخوردشان چگونه است؟ ( با آرامش ایستاده­اند، بیقرارند، پریشانند و از این قبیل ویژگی­ها ). اگر آن‌ها دو نفر باهم هستند، حدس بزنید چه رابطه­ای با هم دارند و یا چگونه با هم آشنا شده­اند.( آیا آنها باهم دوستانه­اند، عصبانی هستند، عاشق یکدیگرند و یا به هم توجه نمی­کنند؟ ). اگر شما از دور مکالمه آنها را شنیدید، به تون ، محتوا و احساسات احتمالی صدا توجه کنید. به فرزندتان بگویید تا زمانی که کارتان در بانک تمام نشده است چیزی به شما نگوید.هنگامی که بیرون از بانک رفتید،هردو آنچه را که دیدید، فکر کردید و یا احساس کردید،  گزارش کنید. این بسیار جذاب است که هر کدام از ما براساس ادراک منحصر بفرد خود، روی جزئیات متاوتی تمرکز می­کنیم. چون که هیچکدام‌مان نمی‌دانیم که تفسیرمان از اینکه دیگران چه احساسی  دارند درست است یا خیر؟ این بازی درست و غلط ندارد و تنها لذت تماشا کردن و حدس زدن در آن وجود دارد.

چه چیزی آموخته می­شود؟

کودکان در حال یادگرفتن جستجو کردن ( اسکن کردن ) محیط با استفاده از توجه باز و سپس تمرکز کرد روی جزئیات ویژه هیجانی و فیزیکی هستند. این فعالیت به رشد مهارت اجتماعی فهمیدن زبان بدن نیز کمک می‌کند. همچنین  به یادآوری جزیات بعد از آن سبب تقویت حافظه می­شود.

۴-حلقه زدن طناب

معمولا می­توانیم بدون نگاه کردن به چیزها، آن‌ها را ببینیم. بچه ها در این بازی تشویق می­شوند که به دقت به یک نقطه نگاه کنند و هرچه در آن است ببینند.

نوع توجهی که درگیر است

متمرکز

وسایل مورد نیاز

طناب، ذره­بین یا پارچ پر از آب ( اختیاری )، انبرک ( اختیاری )، بشقاب ( اختیاری )

دستورالعمل بازی

روی زمین با طناب دایره­ای بسازید. دایره می­تواند هر سایزی باشد ( محیط ۲تا ۳ فوتی به خوبی کار می­کند ). همراه با فرزندتان به دقت به محیط پیرامونی خود  نگاه کنید و ببینید چه چیزی در آنجا روییده است. علف هرزی از خاک بیرون بکشید و ریشه های آن را ببیند. آیا بذر گیاهی دراطرافتان می­بینید؟ چه چیزی درون آن است؟ حفره ای بکنید و ببینید آیا حشره­ای آنجا هست یا خیر. چه حشراتی هستند و چه تفاوتی با هم دارند؟ چه کار می­کنند؟ آیا به سرعت به اطراف می­روند تا از شما پنهان شوند و یا اینکه خودشان را به مردن می­زنند و یا اصلا متوجه شما نشده­اند؟ آیا خاک درون حفره ای که کنده اید با خاک سطحی زمین فرق می­کنند؟ با استفاده از ذره بین یا یک لیوان پر از آب به چیزهای متفاوت اطرافتان دوباره نگاه کنید. حالا چه تفاوتی دارند؟ با استفاده از یک انبرک چیزهای مختلف را درون بشقاب بگذارید تا با دقت بیشتری بتوانید آن‌ها را ببینید. چیزهایی مانند دانه ها، گلبرگ ها، غله، پوست درخت، میکا و یا دانه های شن چیزهای خوبی برای جمع آوری و بررسی هستند.

نوع دیگر بازی

بخش خاصی از باغ را در نظر بگیرید و به نوع گیاهانی که در آن می­روید توجه کنید، به تفاوت ها و شباهت ها و بو و رنگ هایشان توجه کنید.

چه چیزی آموخته می­شود؟

توانایی یکجا ایستادن و بدقت توجه کردن به آنچه که در دست دارند، مهارت توجهی است که در این بازی ارتقا می­یابد. دیدن شگفتی های ریز طبیعت که در حیاط خانه خودمان است بسیار لذت بخش است.

1. Focused Attention
2. Selective Attention
3. Sustained Attention
4. Alternating Attention (or attention switching)
5. Divided Attention
6. Open
7. Focused

منابع

1. SHER, BARBARA, Attention Games (101 fun, easy games that help kids learn to focus)

نجاتی،وحید، برزگر،بهاره، پورگلدوز، پگاه (۱۳۹۲)، سیر تحولی توجه پایدار در نمونه‌ای از کودکان ایرانی، فصلنامه طب توانبخشی،۲(۲)،۷-۱.

نوشته بازی چگونه توجه و تمرکز کودکان را افزایش می‌دهد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

مشکلات یادگیری، عبارت است از یک اختلال عصب شناختی که توانایی های مغز را در زمینه‌ی دریافت، پردازش، ذخیره کردن، بازیابی و پاسخگویی به اطلاعات تحت تاثیر قرار می‌دهد (به پژوه، ۱۳۹۱).

ناتوانایی یادگیری را باید تا زیر سن ۱۸ سالگی تشخیص داد.

هدف این اثر، تبیین ناتوانایی یادگیری و بهبود این ناتوانایی از طریق بازی درمانی است.

کرک و چالفنت (۱۹۸۴) معتقدند که مشکلات یادگیری را در دو دستة کلی می‌توان قرار داد:

الف)مشکلات یادگیری رشدی: در توجه، حافظه، ادراک، تفکر، گوش کردن، توانایی های حسی حرکتی، زبان و گفتار.

ب) مشکلات یادگیری در امور آموزشگاهی: در خواندن، نوشتن، هجی کردن و حساب کردن.

او تعدادی از مشکلات یادگیری خاص را به عنوان ناتوانایی به رسمیت می‌شناخت؛ از جمله مشکل خواندن، مشکل نوشتن، مشکل ریاضی، مشکل زبان، مشکل فونولوژیک و لکنت زبان. اما DSM-5  تلاش کرده است، که بعضی طبقه بندی ها را عمومی‌تر کند تا بتواند جنبه های مختلف و متنوع مشکلات را طوری پوشش دهد که بر شروع آن‌ها در کودکی تاکید شده باشد و این مشکلات از مشکلات مرتبط با سایر مشکلات (مثلا از مشکلات طیف اوتیسم) تفکیک شوند. به این ترتیب، مشکل یادگیری به مشکل یادگیری خاص تغییر نام و ماهیت داده و مشکل خواندن، مشکل نوشتن و مشکل ریاضی که هر یک قبلا یک مشکل مستقل و مجزا محسوب می‌شدند، اکنون به عنوان یک اسپسیفایر در مشکل یادگیری خاص گنجانده شده است. یعنی، از این به بعد مشکلی به نام مشکل خواندن، مشکل نوشتن، یا مشکل ریاضی نخواهیم داشت. مثلا، از این به بعد روانپزشکان و روانشناسان بالینی نخواهند گفت که این کودک به مشکل خواندن (دیسلکسیا) مبتلاست. در عوض خواهند گفت که به مشکل یادگیری خاص یا اسپسیفایر دیسلکیا مبتلاست (گنجی، ۱۳۹۲).

ملاک تشخیصی بر اساس DSM-5

ناتوانایی یادگيری براساس مشکلاتی در یادگيری و استفاده از مهارتهای اساسی تحصيلی زیر مشخص می‌شود که وجود حداقل یکی از آنها به مدت حداقل ۶ ماه ضروری است.

• خواندن نادرست یا آهسته و نيازمند تلاش زیاد.
• مشکل در درک و فهم آنچه خوانده می‌شود.
• مشکل در هجی کردن.
• مشکل در بيان نوشتاری.
• مشکل در تسلط بر مفهوم اعداد، واقعیت های عددی یا محاسبه.
• مشکل در استدلال ریاضی.
• مهارتهای اساسی تحصيلی پایين تر از انتظار.

در تشخیص این ناتوانایی به سه مسئله باید توجه داشت:

• مهارتهای اساسی تحصيلی فرد، پایين تر از انتظار است.
• آغاز اختلال در دروان تحصيل و تظاهر آن در دوره های بعدی است.
• ناتوانی های هوشی و سایر اختلالات دخيل نيستند.

الف) اختلال یادگیری با مشکل در خواندن:

• مشکل در صحت و دقت خواندن کلمه
• مشکل در ميزان و سيالی خواندن
• مشکل در درک مطلب خواندن

ب) اختلال یادگیری با مشکل دربیان نوشتاری:

• مشکل در صحت یا دقت هجی کردن
• مشکل در دستور  زبان
• مشکل در وضوح یا سازمان بندی بيان نوشتاری

ج) اختلال یادگیری مشکل  در ریاضیات:

• مشکل در درک اعداد
• مشکل در حفظ واقعیت های عددی
• مشکل در صحت و دقت یا سيالی محاسبه
• مشکل در دقت و صحت استدلال ریاضی

پیشگیری از ناتوانایی در سطح اولیه:

اگر چه  کودکان خردسال پیش از دبستان که دارای ناتوانایی های یادگیری هستند، هنوز با فعالیت های جدی یادگیری رو برو نشده اند؛ اما اغلب نشانه هایی  از مقدمات شکست تحصیلی را دارند. اگر این کودکان در طول سال های قبل از دبستان تشخیص داده شوند، می‌توانند تحت آموزش لازم قرار گیرند(کمیته مشترک ملی ناتوانی های یادگیری،۲۰۰۵). آشکار است که هر چه سریع تر کودکان خردسال مبتلا به ناتوانی یادگیری را شناسایی کنیم، زودتر می‌توانیم برنامه مداخله ای زود هنگام را برای کمک به آن ها شروع کنیم و مهم‌تر که می‌توانیم از ناتوانایی های آن‌ها پیشگیری کنیم(لرنر،۲۰۰۴).

• در این میان نقش مربیان بسیار اهمیت دارد. آموزش و آگاهی مربیان از نشانه های اختلال یادگیری و نقش حافظه فعال و ظرفیت حافظه فعال و تمریناتی که باعث رشد حافظه فعال می‌شود و جلوگیری از بیش باری حافظه فعال توسط مربیان بسیار اساسی است.
• تجهیز کردن معلم ها با آموزش مواد درسی بر اساس کارکردهای اجرایی
• آموزش معلم ها برای شناسایی و غربالگری اولیه بر اساس نشانه های رفتاری دانش آموزان  دارای ضعف در حافظه فعال)عدم پیروی از دستورات،فراموش کردن تکالف روزانه…..)
• مناسب سازی محیط کلاس و خصوصا محتوای آموزشی
• استفاده از تکنیک هایی برای ساختارمند کردن اطلاعات. راهبردهای یادیار، نحوه ترسیم نمودار، تجسم سازی وتقطیع، مفهوم پردازی، رمز گذاری و…

   پیشگیری ثانویه

• بعد از شناسایی و تشخیص و سنجش حافظه فعال طراحی پروتکل ارتقا حافظه فعال دیداری_فضایی و شنیداری و آموزش به دانش آموز، معلم و والدین
• ارایه رهنمود به معلمان مربوطه جهت تدریس به این دانش آموزان و مدیریت کلاس با توجه به ویژگی دانش آموزان(تجسم سازی ذهنی،رمز گذاری،سازماندهی و طبقه بندی اطلاعات و…..)
• مناسب سازی محتوای آموزشی با توجه به ظرفیت حافظه فعال، زمان و تلاش
• به ظرفیت و فضای حافظه فعال توجه کنیم.
• زمان:در افراد دارای حافظه فعال ضعیف میزان سرعت ارائه اطلاعات باید کمتر باشد و دستورات باید مرحله به مرحله انجام شود.
• تلاش:در اینگونه افراد استفاده از جملات ساده، واژگان کمتر ساختار ساده تر، کلمات ربط کمتر استفاده شود تا فرد دچار بیش باری درحافظه فعال نشود .

در ادامه تعدادی بازی آموزش داده می‌شود که با استفاده از آن‌ها می‌توان به بهبود اختلال یادگیری خاص کمک کرد.

الف) بازی های مربوط به اختلال یادگیری در ریاضیات

– مفهوم طبقه بندی در کودک باید نهادینه شده باشد و اگر نشده باشد می‌توان دکمه ها را در سطلی ریخت و از کودک خواست تا آن ها را جدا کند.

– مانند شکل زیر مفهوم رنگ و اشکال را به کودک یاد داد.

–  اعداد را روی یک کاغذ نوشته و از او بخواهیم تا با ماشین اسباب بازی اش همانطور که آن‌ها را می‌نویسد از روی آن‌ها حرکت کند.

ب) اختلال یادگیری در مشکل بیان نوشتاری

– کلمات را در کاغذی بنویسیم و از کودک بخواهیم با سیم یا کاموا  روی آن ها را پر کند.

– در سینی که کف آن رنگی است، مقداری برنج  یا آرد ریخته و از کودک بخواهیم تا کلمات را با انگشت در بین برنج یا آرد بنویسد.

– روی زمین با چسب کاغذی یا گچ کلمات را بنویسیم و از او بخواهیم روی آن راه برود . (همان مدلی که نوشته را می‌نویسیم، روی آن راه برود.)

ج)اختلال یادگیری در مشکل خواندن

– داستانی را برای کودک تعریف کنیم و در میان داستان مدام از کودک سوال شود .

– حروف را رنگی کنیم و سپس بخواند.

– باید متوجه شد که مشکل کودک چسباندن حروف به یکدیگر است یا خواندن خود حروف. سپس با توجه به نتیجه، باید تمرکز را بر حل آن مسئله معطوف ساخت.

منبع: مطالب فوق خلاصه شده ی کارگاه اختلال یادگیری خانم آزیتا محمدپور است.

نوشته ناتوانایی یادگیری چیست و بازی‌های مربوط به آن کدام است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اضطراب پس از سانحه چیست؟ 

برخلاف تجارب استرس زاي معمول، حوادث آسیب زاي شدید مانند سوءاستفاده جنسی ، تصادف، جنگ، اعتیاد، بیماری، بلایای طبیعی، دزدیده شدن وهمانند اینها سبب می شوند که افراد، واقعه آسیب زا را در افکار روزانه خود مجددا تجربه کنند وازهرچیزی که آن وقایع را برایشان تداعی کند، دوری می کنند و دچار کرختی پاسخ دهی، همراه با حالت برانگیختگی دستگاه عصبی و افسردگی، کم خوابی ، کابوس ومشکلات شناختی نظیر کاهش تمرکز خواهند شد.

این اختلال درDSM-5 اضطراب پس از سانحه یاPTSD(Post Traumatic Stress Disorder)  نام دارد. مطالعات نشان میدهند که تقریبا ۶-۵ درصد مردان و ۱۲-۱۰ درصد زنان در طول زندگی شان یکبار اختلال استرس پس از سانحه را تجربه می کنند. نکته مهم پیرامون این اختلال آن است که عدم توجه دقیق به علائم روانشناختی فرد سانحه دیده وارزیابی اختلالات همزمان روانشناختی همچون افسردگی  میتواند با تغییر در رفتارهای مرتبط با سلامت نظیر سیگار کشیدن، سوءمصرف مواد، سوء مصرف الکل، اقدام به رفتار های پر خطر جنسی و افزایش احتمال ابتلا به بیماری های مقاربتی همراه شود و با سایر اختلالات اضطرابی،افسردگی و سوء مصرف مواد و با افزایش تمایل به خشونت و خودکشی بروز پیدا می کنند.

سندرم PTSDدر طول سال های متمادی از شروع جنگ در میان افراد بشر اسامی مختلفی چون سندرم ناشی از اسیران،سندرم قلب سرباز و موج انفجار یا شوک گلوله باران به خود گرفته است.سربازان آمریکایی بازگشته از جنگ ویتنام در سال۱۹۷۵،از ترس،اضطراب و کابوس های شبانه اعتراض داشتند و بعد از جنگ ویتنام واژه PTSD در سال ۱۹۸۰ در عالم روانپزشکی وارد شد.

تشخیص افتراقی

براي اينکه بتوان تشخيص اين اختلال را مطرح کرد، علائم  این اختلال بايد حداقل يک ماه ادامه داشته باشد و بر حوزه‏ هاي مهمي از زندگي بيمار نظير حوزه‏ هاي خانوادگي و شغلي او تأثير چشمگيري نهاده باشد. اختلال استرس حاد(ASD) نيز به تعريف DSM-IV-TR به مقدار زيادي شبيه PTSD است، جز اينکه علائم آن زودتر از علايم PTSD (در ظرف چهار هفته پس از واقعه) ظاهر میگردد و به مدت دو روز تا چهار هفته نيز ادامه خواهد داشت. اگر اين علايم پس از ۴ هفته نيز باقي بمانند تشخيص PTSD مطرح خواهد شد.

علایم اختلال

• رویاهای مکرر ناراحت کننده که محتواویا عواطف آن ها در رابطه با رویدادهای آسیب زا هستند.(در کودکان ممکن است رویای ترسناک بدون محتوای قابل شناسایی باشد)
• واکنش های فیزیولوژیک چشمگیر به نشانه های درونی یا بیرونی ای که نماد یا شبه جنبه ای از رویدادهای آسیب زا هستند
• حالت هیجانی پایدار(برای مثال ترس، وحشت، شرم، گناه)
• کاهش چشمگیر علاقه یا مشارکت در فعالیت های مهم.
• باور ها یا انتظارات منفی پایدار و افراطی درباره خود و دیگران یا دنیا(برای مثال«آدم بدی هستم»«دنیا جای خطرناکی است»«به هیچ کس نمیشود اعتماد کرد.»)
• ناتوانی پایدار در تجربه کردن هیجان های مثبت
• گوش به زنگ بودن افراطی
• اشکال در تمرکز فکر

باید توجه داشت که ملاک ها در کودکان زیر شش سال و کوچکتر متفاوتند. وجود این علایم باید بیش از یک ماه باشد و اختلال ، ناشی از اثرات فیزیولوژیک یک ماده (الکل یا دارو) یا عارضه جسمانی دیگر نباشد. این اختلال به ناراحتی یا نقص بالینی قابل ملاحظه ای درکارکرد اجتماعی،شغلی یا زمینه های مهم دیگر منجر می شود.

PTSD  و  اختلالات همراه آن

شایع ترین اختلالات همراه با PTSD  شامل افسردگی، سوءمصرف مواد و الکل، اختلالات اضطرابی به خصوص حملات وحشت زدگی، افکار پارانوئید، اختلال شدید در عملکرد روزانه، مشکلات خانوادگی، شغلی و اجتماعی هستند.نکته مهم پیرامون این اختلال آن است که عدم توجه دقیق به علائم روانشناختی فرد سانحه دیده و ارزیابی اختلالات همزمان روانشناختی مانند افسردگی ، میتواند با تغییر در رفتارهای مرتبط با سلامت نظیر اقدام به رفتارهای پر خطر جنسی و افزایش احتمال ابتلا به بیماری های مقاربتی همراه شود و با سایر اختلالات اضطرابی، افسردگی و سوء مصرف مواد و با افزایش تمایل به خشونت و پرخاشگری و خودکشی بروز می کند.

عوامل موثر در ابتلا به PTSD

از دیدگاه های مختلف عوامل پیش بینی کننده ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه متفاوت هستند. برای نمونه در مطالعات بانتینگ(Bunting) زنان تقریبا دو برابر بیشتر علائم این اختلال را نشان داده اند، اما بلانشارد(Blanchard) و همکارانش زن بودن را عامل خطرزایی برای این اختلال نمی دانند. در مطالعه بانتینگ شرکت کنندگان مسن تر(بیش از ۷۵سال)کمتر نشانه های اختلال را داشتند و شرکت کنندگانی که از نظر وضعیت شغلی بازنشسته یا شغلی نداشتند بیشتر علائم این اختلال را نشان دادند. اما در مطالعه تریکی(Trickey) عوامل خطر متفاوت و شامل،تجربه PTSD برای اولین بار، شروع زودرس علائم، احساس گناه در قبال دیگران، از هم گسیختگی و سرکوب افکار و ابتلا به اختلالات روانشناختی همزمان نظیر اضطراب و افسردگی بود. افسردگی به عنوان مهمترین عامل خطر و یک عامل پیش بینی کننده مطرح گردیده است.

روش های درمان PTSD

-درمان های رفتاری _ شناختی : شامل شناخت درمانی، آموزش ایمن سازی در مقابل استرس(SIT) حساسیت زدایی با استفاده از حرکات چشم(EMDR) مواجه درمانی(ET)و مواجه درمانی طولانی مدت یا ممتد(PE)می باشند که برخی اوقات به صورت جداگانه و در زمان های دیگر به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار میگیرند. اگرچه این درمان ها دارای پشتوانه تجربی قوی برای درمان PTSDهستند، اما هنوز تعداد زیادی از بیماران ، به علائم  PTSD  پس از درمان باز می گردند. به همین دلیل باید رویکردهای درمانی گسترده تر شوند تا قادر به حذف کامل نشانه ها گردند.

– روان درمانی: شامل آموزش مدیریت اضطراب از طریق تکنیک های بازخورد زیستی، حساسیت زدایی تدریجی، آرامش آموزی، بازسازی شناختی و آموزش مصون سازی (احساس تسلط بر ترس که شامل سه مرحله آموزش، ساخت و کاربردی میشود) در مقابل استرس هستند.

-گروه درمانی: گروه، مکان مناسبی برای خود افشایی از طریق الگوگیری است و حمایت اجتماعی در گروه انجام می گیرد. همچنین گروه به بیمار کمک می کند تا از انزوا بیرون آمده و تجربیات منحصر به فرد خود را در اختیار دیگر اعضای گروه قرار دهد.

-دارو درمانی: دارو درمانی به تنهایی موثر نمی باشد. دارو کمک می کند به جای مقابله با خاطرات از آنها دوری شود و در بلند مدت اثرات منفی از خود به جای میگذارد و شخص بیمار برای تسکین و آرامش به دارو درمانی خود باید سالیان متمادی ادامه دهد. به همین دلیل هیچگاه دارو درمانی به تنهایی پیشنهاد نمی­شود. داروهای توصیه شده نیز بسته به علائم بیمار است.

باورهای مذهبی، طرز تلقی از مرگ و باور به جاودانگی باعث بروز تفاوت هایی در واکنش های افراد نسبت به حوادث آسیب زا و خطرات آسیب زا شده است. لذا در درمان PTSD باید به بنیادها و باورهای مذهبی افراد توجه ویژه ای مبذول شود.

طول درمان: بسته به نوع آسیب، میزان وخامت حال بیمار و میزان حمایت های اجتماعی ۱۲ تا ۲۰ جلسه که هر جلسه ۴۵ تا ۵۰ دقیقه طول میکشد.

توصیه هایی در هنگام مواجه با فرد مبتلا به اختلال PTSD

• توجه داشته باشید که اختلال استرس پس از سانحه یک بیماری پزشکی است و فرد مبتلا به آن گناهی ندارد که چنین احساساتی دارد.این بیماری قابل درمان است ولی بیمار شخصا قادر به درمان آن نیست.
• اجازه صحبت کردن در مورد حادثه را به این بیماران بدهید. جریان صحبت بیماررا قطع نکنید و به تجربیات خودتان رجوع نکنید.
• احساس بیمار را جویا نشوید و به آنها پیشنهاد نکنید که احساساتشان را کنترل کنند.
• سعی در کوچک جلوه دادن تجربیات تلخشان را نداشته باشید.
• از آنها دوری نکنید،آنها را سرزنش نکنید و از دست آنها عصبانی نشوید.
• فراهم نمودن شرایط جهت تمرینات آرامبخش، ورزش، فعالیت و داشتن اوقات فراغت با دوستان و خانواده.
• مراقب عصبانیت، تحریک پذیری، افسردگی، عدم علاقه و عدم تمرکز آنها باشید.

دکتر فرانکل، عصب شناس معروف اتریشی و بنیانگذار روش«لوگوتراپی» که خودش تجربه دهشتناک اردوگاه های آلمان نازی را در کارنامه دارد، بر این عقیده است که حتی در تاریک ترین لحظه های زندگی هم انسان میتواند در انتخاب نوع واکنشش به سرنوشت آزادی داشته باشد.

او خود می گوید: ^[۱]پاسخ مثبت به زندگی، با وجود هر اتفاقی که با آن روبه رو شویم، یک فرمان است. شاید این توصیه زیبای دکتر فرانکل همان چیزی است که بیماران  PTSD باید باورش کنند و در راه رسیدن به آن گام بردارند.

منابع:

– مجله پزشکی ارومیه،دوره بیست و هفتم،شماره سوم،ص۲۳۰-۲۲۲،خرداد۱۳۹۵

– مجله پرستاری و مامایی جامع نگر،سال ۲۴،شماره ۷۲،ص۱۷-۹،تابستان ۱۳۹۳

– مجله دانشکده پرستاری ارتش جمهوری اسلامی ایران،سال دوازدهم،شماره دوم،ص۷۷-۶۸،زمستان ۱۳۹۱

– چکیده DSM-5،انتشارات رشد

نویسنده: کیمیا جلیل‌وند

نوشته PTSD یا اختلال اضطراب پس از سانحه‌‌ای چیست؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

طرحواره حاوی اطلاعات مهمی است که ما از طریق تجربه‌هایی که در طول زندگی به خصوص تجربه‌های دوران کودکی خو آموخته‌ایم. بنابراین طرحواره تعیین‌کننده‌ی نوع نگاه به خویشتن، دیگران و دنیاست، زیرا آنها اطلاعات عمیق شخصیتی ما هستند. یکی از این طرحواره‌ها، طرحواره‌ی نقص و شرم است.

وقتی کسی طرحواره‌ی نقص و شرم داشته باشد بر این باور است که دوست‌داشتنی و ارزشمند نیست. او فکر می‌کند ویژگی‌هایی دارد که دیگران اگر آنها را بدانند طردش می‌کنند. او معقتد است که آدم بدی است، و چیزی در درونش غلط است. معقتد است نقصی در درون او وجود دارد که باعث می‌شود دوست داشتنی نباشد. به خاطر این نقص درونی احساس می‌کند که کسی او را دوست ندارد. به خاطر داشتن این نقص درونی، احساس شرم می‌کند.

او برای محافظت از خودش در برابر احساس شرم و همچنین جلوگیری از طرد شدن توسط دیگران، زیاد از خودش حرف نمی‌زند تا مبادا آن نقص درونی کشف شود. همیشه سعی می‌کند خودش را از بقیه پنهان کند. اگر نقص درونی‌اش بر ملا شود احساس شرمساری زیادی به او دست می‌دهد.

او خودش را ذاتاً آدم مشکل‌داری می‌بیند و خودش را بی‌ارزش می‌داند از این رو معتقد است که دیگران او را دوست ندارند و حتی معقتد است که لیاقت عشق دیگران را ندارد.

معتقد است که چون آدم بدی بوده است والدینش دوستش نداشته‌اند.

شخصیت واقعی‌اش را پنهان می‌کند زیرا بر این باور است که شخصیت واقعی‌اش  غیرقابل پذیرش است. بنابراین سعی می‌کند شخصیت کاذبی را به دیگران نشان دهد.

او نسبت به سرزنش و مقایسه شدن بسیار حساس است و به انتقاد هم حساسیت زیادی نشان می‌دهد.

هر کسی که این طرحواره را داشته باشد برای مقابله با آن از روش‌های مختلفی استفاده می‌کند: یک نفر ممکن است اعتماد به نفس خود را از دست بدهد و به ظاهر ناامن است. یک نفر دیگر ممکن است ظاهری طبیعی و موجه داشته باشد و یک نفر چنان رفتار کند که انگار اصلاً دچار این طرحواره نیست و ظاهری بسیار عالی، قوی و آسیب‌ناپذیر دارد.

اکثر افرادی که این طرحواره را دارند نقابی بر چهره دارند و از بروز حس آسیب‌پذیری خودداری می‌کنند، زیرا به محض بروز آسیب‌پذیری‌ها دچار خودبیزاری و شرمساری می‌شوند. افرادی که دچار این طرحواره شده‌اند سعی می‌کنند خودشان را از حس شرمساری بی‌خبر نگه دارند. این ناآگاهی از حس شرم درونی باعث می‌شود که این افراد به دام مشکلات ارتباطی و افسردگی بیفتند. معمولاً افسردگی و مشکلات ارتباطی باعث می‌شوند که این افراد برای درمان مراجعه کنند.

دلایل و ریشه‌های شکل‌گیری طرحواره نقص و شرم

وقتی در خانواده‌ای بزرگ شده باشید که انتقادگر و بددهن و یا مؤاخذه‌کننده بوده‌اند. این خانواده‌ها معمولاً همیشه در حال انتقاد و تنبیه بوده‌اند.

ممکن است والدین فرزند خود را مدام ناامید و سرخورده کنند. و گاهی ممکن است که آنها را طرد کنند و از ابراز محبت خویش به آنها دریغ کنند.

ممکن است در کودکی توسط یکی از اعضای خانواده مورد بدرفتاری قرار گرفته باشید.

برخی خانواده‌ها اشتباهات خود را به گردن فرزندانشان می‌اندازند. در این صورت فرزندان مستعد داشتن طرحواره‌ی نقص و شرم می‌شوند.

برخی والدین مدام به فرزند خود گفته‌اند که او عرضه‌ی هیچ کاری را ندارد و نالایق و بی کفایت است.

فردی که طرحواره‌ی نقص و شرم دارد در دوره‌ی کودکی با دیگران مقایسه شده است.

عامل اصلی در شکل‌گیری این تله زندگی، عیب‌ها و نقص‌های واقعی فرد نیستند، بلکه عامل اصلی را باید در احساسی دنبال کنیم که والدین و سایر اعضای خانواده در فرد ایجاد کرده‌اند. اگر اعضای خانواده فارغ از نقاط ضعف و قوت شما، بتوانند به شما محبت کنند برای شما ارزش قائل شوند و دوست‌تان بدارند امکان شکل گیری طرحواره نقص و شرم در شما خیلی اندک و نادر است.

نقش طرحواره نقص و شرم در روابط

وقتی کسی طرحواره‌ی نقص و شرم دارد علاقه‌ی چندانی به دیدن یار خود ندارد.

روابط فردی که طرحواره‌ی نقص و شرم دارد معمولاً کوتاه‌مدت و شورانگیز است.

ممکن است به صورت همزمان با چند نفر در رابطه باشد.

ممکن است جذب کسانی شود که او را موردتحقیر قرار می‌دهند و با او بدرفتاری می‌کنند.

گاهی کسی که طرحواره نقص و شرم دارد به دنبال زیباترین‌ها و بهترین‌ها می‌رود. در برخی موارد ممکن است کسی را انتخاب کند که وقت کمی برای با او بودن دارد. مثلاً به صورت دائم در مسافرت است.

درمان طرحواره نقص و شرم

همانند سایر طرحواره‌های ناسازگار اولیه، در طرحواره درمانی برای درمان طرحواره نقص و شرم از پروتکل استاندارد استفاده می‌شود. در پروتکل طرحواره درمانی، درمانگر ابتدا طرحواره‌ نقص و شرم را باید شناسایی کند، دلایل و ریشه‌های شکل‌گیری آن را پیدا می‌کند و الگوهایی ناکارآمد ارتباطی مبتنی بر طرحواره نقص و شرم را کشف می‌کند.

برای شناسایی این طرحواره، درمانگر از مصاحبه، پرسشنامه و تصویرسازی ذهنی استفاده می‌کند. بعد از اینکه طرحواره نقص و شرم شناسایی شد، درمانگر شما را وارد مرحله‌ی تغییر می‌کند. در این مرحله کار را با تکنیک‌های شناختی آغاز می‌کند.

توسط تکنیک‌های شناختی کسی که طرحواره نقص و شرم دارد به این نتیجه می‌رسد که طرحواره‌اش غلط است و دیگر کارایی ندارد.  او می‌تواند بهفمد که دیدگاهی که در مورد خودش دارد غلط و تحریف شده است. سپس درمانگر از تکنیک‌های تجربه‌ای استفاده می‌کند.

تکنیک‌های تجربه‌ای برای تغییر طرحواره بسیار نیرومند هستند. تصویرسازی ذهنی ابزار قدرتمندی است که بیمار توسط آن خاطرات مرتبط با طرحواره نقص و شرم را مجسم می‌کند و درمانگر در خلال آن به بازوالدینی می‌پردازد. همچنین کمک می‌کند که بیمار خشم خود را نسبت به والدین سرزنش‌گر ابراز کند. همچنین از او خواسته می‌شود نامه‌ای به والدین بنویسد.

در انتها درمانگر و بیمار با هم وارد مرحله‌ي الگوشکنی رفتاری می‌شوند. در این مرحله تمام رفتارهایی را که بیمار به خاطر داشتن طرحواره نقص و شرم انجام می‌دهد شناسایی می‌شود و سعی می‌شود که آنها را ترک کنند و به جای آنها از رفتارهای سالم‌تری استفاده کند.

بیشتر بخوانیم:

طرحواره‌های ناسازگار اولیه

طرحواره درمانی چیست؟

پروتکل طرحواره درمانی 

طرحواره رهاشدگی

طرحواره بی اعتمادی

طرحواره محرومیت هیجانی

تکنیک تصویرسازی ذهنی در طرحواره درمانی

Understanding schemas

نوشته طرحواره نقص و شرم چیست؟ چطور آن رو تشخیص دهیم و درمان کنیم؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

روانشناسی مدرن، به خصوص روانشناسی بالینی، در طول عمر خود دستخوش تغییرات دگرگون کننده‌ی زیادی قرار گرفته است. به لحاظ تاریخی تا کنون چندین نیروی اصلی که الگوهای فکری اصلی زمان خود محسوب می‌شدند بر رشد و تحول روانشناسی تأثیر عمده‌ای داشتند. با روان حامی همراه باشید.

نیروی اول 

اولین الگوی فکری اصلی یا همان نیروی اول روانشناسی، نظریه‌ی روانکاوی بوده است. نظریه‌ی روانکاوی به پاس خدمات برجسته‌ی زیگموند فروید تحولی اساسی در برداشت ما از ماهیت انسان، مشکلاتی که با آن روبرو می‌شود و نحوه‌ی درمان آن مشکلات داشته است.

فروید توانست به تنهایی انقلابی نه تنها در روانشناسی بلکه در اکثر رشته‌های مرتبط با علم انسانی به وجود آورد. نظریه‌ی فروید مانند یک چشمه‌ی همیشه جاری تا به امروز توانسته است دیدگاه‌های انسان امروزی را درباره‌ی خویشتن آبیاری کند. اما به خاطر مشکلات و انتقادهایی که در نظریه‌ی فروید وجود داشت بعضی نظریه‌پردازان شروع به مخالفت با آن کردند و مخالفت آنها در نهایت تبدیل به یک الگوی فکری اساسی دیگر شد. مهم‌ترین این مخالفت‌‌ها از سوی روانشناسانی وارد شد که در حوزه‌ی روانشناسی یادگیری فعالیت می‌کردند.

نیروی دوم

کارها و تلاش‌های این روانشناسان که از پژوهش‌های ایوان پاولف درباره‌ی شرطی‌سازی کلاسیک الهام گرفته بود تبدیل به نیروی دوم در روانشناسی شد. نیروی دوم با نام رفتارگرایی توانست پیشرفت چشم‌گیری در روانشناسی ایجاد کند و بزرگانی مانند واتسون، اسکینر، تولمن، بندورا و بک آن را هدایت و رهبری کرده‌اند. آنها معتقد بودند که باید به رفتارهای قابل مشاهده بپردازیم تا روانشناسی وجهه‌ی علمی پیدا کند. آنها دیدگاه مکانیستی درباره‌ی انسان داشتند و انسان را به مثابه یک ماشین که محرک‌ها پاسخ می‌دهد در نظر گرفتند. بعضی نویسندگان، آنها را متهم به «عقده‌ی فیزیک» کرده‌اند. در واقع آنها می‌خواستند همانند فیزیک همه رفتارهای انسان را اندازه بگیرند و در صورت لزوم تغییر دهند.

نیروی سوم

رفته‌رفته سؤالهای مهمی در روانشناسی ایجاد شد. دیدگاه روانکاوی انسان را به غریزه‌ها کاهش داده بود و رفتارگرایی به ماشین. جنبه‌های انسانی انسانیت مورد توجه قرار نگرفته بود. آیا انسان بر اساس غریزه‌ها عمل می‌کند یا یک ماشین است که منتظر ورود محرک برای پاسخ‌دهی است؟ آیا انسان تمایل به رشد و شکوفایی ندارد؟ این انتقادها و سؤال‌ها زمینه‌ساز نیروی سوم یعنی جنبش انسانگرایی/مراجع‌محوری بود که بزرگانی همچون مازلو و کارل راجرز سردمدار آن بودند.

نیروی چهارم

اما جهان رشد کرده است و انسان‌ها دستخوش تحولات بسیاری شده‌اند. ممکن است یک نفر برای درمان خویش یا تحصیل به کشور دیگری مسافرت کند یا اینکه بسیاری از افراد در حال مهاجرت به کشورهای دیگر هستند. یعنی هر درمانگری ممکن است با بیماری از یک فرهنگ دیگر مواجهه شود. از طرف دیگر با رشد تکنولوژی و افزایش سرعت انتقال اطلاعات و لزوم شناسایی اختلال‌ها به صورت دقیق که برای همه‌ی افراد درست باشد پژوهشگران را با رفتارهای افرادی مواجهه کرده‌ است که در فرهنگ خود رفتارشان نرمال است اما در فرهنگ دیگری به عنوان بیمار شناخته می‌شوند. بنابراین یکی از دغدغه‌های اصلی روانشناسی معاصر فرمول‌بندی مسائل فرهنگی در علم و عمل بالینی است. بعضی از دانشمندان معتقدند که امروزه باید به چندفرهنگ‌گرایی معتقد باشیم و آن را نیروی چهارم روانشناسی بدانیم. بنابراین تأکید عمده نیروی چهارم روانشناسی بر مسائل فرهنگی و بین فرهنگی است.

یک دلیل اینکه چرا فرهنگ به عنوان نیروی چهارم چنین نیروی قدرتمندی در روانشناسی بالینی دارد این است که درک مراجعه‌کننده را از هر مسئله‌ای که برای آن کمک می‌خواهد شکل می‌دهد. این جهان‌بینی چیزی است که درمانگر باید ارزیابی و شناسایی کند تا رویکردی را برای کمک به مراجعه‌کننده تعریف و طراحی کند.

نیروی چهارم در DSM-5

تلاش‌های DSM-5 در زمینه مسائل فرهنگی در دو زمینه بوده است: اول سعی کرده است که یک فرمول‌بندی فرهنگی ارایه دهد و دوم نشانگان وابسته به فرهنگ را معرفی کرده است. از این رو روانشناسان بالینی باید صلاحیت فرهنگی داشته باشند که به معنای دانش، آگاهی و مهارت‌های لازم برای برخورد با فرهنگ‌های مختلف است.

برای دقیق‌تر شدن درباره‌ی مسائل فرهنگی و اهمیت آن باید به یک سؤال پاسخ دهیم: آیا ما انسان‌ها شبیه هم هستیم؟ یا متفاوت؟

در ۱۹۹۳، روانشناسی به نام دانا، دیدگاه اِتیک و اِمیک را مطرح کرده است. دیدگاه اتیک بر تشابهات بین همه‌ی مردم تأکید دارد. فرض این دیدگاه بر اصل عمومیت در میان همه مردم است و معمولاً برای تفاوتهای بین گروه‌های فرهنگی اهمیت قائل نیست. دیدگاه امیک از این نظر با دیدگاه اتیک فرق دارد که که هنجاری خاص فرهنگ را شناسایی کرده و بر آنها تأکید می‌کند. روانشناسی که دیدگاه امیک را مبنای کار خود قرار می‌دهد رفتارها، افکار، و احساسات مراجعه‌کننده را در متن فرهنگ خود لحاظ می‌کند.

اجازه بدهید بحث خود را با اشاره به مدل سه‌گانه هویت شخصیتی به پایان برسانم. یکی از سطوح این مدل، سطح فردی است. در این سطح فرد شبیه هیچ کس نیست. در سطح دوم، که سطح گروهی است به این معناست که فرد شبیه بعضی افراد دیگر است. سطح سوم، مرتبط با ماهیت انسان است و به این معناست که فرد شبیه همه انسان‌های دیگر است. به عبارت دیگر هر فردی به عنوان یک انسان، در برخی موارد شبیه بعضی از افراد است، در برخی موارد با هیچ کسی شباهت ندارد و در برخی موارد شبیه همه انسان‌هاست.

source: What Multiculturalism Gets Right

نوشته درباره‌ی نیروی چهارم و دیدگاه اِتیک و اِمیک در روانشناسی مدرن چه می‌دانید؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری به این معناست که فرد معتقد است دیگران قابل اعتماد نیستند. کسی که این طرحواره را دارد مدام در این گمان است که دیگران قصد آسیب زدن به او را در سر می‌پرورانند و حتی افراد مهم زندگی نیز با او با صداقت برخورد نمی‌کنند. به سختی به دیگران اعتماد می‌کند. از نظر او دیگران فقط قصد فریب دادن، کلک زدن، دروغ گفتن، نامردی کردن و … را دارند. با روان حامی همراه باشید

تأثیرات و ویژگی‌های طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری 

اگر این طرحواره در ما وجود داشته باشد احساس می‌کنیم دیگران به اندازه‌ی ما نیت‌های خیرخواهانه ندارند. همیشه دنبال انگیزه‌های پنهان دیگران هستیم، زیرا معتقد است که دیگران قصد سوءاستفاده دارند. اگر کسی با او مخالفت کند سریعاً رابطه را تمام می‌کند.

وقتی کسی بر این عقیده باشد که دیگران قصد آسیب زدن یا سوءاستفاده از او را دارند همیشه در برابر دیگران حالت دفاعی دارد. او یک دیوار دفاعی به دور خود می‌کشد و همیشه گوش به زنگ انگیزه‌های پنهان دیگران است. حتی زمانی که درهای اعتماد خود را به سوی کسی باز می‌کند، نمی‌تواند به صورت کامل به او اعتماد کند و همیشه مترصد و گوش به زنگ می‌ماند تا مبادا فریب نخورد.

وقتی او وارد رابطه‌ای می‌شود هیچ وقت اطلاعات زیادی در مورد خودش فاش نمی‌کند، از خودش زیاد حرف نمی‌زند زیرا معقتد است که دیگران از اطلاعاتی که او درباره‌ی خودش می‌دهد به شکلی علیه او سوءاستفاده می‌کنند.

کسی که طرحواره بی‌اعتمادی / بدرفتاری دارد انتظارش بر این است که دیگران به او آسیب می‌زنند. وقتی از زندگی‌اش تعریف می‌کند متوجه می‌شویم که افراد مهم زندگی‌اش به او آسیب زده‌اند. او همیشه به دنبال نشانه‌های بی‌ اعتمادی است و ممکن است کوچکترین حرکت را به بی اعتمادی تفسیر کند. به همین خاطر معقتد است زمان زیادی از آخرین باری که فریب خورده نگذشته است.

در مواردی او خودش تبدیل به یک آدم سوءاستفاده‌گر و آسیب‌رسان می‌شود زیرا معقتد است قبل از اینکه دیگران به من آسیب بزنم باید من به آنها آسیب بزنم. چنین شخصی همیشه از نزدیکی و صمیمیت هیجانی با دیگران اجتناب می‌کند تا لطمه‌ای از سمت کسی به او وارد نشود.

طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری باعث می‌شود که فرد نسبت به صداقت و درستی انسان‌ها شک داشته باشد. به همه سوءظن دارد و هیچ مدرکی نمی‌تواند اعتماد آنها را جلب کند. گاهی اوقات او معقتد است که دیگران عمداً قصد ضرر زدن به او را دارند. معقتد است که دیگران فقط به فکر خودشان هستند و فقط به نیازهای خودشان فکر می‌کنند. او حتی معتقد است که دیگران قصد اذیت کردن او را دارند و حتی قصد دارند از او سوءاستفاده جنسی کنند.

شکایت‌های او همیشه این است: من مورد بدرفتاری قرار گرفته‌ام، از اعتمادم سوءاستفاده شده، من قربانی شده‌ام، دنیا جای امنی نیست.

وقتی کسی طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را داشته باشد ممکن است خواب‌های وحشتناک ببیند، و خیال‌پردازی‌های خشونت‌آمیز داشته باشد. گاهی اوقات ذهن او مورد هجوم خاطرات بدرفتاری دوران کودکی قرار می‌گیرد. البته ممکن است خاطرات دردناک سرکوب شده باشند و فرد هیچ خاطره روشن و واضحی از دوره کودکی خود نداشته باشد. با وجود این خاطرات بدرفتاری، دیدگاه فرد را تغییر داده و او به این نتیجه رسیده است که دنیا جای امنی نیست و به کسی نباید اعتماد کرد.

دلیل شکل‌گیری طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری

۱. فردی که طرحواره طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری دارد در دوره‌ی کودکی توسط یکی از اعضای خانواده مورد ضرب و شتم و بدرفتاری قرار گرفته است. او در دوران کودکی کتک به دست یکی از اعضای خانواده کتک خورده است.

۲. همچنین در تاریخچه‌ی کسانی طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری دارند مشاهده شده است که در دوران کودکی توسط یکی از اعضای خانواده مورد سوءاستفاده‌ی جنسی قرار گرفته است.

۳. وقتی در جلسات رواندرمانی خاطرات دوران کودکی فردی که طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری دارد مورد بررسی قرار می‌گیرد معمولاً می‌گوید که در دوره‌ی کودکی در خانواده تحقیر شده یا به او توهین می‌کرده‌اند. گزارش‌های او از دوره‌ی کودکی نشان می‌دهد که افراد خانواده قابل اعتماد نبوده‌اند، مثلاً اسرار او را فاش کرده‌اند. خانواده‌ از نقاط ضعفی که او داشته سوءاستفاده کرده یا او را مسخره کرده‌اند. گاهی اوقات او در خانواده‌ی او کلاه‌برداری وجود داشته یا دروغگو بوده‌اند و به قول و قرارهایشان وفادار نبوده‌اند.

۴. در بعضی از خانواده‌ها برای وادار کردن کودک به انجام تکالیف از زور، تنبیه و بدرفتاری استفاده شده است. یا حتی ممکن است اعضای خانواده از دیدن رنج کشیدن فرد احساس لذت و خوشحالی می‌کرده‌اند.

۵. گاهی اوقات در تاریخچه این افراد مشاهده می‌شود که والدین مدام به آنها تذکر داده‌اند تا به کسی اعتماد نکنند. در اکثر موارد کودک در خانواده‌ای بزرگ شده است که همیشه بین اعضا، دعوا و جنگ برقرار بوده است.

۶. به طور کلی می‌توان گفت در خانواده‌ای که عشق و محبت وجود نداشته باشد و به جای آن همیشه بساط دعوا و درگیری به پا بوده و با کودک بدرفتاری شده است، طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری شکل می‌گیرد.

نقش طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری در روابط

بر اساس نظریه‌ی طرحواره درمانی، اگر کسی طرحواره‌های ما را فعال کند ما جذب او می‌شویم. از این رو کسی که طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری دارد ممکن است جذب کسانی شوند که قابل اعتماد نیستند و با او بدرفتاری می‌کنند.

اگر در پارتنر یا همسر شما نشانه‌هایی که در ادامه توضیح می‌دهم وجود دارند احتمالاً شما دارای طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری هستید:

۱. همسرتان یک فرد عصبی است و نمی‌تواند خودش را کنترل کند.

۲. همسرتان ممکن است برای شما و خانواده‌تان هیچ ارزشی قائل نباشد و شما و خانواده‌تان را مسخره کند.

۳. همسرتان هر کاری را که دلش می‌خواهد انجام می‌دهد و به نیازهای شما هیچ توجهی ندارد.

۴. همسرتان کلاه‌بردار است و دیگران را فریب می‌دهد. یا حتی شما را فریب می‌دهد مثلا خیانت می‌کند.

۵. همسرتان زمانی که به خواسته‌اش تن نمی‌دهید کتک‌کاری یا داد و بیداد راه می‌اندازد.

۶. همسرتان حتی وقتی تمایلی به رابطه جنسی ندارید شما را مجبور به آن می‌کند.

آیا طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری در شما وجود دارد؟ 

۱. اگر احساس می‌کنید که دیگران همیشه از شما سوءاستفاده می‌کنند و با وجود شواهدی که چنین چیزی را نشان نمی‌دهند باز هم سر حرف خود هستید شما طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را دارید.

۲. اگر به دیگران اجازه می‌دهید که با شما بدرفتاری کنند و حق‌تان را نمی‌دهند و حتی خود را مستحق بدرفتاری می‌دانید شما طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را دارید.

۳. اگر شما به این نتیجه رسیده‌اید که بهتر است قبل از اینکه رو دست بخورید، رو دست بزنید شما طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را دارید.

۴. اگر از رابطه جنسی خود لذت نمی‌برید و اعتقاد دارید که پارتنرتان از شما لذت می‌برد و انگار شما مجبور به رابطه شده‌اید باز هم شما احتمالاً طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را دارید.

۵. اگر سعی می‌کنید که از زندگی خود برای کسی چیزی نگویید چون دیگران ممکن است از اطلاعات شما سوءاستفاده کنند باید برای اطمینان از داشتن طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری مورد ارزیابی قرار بگیرید.

۶. اگر زمانی که در جمع هستید و احساس می‌کنید که دیگران می‌خواهند شما را تحقیر کنند یا مورد مسخره کردن قرار دهند باید به وجود داشتن طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری در خودتان فکر کنید.

۷. اگر اعتقاد راسخ شما این است که همه آدمها محض رضای خدا کاری نمی‌کنند و می‌خواهند از شما امتیاز بگیرند و بنابراین نمی‌توانید به آنها اعتماد کنید باید احتمال وجود طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را در خودتان در نظر بگیرید.

۸. اگر معتقد هستید که آدمها نیت‌ خیر ندارند و مدام درباره‌ی خشونت خیال‌پردازی می‌کنید و یا اینکه بدون دلیل از اطرافیان و آدمها می‌ترسید احتمالاً شما طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را دارید.

۹. در نهایت اگر وارد رابطه‌ی صمیمانه نمی‌شوید چون نمی‌توانید اعتماد کنید بهتر است از یک متخصص طرحواره درمانی کمک بگیرید تا احتمال وجود طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را در شما بررسی کند.

درمان طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری

بر اساس پروتکل طرحواره‌درمانی، درمانگر ابتدا یک ارزیابی کامل از شما انجام می‌دهد که شامل مشکلات زندگی و تاریخچه‌ی دوران کودکی شما می‌شود. او به شما کمک می‌کند خاطرات دوران کودکی خود را بررسی کنید تا شواهد شکل‌گیری طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری در گذشته شما بررسی شوند.

بعد از انجام ارزیابی‌های اولیه و تشخیص طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری، درمانگر شما را وارد مرحله‌ی تغییر طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری می‌کند. در این مرحله، درمانگر از تکنیک‌های مختلفی استفاده می‌کند. به عنوان مثال او ابتدا با کمک خودتان، به شما نشان می‌دهد که اعتبار طرحواره و میزان درستی آن را به صورت دقیق بررسی کنید. هدف از انجام این تکنیک‌ها این است که شما به این نتیجه برسید که طرحواره‌ای که در دوره‌ی کودکی در شما شکل گرفته است ممکن اطلاعات غلطی را در خود ذخیره کرده باشد و دیگر در دوران بزرگسالی آن اطلاعات کارایی ندارند. اما برای اینکه به نتیجه برسید باید صبور باشید زیرا تغییر طرحواره بسیار دشوار است.

در گام بعدی، درمانگر سعی می‌کند هیجانات مرتبط با طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری را با کمک شما کاوش کند. در این مرحله از درمان احساسات شما هدف اصلی مداخلات درمانی است.

در گام آخر، درمانگر به شما کمک می‌کند تا رفتارهای بی‌اعتمادی خود را تغییر دهید و از رفتارهای سالم‌تری استفاده کنید. در این مرحله راه‌کارهایی به شما ارائه می‌شود تا شما بتوانید خود و زندگی‌تان را تغییر دهید.

بیشتر بخوانیم:

طرحواره رهاشدگی چیست؟

طرحواره محرومیت هیجانی چیست؟

طرحواره درمانی چیست؟

پروتکل طرحواره درمانی

مدل ذهنیت طرحواره ای

source:

Examining Typical Affects of the Ten Relationship Schemas & Their Most Common Trigger

نوشته طرحواره بی اعتمادی / بدرفتاری چیست؟ چطور آن را تشیخص دهیم و درمان کنیم؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

فروید زمانی مطرح کرده بود که خواب‌هایی که می‌بینیم به منظور ارضا شدن نیازهای برآروده نشده‌ی ماست. علاوه بر این او معتقد بود که خواب شاه‌راه رسیدن به ناخودآگاه است. غرایزی که انسان‌ها بیشتر از همه سرکوب می‌کنند به نظر فروید سکس و پرخاشگری است. بنابراین دیدن خواب‌هایی درباره رفتارهای جنسی و پرخاشگری در همه ما وجود دارد.

در واقع همه ما خواب‌هایی با محتوای پرخاشگری و سکسی می‌بینیم و به نظر می‌ٰرسد دیدن این خواب‌ها تا اندازه‌ای نرمال است. اما متعدد بودن این خواب‌ها می‌تواند نشانه‌ای از وجود اختلال‌های شخصیت باشد. در واقع آنهایی که خواب‌ها و رویاهای بیشتری با محتوای جنسی و پرخاشگری دارند احتمالاً یکی از صفات سه گانه سیاه شخصیت یعنی ماکیاولیسم، نارسیسزم و جامعه‌ستیزی را دارا هستند. این صفات سه گانه که به عنوان صفات سیاه شناخته می‌شوند با اختلال‌های شخصیت ارتباط معناداری دارند.

پژوهشگران در یک پژوهش نشان دادند که آنهایی که صفات سه‌گانه سیاه شخصیت را دارند بیشتر رویاهای‌شان درباره‌ی سکس و پرخاشگری است.

آنچه درباره آن رویاپردازی می‌کنید ممکن است اطلاعات بیشتری درباره شخصیت شما آشکار کند. این نتیجه‌ای است که پژوهشگران دانشگاه لیورپول و دانشگا تورکا بدست آوردند.

این مطالعه‌ی جدید در ژورنال magination, Cognition and Personality در ۳۰ سپتامبر منتشر شد مطرح کرده بود که صفات سه‌گانه سیاه شخصیت با محتوای رویاهای فرد ارتباط دارد.

در این مطالعه ۲۶۵ نفر شرکت کردند. از آنها خواسته شده بود که پرسشنامه‌ی سه گانه سیاه شخصیت را تکمیل کنند. علاوه بر این از آنها خواسته شده بود که محتوای خواب‌ها و رویاهای خود را نیز گزارش کنند. نتایج نشان داد که بین خواب‌های پرخاشگرانه و سکسی و آنهایی که نمرات بالایی در صفات سیاه شخصیت کسب می‌کنند ارتباط وجود  دارد.

پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که افرادی که نمرات بالایی در صفت ماکیاولی کسب می‌کنند که خواب‌های بیشتری در مورد پرخاشگری می‌بییند که شامل قتل و آزار جسمی دیگران می‌شود.

آنهایی که صفت سیاه نارسیست بودن را دارند بیشتر رویاهایشان درباره محتوای جنسی است.

در نهایت کسانی که نمرات بالایی در صفت سیاه جامعه‌ستیزی کسب کردند بیشتر خواب‌ها و رویاهایشان هم محتوای جنسی و هم محتوای پرخاشگری داشت.

یافته‌های قبلی نیز نشان داده‌اند که سه گانه شخصیت سیاه احتمال پرخاشگری، رفتار جنسی و تکانشگری را افزایش می‌دهند.

بیشتر بخوانید: آیا نظریه فروید درباره خواب درست است؟

Source: Victoria Driscoll – Neuroscience News
Publisher: Organized by NeuroscienceNews.com.
Image Source: NeuroscienceNews.com image is in the public domain.
Original Research: Abstract for “Dark Dreams Are Made of This: Aggressive and Sexual Dream Content and the Dark Triad of Personality” by Minna Lyons, Shelley Khan, Nils Sandman, and Katja Valli in Imagination, Cognition and Personality. Published September 30 2018.
doi:۱۰.۱۱۷۷/۰۲۷۶۲۳۶۶۱۸۸۰۳۳۱۶

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته صفات سه گانه سیاه شخصیت در خواب و رویا: با دانستن خواب‌های دیگران می‌توان شخصیت او را تحلیل کرد اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

احساس و هیجان دو واژه‌ای هستند که به صورت مترادف به کار برده می‌شوند اما بین آنها تفاوت‌هایی وجود دارد. تمامی حیوانات توسط فعالیت‌های بدنی که هیجان نامیده می‌شود به حرکت در می‌آیند. این هیجانات رفتار آنها را سازماندهی می‌کنند. ما انسان‌ها اما می‌توانیم از فعالیت‌های فیزیکی در بدن خود آگاه شویم و آنها را احساسات بنامیم. با روان حامی همراه باشید.

احساسات روش بنیادین فهم دنیا است. آنها به ما می‌گویند چه می‌خواهیم و چه نمی‌خواهیم، چه باعث لذت ما می‌شود و چه باعث رنج ما. آنها ما را تحریک می‌کنند تا به سود خودمان انطباقی عمل کنیم و اهدافمان را در زندگی دنبال کنیم.

وقتی در حال رانندگی هستیم و مسیر خودمان را گم می‌کنیم یکی از بهترین ابزارهایی که می‌توانیم از آن برای پیدا کردن مسیر استفاده کنیم جی پی اس‌ روی موبایل‌مان است. وقتی آن را روشن می‌کنیم موقعیت مکانی‌مان را با تمامی مسیرهایی که پیش رو داریم به ما نشان می‌دهد و ما می‌توانیم با کمک آن مسیر خود را پیدا کرده و به مقصد برسیم. اما ما یک جی پی اس درونی هم داریم که آن «احساسات» ماست. وقتی از احساسات خود را نادیده بگیریم در مسیر زندگی‌مان گم می‌شویم. مثل یک مسافر دور مانده از کاروان در شبی تاریک در بیابان. این احساسات ما هستند که تعیین می‌کنند که به چه چیزی نیاز داریم. مثلاً هنگام دوری از معشوق احساس غم و دلتنگی می‌آید به سراغمان و به دنبال این احساس با معشوق وعده دیدار می‌گذاریم. یا وقتی مورد خیانت قرار می‌گیریم احساس خشم به ما کمک می‌کند از آن رابطه‌ی آسیب‌زننده بیرون بیاییم. احساسات تعیین می‌کنند که هدف‌هایی که انتخاب کرده‌ایم به سود ماست یا به ضرر ما. وقتی در انجام یک کار احساس خوشحالی نمی‌کنیم توجه به این احساس باعث می‌شود که آن کار را رها کرده و به سراغ کاری برویم که احساس خوشحالی به ما دست دهد. احساسات نقشه‌ی زندگی هستند. آنها تعیین می‌کنند که چه بخواهیم، چطور به آن برسیم و چگونه آن را حفظ کنیم. عشق باعث می‌شود کسی را دوست داشته باشیم، راه‌های رسیدن به او را کشف کنیم و در تداوم رابطه‌ی خود با او تلاش کنیم. کسانی که احساسات خود را نادیده می‌گیرند در زندگی شکست می‌خورند.

خب بگذارید به این سؤال پاسخ دهم که احساس چیست؟

هر احساسی سه مؤلفه دارد. برای اینکه بتوانیم با احساساتمان در تماس باشیم لازم است که سه عنصر احساس را در نظر بگیریم.

اولین عنصر هر احساسی مؤلفه‌ی شناختی آن است. مؤلفه‌ی شناختی احساس به این معناست که بتوانیم به‌طور صحیحی احساس خود را نام ببریم.

دومین عنصر احساس، مؤلفه‌ی فیزیولوژیک است، به این معنا که قادر باشیم رد پای احساس را در بدن‌مان ببینیم؛ زیرا هر احساسی بر اندام‌های مختلف بدن تأثیر متفاوتی دارد.  به عنون مثال تجربه‌ی خشم تفاوت‌های زیادی با تجربه‌ی خوشحالی دارد و هر کدام با تجربه‌ی بدنی غم متفاوت هستند. خشم بدن را داغ می‌کند اما غم باعث احساس سنگینی در قفسه سینه و بغض در گلو می‌شود.

سومین عنصر هر احساس، تکانه‌های همراه با آن هستند که جنبه‌ی رفتاری احساس را بوجود می‌آورد. به عبارت دیگر باید بتوانیم آنچه احساس از ما می‌خواهد را بتوانیم انجام دهیم. در واقع هر احساسی تکانه‌هایی را به بوجود می‌آورد که هدف آن تعامل و ارتباط بر قرار کردن با شخص دیگری است. به عنوان مثال، زمانی که احساس عشق ایجاد می‌شود آدم دلش می‌خواهد معشوق را در آغوش بگیرد و یا زمانی که خشم وجود دارد آدم دلش می‌خواهد سر کسی داد بزند.

زمانی که ما نسبت به این سه مؤلفه یا عنصر احساس آگاهی داشته باشیم می‌توانیم بگوییم که با احساسات‌مان در تماس هستیم. عدم آگاهی از هر یک از این سه مؤلفه به این معناست که نسبت به احساس خود در حالت دفاعی به سر می‌بریم یا اینکه به جای آن در حال تجربه‌ی اضطراب هستیم.

در موقعیت‌های درمانی بیماران اغلب ادعا می‌کنند که خشمگین هستند و در تصویرسازی‌های خود می‌خواهند که شخصی را که از آن عصبانی هستند بزنند. با وجود این، زمانی که از آنها سؤال می‌شود که چگونه آن خشم را تجربه می‌کنند چیزی که گزارش می‌دهند تنش عضلانی، ناراحتی معده و لرزش‌ دست‌هاست. این الگوی فعالیت اما شبیه الگوی فعالیت خشم در بدن نیست. آنچه آنها توصیف می‌کنند به الگوی اضطراب شباهت دارد. زمانی که الگوی فعالیت بدنی خشم با اضطراب جا به جا شود باعث ایجاد سردرگمی و نشانه‌های مشکلات روانی می‌شود. این اتفاق برای بسیاری از ما نیز رخ می‌هد. بسیاری از ما تجربه‌ی‌ فیزیولوژیک یک احساس را تحریف و در برابر آن دفاع می‌کنم حتی با اینکه می‌توانیم به درستی نام آن را بیان کنیم و اغلب موارد می‌توانیم تصویرهای مرتبط با آن احساس را مطرح کنیم.

یکی دیگر از اتفاقات رایج در رواندرمانی زمانی بوجود می‌آید که بیمار می‌تواند خشم خود را مطرح کند و حتی آن را در بدنش تجربه کند اما زمانی که از او پرسیده می‌شود دوست دارد با خشمش چه کاری انجام دهد منفعل می‌شود. در این مورد، ناهشیاری، آگاهی از تکانه‌ها و تخیلات مرتبط با آن احساس را بلوکه می‌کند. این فرآیند فرد را از خودش دور نگه می‌دارد.

برخی از افراد نیز نمی‌توانند حتی احساسات خیلی آشکار خود را نام گذاری کنند. این افراد در حال استفاده از مکانیزم دفاعی انکار هستند. آنها می‌توانند ساعت‌ها در مورد آنچه دیگران در حق او بی‌انصافی کرده‌اند حرف بزنند. اما زمانی که از احساس آنها در آن مورد سوال می‌شود می‌گویند که هیچ احساسی ندارند.

احساسات مثبت هستند یا منفی؟

هر احساسی یک عملکرد سازنده دارد. بگذارید  مثالی در مورد خشم بزنم. از خشم همیشه به عنوان یک احساس منفی یاد می‌شود، اما این مسئله باعث می‌شود که فقط یک جنبه‌ی آن دیده شود. زمانی که خشم فقط به عنوان یک احساس منفی در نظر گرفته شود نمی‌توانیم جنبه‌ی سازنده بودن آن را در نظر بگیریم. خشم باعث می‌شود که ما بتوانیم مرزهای‌مان را با دیگران مشخص کنیم، از حقوق خود دفاع کنیم و در برابر بی‌عدالتی‌ها واکنش نشان دهیم. خشم باعث می‌شود که انرژی مقابله کردن را پیدا کنیم. از این دیدگاه خشم هم سازنده و هم سالم است و از آزادی و استقلال ما حمایت می‌کند.

از طرفی دیگر وقتی خشم را احساس منفی در نظر می‌گیرم بین احساس جسمانی خشم و مکانیزم‌های دفاعی خویش مانند برون‌ریزی و تخلیه خشم دچار اشتباه می‌شویم. اکثر ما خشم را با گریه کردن با صدای بلند، داد زدن و قشقرق راه‌انداختن و خشونت مرتبط می‌دانیم. این کارها اما با احساس خشم ربط چندانی ندارند. خشم نیز مانند بسیاری از احساسات دیگر قبل از هر چیزی یک الگوی فعالیت بدنی و جسمانی است. واکنش پخته‌ی خشم استفاده از آن برای برقراری ارتباط با دیگران است. هر احساسی عملکردش انتقال پیامی از «من به تو» است. از خشم می‌توان در راستای دلسوزی، مرزبندی، ایستادگی در برابر حقوق خویش، و شجاعت استفاده کرد. تمام این کارها را هم می‌توان با آرامش بدون برون‌ریزی انفجاری خشم انجام داد. در واقع، زمانی که ما قشقرق به پا می‌کنیم و از برون‌ریزی خشم برای رسیدن به هدفمان استفاده می‌کنیم آدمها را از خودمان دور می‌کنیم و تلاش می‌کنیم که بر آنها تسلط داشته باشیم.

مثال دیگر مربط به احساس غم و سوگ است. در بسیاری از فرهنگ‌ها و خانواده‌ها غمگین بودن و ابراز آن ممنوع است و آن را به عنوان نشانه‌ای از ضعف می‌دانند.

بنابراین احساسات به طور ذاتی نه بد نه خوب هستند، نه امن و نه خطرناکند، نه نشانه‌ی ضعف هستند نه نشانه قوی بودن، اما نحوه‌ی ارتباط ما با مراقبین اولیه‌مان در اوایل زندگی باعث شده است که تجربه‌ی مسقتیم احساسات با تنبیه شدن گره بخورد.

کسانی که احساسات خود را نادیده می‌گیرند از اطلاعاتی که آن احساس در اختیارشان می‌گذارد محروم می‌مانند در نتیجه نمی‌توانند با آگاهی کامل از وضعیت خویش انتخاب‌های مناسبی در زندگی داشته باشند. بنابراین به منظور داشتن عملکرد کامل به عنوان یک انسان تجربه و پذیرش هر احساسی یک امر ضروری است.

منابع:

هم آفرینی تغییر، جان فریدریکسون، انتشارات ارجمند

ارتباط مجدد با هسته خویشتن

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته احساس چیست؟ تجربه کامل یک احساس چگونه است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

فیبرومیالژی سندرم شایع و ناتوان کننده‌ای است که با درد پراکنده و چندجانبه‌ی عضلانی- استخوانی، وجود نقاط چندگانه و ناپایدار حساس به درد، آشفتگی خواب، خستگی و انعطاف‌ناپذیری عضلانی مشخص است (ولف و همکاران، ۲۰۱۰؛ ولفولک، آلن و آپتر، ۲۰۱۲). تخمین زده می‌شود که فیبرومیالژی به طور تقریبی ۲% تا %۷ جمعیت عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد (ولف و هازر، ۲۰۱۱). بیماران دارای تشخیص فیبرومیالژی از خدمات مراقبت بهداشتی زیاد از حد استفاده می‌کنند و نیز دارای میزان بالایی از ناتوانی و اختلال در عملکرد هستند (اسمیت، هاریس و کلایو، ۲۰۱۱).

مداخلات روانشناختی در بهبود علایم فیبرومیالژی مداخلاتی امیدوارکننده و مناسب‌تر از اثرات کوتاه‌مدت درمان‌های دارویی در کنترل علائم فیبرومیالژی هستند (تایم و گراسلی، ۲۰۰۹).  اثرات ثابت طولانی‌مدت مداخله روانشناختی در بهبود علایم فیبرومیالژی نشان می‌دهد که این مداخلات ممکن است در مقایسه با دیگر مداخلات غیر روانشناختی که تنها اثرات کوتاه‌مدت دارند، مناسبتر باشند (هاسر، اشموتزر، براهلر و گلسمر، ۲۰۰۹). به نظر می‌رسد در کنار درمان‌های دارویی بیماران مبتلا به فیبرومیالژی باید از مداخلات روانشناختی برای رسیدن به نتایج بهتر استفاده نمایند. یکی از درمان‌های روانشناختی که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است، بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) می باشد.

تمرین ذهن‌آگاهی (بهوشیاری) برای فیبرومیالژیا

بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) یک افزودنی ارزان و بدون عوارض جانبی برای درمان فیبرومیالژیا است که تقریباً هر کسی می‌تواند آن را امتحان کند. تحقیقات نشان می‌دهد که بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) به فرد کمک می‌کند تا احساسات منفی در اطراف درد فیبرومیالژیا را بهبود ببخشید و با گذشت زمان تغییراتی را در علایم فیبرومیالژیا ایجاد کند.

بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) چگونه به  درد فیبرومیالژیا کمک می‌کند‌؟

از لحاظ تاریخی، درد صرفاُ به عنوان یک سیگنال از شبکه‌های عصبی به مغز مورد بررسی قرار گرفته است، به طوری که مغز می‌دانست که در جایی در بدن که نیاز به توجه دارد، یک مشکل وجود دارد. اما محققان، پزشکان و بیماران به طور فزاینده‌ای آگاه هستند که تجربه درد از این پیچیده‌تر است. افراد مختلف درد را به روش‌های مختلف تجربه می‌کنند و پاسخ فرد به درد نیز می‌تواند بسته به وضعیت در هر زمان خاص متفاوت باشد. به نظر می‌رسد که چگونگی تفکر در مورد درد نیز بر پاسخ درد فرد اثر می‌گذارد.

سوزان اسمالی، دبیر کل موسسه تحقیقات بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) در دانشگاه کالیفرنیا بیان می‌کند که: “افراد اغلب تجربه درد را با اضافه کردن احساسات جسمی با یک عده از افکار و احساسات، مانند فاجعه درد و یا تلاش برای سرکوب و نادیده گرفتن درد، افزایش می‌دهند”. ” بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) تمرین توجه به درد و یا احساسات بدن است – و افکار و احساسات با توجه به لحظه‌ای حال حاضر پذیرفته و تجربه می‌شوند”.

فیبرومیالژیا یک بیماری پیچیده است و شدت علائم فیبرومیالژیا باعث افزایش فشار خون در بدن می‌شود که بدن شما همیشه آماده تشخیص و واکنش به تهدید است. سوزان اسمالی پیشنهاد می‌کند که استفاده از فنون ذهن‌آگاهی می‌تواند به عنوانی بخشی از فرآیند درمان فیبرومیالژیا،  چرخه‌ی  اضطراب و پاسخ را در این بیماری را مختل و متوقف کند. اسمالی بیان می‌کند که با گذشت زمان تمرینات بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) می‌تواند اضطراب و درد را کاهش دهد. با استفاده از بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) ما یاد می‌گیریم به صورت کنجکاوانه‌ای و به شیوه‌های متفاوتی با اضطراب‌هایمان ارتباط برقرار کنیم.

تحقیقاتی که به اثربخشی بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) بر  فیبرومیالژیا پرداخته اند بسیار محدود می‌باشند اما جالب توجه‌اند. در پژوهشی که در مرکز تحقیقات مرکز پزشکی کالیفرنیا در سانفرانسیسکو انجام شد، ۱۲۸ نفر از افراد مبتلا به فیبرومیالژیا را در  دو گروه تقسیم کردند تا اثرات ترکیبی از آموزش ذهن‌آگاهی و چیگونگ[۱] (یک درمان حرکتی) را در این بیماران نشان دهند. نتایج تحقیق نشان دهنده اثرات معنادار ذهن‌آگاهی در کاهش درد ناشی از فیبرومیالژیا بود. مطالعات دیگری نیز نشان داده‌اند که  تمرینات کاهش استرس مبتنی بر بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) و تمرین یوگا با توجه به ذهن‌آگاهی، باعث کاهش علائم فیبرومیالژیا فیزیکی و روحی می‌شوند.

در مطالعه‌ای که در  سال ۲۰۱۱ در مجله درد (Pain) منتشر شده ۱۷۷ زن مبتلا به فیبرومیالژیا به سه گروه تقسیم شدند که آموزش ذهن‌آگاهی مبتنی بر کاهش استرس را برای هشت هفته دریافت کردند. زنانی که تمرین ذهن‌آگاهی را فرا گرفته بودند، بهبود بیشتری را در کیفیت زندگی نشان دادند.

بنابراین افرادی که مبتلا به فیبرومیالژیا هستند در صورت فراگیری فنون ذهن آگاهی و صرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه تمرین در روز می‌توانند نتایج بهتری را در درمان فیبرومیالژیا بدست آورید. ذهن آگاهی چیزی است که شما می‌توانید خود یاد بگیرند، اما داشتن راهنمایی می‌تواند مفید باشد. اگر به  عنوان فردی که از فیبرومیالژیا رنج می‌برید و به دنبال درمان‌های روانشناختی هستید بهتر است از درمانگرانی که در زمینه ذهن‌آگاهی تبحر دارند استفاده نمایید. موفقیت در ذهن آگاهی در نهایت وابسته به شما است. واقعا نیاز به انجام این کار است. باید خودتان را مجبور کنید که تمرین کنید.

Wolfe, F., Clauw, D. J., Fitzcharles, M. A., Goldenberg, D. L., Katz, R. S., Mease, P., . . . Yunus, M. B. (2010). The American College of Rheumatology preliminary diagnostic criteria for fibromyalgia and measurement of symptom severity. Arthritis care & research, 62(5), 600-610.

Woolfolk, R. L., Allen, L. A., & Apter, J. T. (2012). Affective-cognitive behavioral therapy for fibromyalgia: a randomized controlled trial. Pain research and treatment, 2012.

Wolfe, F., & Häuser, W. (2011). Fibromyalgia diagnosis and diagnostic criteria. Annals of medicine, 43(7), 495-502.

Smith, H. S., Harris, R., & Clauw, D. (2011). Fibromyalgia: an afferent processing disorder leading to a complex pain generalized syndrome. Pain physician, 14(2), E217-E245.

Thieme, K., & Gracely, R. H. (2009). Are psychological treatments effective for fibromyalgia pain? Current rheumatology reports, 11(6), 443.

Häuser, W., Schmutzer, G., Brähler, E., & Glaesmer, H. (2009). A cluster within the continuum of biopsychosocial distress can be labeled “fibromyalgia syndrome”—evidence from a representative German population survey. The Journal of rheumatology, 36(12), 2806-2812.

Astin, J. A., Berman, B. M., Bausell, B., Lee, W.-L., Hochberg, M., & Forys, K. L. (2003). The efficacy of mindfulness meditation plus Qigong movement therapy in the treatment of fibromyalgia: a randomized controlled trial. The Journal of rheumatology, 30(10), 2257-2262.

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

[۱] . Qigong

نوشته بهوشیاری (ذهن‌آگاهی) روشی برای کمک به مبتلایان به فیبرومیالژی اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

وقتی به تجربیات بالینی‌ام نگاه می‌کنم و مطالعات را مرور می‌کنم و روی افکار و رفتار اطرافانیم ذره‌بین می‌اندازم متوجه می‌شوم که ما انسان‌ها همیشه از زندگی چیز بیشتری از آنچه داریم می‌خواهیم. ممکن است چیزهای خوبی در زندگی داشته باشیم و اتفاقات خوبی برایمان رخ داده باشد مانند داشتن یک رابطه‌ی پایدار، یک شغل خوب، سرگرمی‌های جالب، دوستان و خانواده‌ای که با آنها ارتباط خوبی داریم با این وجود اما احساس می‌کنیم که زندگی رضایت‌بخش نیست. احساس می‌کنیم چیزی در زندگی کم است و واقعاً احساس خوشحالی نمی‌کنیم و رضایتی در زندگی نداریم. صبح که بیدار می‌شویم ملولیم و دیگر برای آدمهای کمی طلوع آفتاب زیبایی و طراوت آنچه برای اجدادمان داشته است دارد. اغلب اوقات به جای اینکه از زندگی راضی و خشنود باشیم نگران و مضطربیم. با وجود این نمی‌توانیم انگشت خود را بر نقطه کور زندگی بگذاریم. نمی‌توانیم موتور تولیدکننده‌ی بداقبالی‌ها و مشکلات زندگی‌مان را یپدا و خاموشش کنیم.

همه تلاش می‌کنیم تغییر کنیم با این امید که زندگی بهتر شود. در این راستا ممکن است یک رابطه‌ را تمام کنیم زیرا رضایت‌بخش نیست، از شغلمان استفعا دهیم چون استرس‌زاست، و تمرکز بیشتری روی سرگرمی‌ها و تفریح‌ها می‌کنیم و امیدواریم که “این مرتبه” احساس شادکامی و خوشحالی کنیم. با این تغییرات ممکن است زندگی بهتر شود اما برای مدت زمان کوتاهی، زیرا به زودی کشکمش‌های درونی و عدم رضایت بازخواهند گشت.

بسیاری از ما به این شیوه زندگی می‌کنیم. در زندگی‌مان رضایت و خوشحالی وجود ندارد. خسته‌ایم، مضطربیم و اشتیاق کمی داریم حتی اگر در وضعیت مالی خوبی باشیم و دور و ورمان پر از آدم باشد. بنابراین باید این سؤال را از خودمان بپرسیم که چه اتفاقی در حال رخ دادن است که من خوشحال نیستم؟

پاسخ به این سؤال مبحث عمده‌ی بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران حوزه‌های مختلف علمی و مذهبی بوده است اما هیچ‌کدامشان پاسخ قانع‌کننده و دقیقی برای این سؤال ندارند. برای پاسخ به این سئوال می‌خواهم مفاهیم و پژوهش‌هایی را که در مورد دلبستگی، طرحواره‌های ناسازگار اولیه، فوبیای احساسات، مکانیزم‌های دفاعی و نوروساینس خوانده‌ام کنار هم بگذارم و هدفم این است که به یک تبیین یکپارچه از علت واقعی مشکلات روانشناختی برسم.

زاویه اول: مشکل این است که اضطراب، احساسات ما را می‌پوشاند.

فروید زمانی گفته بود که اضطراب علامت خطری است که اعلام می‌کند امیال ناهشیار در حال ورود به هشیاری هستند. فروید آن زمان حتی به فکرش شاید خطور هم نمی‌کرد که روزی این گفته‌اش پشتوانه‌ی علمی پیدا کند اما چندی پیش در یک مقاله، مطلبی را خواندم که ته دلم برای فروید فاتحه خواندم (چشمک). در مقاله آمده بود که یک مکانیسم خودکار در مغز ما وجود دارد که اجازه نمی‌دهد ما احساساتمان را تجربه کنیم. در عوض آنچه احساس می‌کنیم اضطراب است که به شکل‌های مختلفی مانند تنش، بی‌ًقراری، استرس، حالت تهوع، درد، سرگیجه و سایر نشانه‌ها بروز پیدا می‌کند. بسیاری از مردم از این مکانیسم ناهشیار اضطراب آگاهی ندارند: زیرا این مکانیسم، احساسات را در ۱۲ میلی‌ثانیه به اضطراب تبدیل می‌کند، فقط ۱۲ میلی‌ثانیه! به طور واقعی این فرآیند بیشتر از چند میلی‌ثانیه طول نمی‌کشد و بنابراین به صورت هشیار ادراک نمی‌شود (لدوکس، ۱۹۹۸). اجازه بدهید یکبار دیگر تکرار کنم: یک مکانیسم در مغز ما وجود دارد که بدون اجازه‌ی ما احساسات‌مان را می‌دزدد و در کمتر از نیم‌ثانیه آنها را به اضطراب و تنش عضلانی تبدیل می‌کند. در نتیجه بی‌آنکه بدانیم این فرآیند بسیاری از جنبه‌های زندگی‌مان را در بر گرفته است.

بسیاری از ما حتی این مکانسیم ناهشیار اضطراب را به صورت مستقیم تجربه نمی‌کنیم زیرا در زیر لایه‌ای از مکانسیم‌های دفاعی و نشانه‌های مشکلات روانشناختی پنهان می‌شوند. مغز ما به محض اینکه اضطراب را ردیابی می‌کند حقه‌ها و استراتژی‌هایی استفاده می‌کند تا ما اضطراب را احساس نکنیم. بعضی از حقه‌ها و استراتژی‌ها برای تمام عمر طول می‌کشند حتی زمانی که اضطرابی وجود ندارد. بنابراین بسیاری از ما به طور کلی از حقیقت ناآگاه باقی می‌مانیم زیرا با احساسات‌مان در تماس نیستیم و حتی به این خاطر که در اکثر مواقع حتی اضطراب‌مان را نیز احساس نمی‌کنیم. در عوض مشکلات روانشناختی و نشانه‌های زیادی را تجربه می‌کنیم:

راه حل غلبه بر این نشانه‌ها و مشکلات روانشناختی این است که به مکانیسم ناهشیار اضطراب آگاهی پیدا کنیم تا بتوانیم تحمل تجربه­‌ی مجدد احساساتمان را بدست بیاوریم.

ممکن است با خودتان بگویید ما که زیاد درباره‌ی احساساتمان گفتگو می‌کنیم اما حرف زدن درباره‌ی چیزی با درک واقعی آنچه واقعاً هست دو چیز متفاوت است. حتی بسیاری از مردمی که گمان می‌کنند با احساساتشان در تماس هستند در واقعیت گمراه‌اند. در حقیقت تخیمن زده می‌شود که ۸۰ تا ۸۵ درصد جمعیت با احساسات خود بیگانه هستند زیرا مکانیسم ناهشیار اضطراب بر برانگیختگی هیجانی آنها غلبه دارد بنابراین آنها نمی‌دانند مبتلا به چیزی هستند که رونالد جان فریدریسکون آن را فوبیای احساسات نامیده است.

اکثریت افراد در تمام عمرشان از فوبیای احساسات بی‌خبر می‌مانند و البته که آنها بی‌خبر و بی‌توجه به یک واقعیت باقی می‌مانند؛‌ به این واقعیت که فوبیای احساسات علت نشانه‌ها و مشکلات روانشناختی آنهاست.

زوایه دوم: طرحواره‌های ناسازگار اولیه علت فوبیای احساسات هستند.

چرا ما دچار فوبیای احساسات می‌شویم؟ پاسخ اولیه این است: وجود مکانیسم ناهشیار اضطراب. اما این مکانیسم چطور تشخیص می‌دهد که احساسات را به اضطراب تبدیل کند. مگر احساسات، چیز بدی هستند؟ و چرا در بدن ما سیستم‌های فیزیولوژیک بسیاری برای درک و واکنش‌های احساسی وجود دارد؟ در واقع اگر قرار است احساسات به اضطراب تبدیل شوند و ما آنها را تجربه نکنیم چرا باید وجود داشته باشند؟ به طور کلی احساسات خوب و مفید‌اند. هر احساسی پیامی برای ما دارد مثلاً استرس به این معنی است که چیزی خطرناک در محیط وجود دارد که باید برای آن کاری انجام دهیم. با این وجود تکلیف فوبیای احساسات و مکانیسم ناهشیار چه می‌شود؟ فلسفه‌ی وجودی آنها چیست؟

برای پاسخ باید برگردیم به دوران کودکی‌مان، زمانی که اولین بار احساسات را تجربه می‌کنیم. فرض کنید که یک کودک، درباره‌ی موضوعی عصبانی شده است و چون نمی‌داند بعد از ابراز خشم چه پیامدی را تجربه خواهد کرد خشمش را ابراز می‌کند. والدین اما ممکن است به شکل مناسبی به ابراز خشم کودک پاسخ ندهند. مثلاً ممکن است به او بگویند که “اگه بخواهی اینطوری رفتار کنی دیگه دوسِت ندارم”. در نتیجه کودک ممکن است به این نتیجه برسد که ابراز خشم مساوی از دست دادن محبت والدین است و طرد خواهد شد. در این لحظات، طرحواره‌های ناسازگار اولیه در حال شکل‌گیری‌اند. در مثال فوق احتمال شکل‌گیری طرحواره‌ی رهاشدگی وجود دارد. این کودک اگر دوباره خشمگین شود طرحواره‌ی رهاشدگی‌اش فعال می‌شود و در نتیجه باید جلوی خشمش را بگیرد. اینجاست که فوبیای احساسات و مکانیسم ناهشیار اضطراب کار خود را انجام می‌دهند. یعنی به خاطر ترس از رهاشدگی، مکانیسم ناهشیار اضطراب بلافاصله خشم کودک را به اضطراب تبدیل می‌کند و کودک به جای تجربه و ابراز خشم که خطر رهاشدگی را در پی دارد اضطراب را تجربه می‌کند.

کدام دسته از والدین کودک را به خاطر داشتن احساساتی مثل خشم تنبیه می‌کنند؟ همان والدینی که با رفتار نامناسب‌شان دلبستگی کودک را مختل می‌کنند. دلبستگی مختل نیز زمینه‌ی شکل‌گیری طرحواره‌های ناسازگار را فراهم می‌کنند.

زاویه سوم: نشانه‌های بیماری مشکلات واقعی ما نیستند

هنگامی که یک بیمار وارد رواندرمانی می‌شود از نشانه‌هایی که در بالا ذکر شد شکایت می‌کند و اغلب بی‌خبرند از اینه چرا این نشانه‌ها را تجربه می‌کنند. با وجود این، نشانه‌ها به خودی خود هیچ سرنخ درستی از این که علت زیربنایی‌شان چیست در اختیار درمانگر قرار نمی‌دهند. در حقیقت (فعالیت افراطی مکانیسم ناهشیار اضطراب/فوبیای احساسات) چیزی است که اغلب مردم حتی به آن توجهی نکرده‌‌اند.

راه حل مشکلات روانشناختی

بسیاری از مردم مبتلا به اضطراب، افسردگی، دردهای جسمانی غیرقابل تبیین، یا مشکلات روانشناختی دیگر در واقع از فوبیای احساسات رنج می‌برند بدون اینکه از آن آگاه باشند.

هر نشانه‌ی روانشناختی مانند آنچه در بالا ذکر شد، زمانی ایجاد می‌شوند که نیاز به ابراز احساسات و نیاز به دفاع در برابر احساسات همزمان وجود دارند. نشانه‌های بیماری‌ای که تجربه می‌کنیم و در حال تبدیل به مشکلات زندگی ما شده‌اند به ما کمک می‌کنند که احساسات دردناک را خارج از آگاهی خود قرار بدهیم. این مسئله به این خاطر است که مکانیسم ناهشیار اضطراب بیشتر به ما اضطراب، درد و نشانه‌ها را نشان می‌دهد تا اجازه تجربه احساسات دردناک.

برای اینکه مسئله دقیق‌تر شود این توضیح را هم اضافه می‌کنم: مشکل این است که مکانیسم ناهشیار اضطراب ما به طور غریزی به احساسات ما واکنش ترس نشان می‌دهد. بنابراین مکانیسم ناهشیار اضطراب مسئول اضطراب/استرس (بی‌قراری، غمگینی، خشم، احساس گناه و عشق) است. مکانیسم ناهشیار اضطراب را با ۴ مرحله توضیح می‌دهم:

گام اول: احساسات در مغز فعال می‌شوند. ۵ احساس اصلی عبارت‌اند از: خوشحالی، غم، خشم، گناه و عشق.

گام دوم: مکانسیم ناهشیار اضطراب احساس را به اضطراب تبدیل می‌کند در صورتی که مغز آنها را خطرناک تشخیص دهد. این فرآیند ناهشیاری که از تجربه احساس شروع و تا به اضطراب ختم می‌شود حدود ۱۲ میلی‌ثانیه طول می‌کشد.

گام سوم: فرد احساس اضطراب، استرس، تنش، بی‌‌‌‌‌‌قراری، درد می‌کند نه خوشحالی، غم، خشم، گناه یا عشق.

گام چهارم: به خاطر اینکه احساسات همیشه حضور دارند مکانیسم ناهشیار اضطراب جنبه‌های مختلف زندگی را رنگ‌آمیزی می‌کند. بنابراین فرد به منظور کاهش اضطراب و تنش از مکانیسم‌های دفاعی مانند اجتناب، انکار، جسمانی‌سازی، درد، افسردگی، اهمالکاری، عقلانی‌سازی، دلیل‌تراشی، نگرانی و سرزنشگری خود استفاده می‌کنند. مکانیسم‌های دفاعی اغلب باعث ایجاد نشانه‌های بیماری و مشکلات روانشناختی می‌شود که مردم برای غلبه بر آنها به دنبال کمک هستند.

اصطلاح ناهشیار به این معناست که چیزی به صورت خودکار بدون هیچگونه تلاش یا توجهی از سوی ما رخ می‌دهد. اضطراب ناهشیار به این معناست که بدن (به عنوان مثال عضلات شما) چه ما بخواهیم چه نخواهیم دچار تنش می‌شود.

یکی از دلایل وجود مکانیسم ناهشیار اضطراب این است که مغز ما دوست دارد “فکر کند و کاری  انجام دهد” نه اینکه “احساسات را احساس کند”. آنچه مغز هنگام فعال‌سازی مکانیسم ناهشیار اضطراب توسط احساسات انجام می‌دهد تولید مکانیسم‌های دفاعی است. این مکانیسم‌های دفاعی به ما کمک می‌کند از شر اضطراب خلاص شویم ولی آنها در بلندمدت برای شادکامی و بهزیستی ما مضر هستند.

حیطه‌ی نوروساینس مدرن قادر است این ارتباط سه گانه بین احساسات، اضطراب و مکانیسم‌های دفاعی را ثابت کند. این مثلث یک اصطلاح روان‌پویشی است که مثلث تعارض نامیده می‌شود. این فرآیندهای درونی آنقدر سریع در درون ذهن ما به وقوع می‌پیوندند که انگار هر سه عنصر آن (احساس، اضطراب و دفاع) در یک زمان رخ می‌دهند. با وجود اینُ نوروساینس می‌تواند نشان دهد که اولین چیزی که در ما فعال می‌شود احساس است، در ادامه اگر این احساس خطرناک در نظر گرفته شود (توسط مکانیسم ناهشیار اضطراب) اضطراب به مدت ۱۲ میلی‌ثانیه فعال می‌شود و در نهایت برای مقابله با احساسات دستوراتی صادر می‌شود. تنها بعد از این اتفاقات است که ذهن شناختی (مانند ایگو) یک میلی‌ثانیه شروع به فکر کردن می‌کند (عقلانی‌سازی، نگرانی، دلیل‌تراشی، و غیره) تا کاری بکند (انکار، حواس‌پرتی، نادیده‌گرفتن) به منظور پرت کردن حواس ما از اضطراب.

زاویه آخر: بنابراین به طور خلاصه فرآیندی که به ایجاد مشکلات روانشناختی ختم می‌شود از این قرار است:

دلبستگی مختل می‌شود، طرحواره‌های ناسازگار اولیه شکل می‌گیرند، فوبیای احساسات به خاطر وجود طرحواره‌های ناسازگار اولیه کار خود را شروع می‌کند، وقتی یک احساس، خطرناک تشخیص می‌دهد مکانیسم ناهشیار اضطراب آن را به اضطراب تبدیل می‌کند. در نهایت مکانیسم‌های دفاعی برای رفع اضطراب به کار می‌‌افتند و نشانه‌های بیماری را تولید می‌کنند.

منابع:

یانگ و همکاران (۲۰۰۳)‌. طرحواره درمانی. انتشارات ارجمند

ارتباط مجدد با هسته‌ی خویشتن

فریدریکسون (۲۰۰۴). هم آفرینی تغییر. انتشارات ارجمند.

بیشتر بخوانیم:

طرحواره درمانی چیست؟ مبانی و تکنیک‌ها

رواندرمانی پویشی فشرده و کوتاه مدت چیست؟

پروتکل طرحواره درمانی برای اختلال‌های روانی 

احساس چیست؟ تجربه کامل یک احساس چگونه است؟ 

مکانیزمهای دفاعی: مدیریت آب و هوای درونی

نوشته علت واقعی مشکلات روانشناختی: دلبستگی، طرحواره، فوبیای احساسات، مکانیزم‌های دفاعی و نوروساینس اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

من معتقدم علیرغم این شهرت و این “همه جا بودن” ما هنوز فروید را نمیشناسیم . البته این به این معنا نیست که روانشناسان از وی و نظریه اش چیزی نمیدانند ، بلکه به این معناست که در کلام و اعمالشان هیچگاه فروید به صورتی نظام مند ظهور نمیکند ، بلکه درست به مانند ارسطو و افلاطون در تاریخ دانش به او نگاه میشود : پدرانه ، کلی ، قدیمی و پراکنده .

این امر یک ایراد بزرگ در پی دارد : باعث میشود به جای آنکه از چارچوب های نظری روانکاوی به درستی آگاه باشیم و بی آنکه روانکاوی را به عنوان یک کل بفهمیم به استفاده جزیی و دلبخواهی از ابزار ها و نگاه های آن رو بیاوریم . بگذازید مثالی بزنم تا مطلب را بهتر در یابید. هنگامی که در کلاس درس از دانشجویان سوال شود که راجع به فروید چه میدانید ، غالبا با این پاسخ ها روبرو میشوید : “او میگوید علت اختلالات روانی را میتوان در دوران کودکی جست و جو کرد” ، “به مسائل جنسی و سائق های فیزیولوژیک خیلی تاکید داشت” ، “اعتقاد داشت نیروی محرکه آدمی نیروی جنسی است” و الی اخر . تماماً برداشت هایی سطحی ، پراکنده و جزیی که میتوان آنها را به آجر هایی کوچک از بنای مستحکم روانکاوی فرویدی تشبیه کرد .

این موضوع به کلاس درس محدود نمیشود ، روانشناسان در اتاق درمان هم به فروید ار دریچه خودشان نگاه میکنند ، روانکاوی را با قرائتی سلیقه ای یا به زعم خودشان “منعطف” در درمان به کار میگیرند ، یعنی انتخاب میکنند از کدام قسمت نظریه (به عبارتی کدام فرآیند درمانی) استفاده کنند و کدام را کنار بگذارند . مثلاً از تداعی آزاد استفاده میکنند اما در آن مداخله کرده و بیمار را به سمتی سوق میدهند تا نتایجی بدست آورند که دوست دارند .

اما متاسفانه این مسئله تنها به این اشکال ظهور نمیکند . بسیار رایج است که فروید یا روانکاویش اشتباه دیده میشوند. در روانشناسی ما تلاش میکنیم قبل از اشراف به یک نظریه با شخصیت نظریه پرداز آشنا شویم ، این امر به روشن کردن ذهن ما در بسیاری پیچیدگی های درون نظری کمک میکند و در پی آن میتوانیم به چرایی بسیاری از گزاره های نظریه پی ببریم (منظور نظریه پرداز را بفهمیم) یا قادر باشیم به صورتی بسیار ظریف موقعیت هایی که نظریه در آنها قابلیت اعمال یا تعمیم دارد را درک کنیم .

در درک فروید بسیارند افرادی که دیدگاه هایی بسیار نادرست یا در بهترین حالت منحرف از واقع دارند ، بخشی از این موضوع به جبهه گیری دانشمندان و فیلسوفان هم عصر خود فروید باز میگردد که تا به امروز هم ادامه دارد (خود فروید این موضوع گیری هارا از طریق مفاهیم مکانیسم های دفاعی تفسیر آسیب شناختی میکرد و این امر تا به امروز قابلیت اعمال دارد ) این امر تا به جایی پیش رفته است که فروید با صفاتی چون رادیکال ، غیر منعطف ، خیال پرداز و غیر علمی یا حتی متوهم وصف شده است .

علاوه بر شخصیت خود فروید ، نظریه اش هم دستخوش تحریف شده است . این تحریف ها در حوزه های متعددی جای میگیرند ؛ در حوزه شخصیت ، در حوزه ماهیت انسان و ماهیت درمان، در حوزه اهداف درمان و فرد ایده آل و در نهایت در حوزه تمدن و اجتماع ( فروید نه تنها به عنوان رواندرمانگر بلکه به عنوان یک فیلسوف هم اشتباه درک شده است).

علاوه بر این بعضی از این تغییرات در چارچوب های علمی قرار گرفته و شاخه هایی هستند بر تنه اصلی روانکاوی . یعنی درمانگران اولیه ای که به علت اختلاف نظر های گسترده به زعم خود فروید دیگر از حلقه روانکاوی فرویدی جدا شده بودند (یا اصلاً روانکاو نبودند ؛ فروید اعتقاد داشت به عنوان بنیان گذاز روانکاوی حق قضاوت درباره اینکه چه چیزی روانکاوی هست و چه چیزی نیست برای وی محفوظ است) اما به گمان خودشان هنوز به بسیاری از مفاهیم وی وفادار مانده بودند .

در قسمت های بعدی تلاش خواهم کرد تا در یک سیر تاریخی گسلش هایی که در حلقه فرویدی اولیه به وجود آمدند و پس از آن تحریفات نظریه فروید و در آخر تحریفات و قضاوت های نادرست راجع به شخصیت فروید را به شما بشناسانم ، تا بتوانیم به فروید بازگردیم ؛ بازگشتی صحیح .

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

سروش جاویدنیا

نوشته بازگشت صحیح به فروید : قسمت اول اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.