بسیاری از بچه‌هایی که انگیزه‌ای برای انجام تکلیف درسی ندارند، نسبت به توانایی‌هایشان در انجام اموری که به مدرسه مربوط می‌شود، احساس ایمنی نمی‌کنند. این بچه‌ها از جانب کسانی که برای عقایدشان بیشترین ارزش را قائلند – یعنی والدینشان – به حمایت و تشویق نیازمندند.

ممکن است شما بدون آن که بخواهید، با گفتن بعضی حرف‌ها یا انجام بعضی اعمال، اعتماد به نفس فرزندتان را ضایع کنید. آیا رفتارهای منفی آن‌ها را عمده می‌سازید؟ وقتی بچه‌ها به آن صورت که والدین احساس می‌کنند باید باشند «نمی‌درخشند»، بسیار امکان دارد که والدین احساس محرومیت کنند و با عباراتی مانند آن چه که در زیر آمده، با نبود انگیزه در آن‌ها برخورد کنند:

«تو هیچ وقت نمی‌توانی تکالیف درسی‌ات را بدون افتضاح انجام دهی، می‌توانی؟»

«هیچ معلوم هست چه‌ات هست؟ نمی‌توانی بدون این که من وادارت کنم، یک تکان به خودت بدهی؟»

«مشقی که نوشته‌ای این است؟ مثل خرچنگ قورباغه می‌ماند!»

«چه‌ات شده؟ نمی‌خواهی به جای برسی؟»

… و البته مسبب رنجش همیشگی:

«چرا تو نمی‌توانی مثل خواهرت کارت را درست انجام بدهی؟»

صرف نظر از آن که طرز تفکر فرزندانتان تا چه حد می‌تواند در شما ناکامی ایجاد کند، عبارت‌هایی مانند آن چه که ذکر شد، فقط در جهت فرسایش انگیزه‌ها و اعتماد به نفس آنان عمل می‌کند. همیشه به خاطر داشته باشید که پشتیبانی مستمر و مثبت شما، به فرزندانتان انگیزه خواهد داد. هر چه بیشتر فرزندانتان را تشویق کنید تا نسبت به توانایی‌هایشان احساس بهترین داشته باشند، آن‌ها انگیزه بیشتری جهت دستیابی به موقعیت پیدا خواهند کرد.

چگونه به وسیله تحسین کردن، به فرزندانتان انگیزه دهید، تلاش‌های فرزندانتان را به طور مستمر تحسین کنید

رمز این که چگونه فرزندانتان را با تحسین کردن برانگیزید این است که در این کار پیگیر باشید. تحسین کردن را فقط برای گرفتن نمره بیست در امتحان، ذخیره نکنید، بلکه فرزندانتان را هر روز برای تلاش‌هایشان تحسین کنید. زیرا در نهایت تلاش‌های روزانه به موفقیت‌های بیشتر در مدرسه و به نمره‌های خوب منتهی می‌شود. بگذارید فرزندانتان بدانند که شما قدر سخت کوشی‌های آن‌ها را در مدرسه می‌دانید!

«تو برای این تکلیف درسی‌ات خیلی زیاد کار کردی. افرین!»

«از این که تکلیف درسی‌ات را هر روز به موقع شروع می‌کنی، بسیار خوشحالم.»

«از ده لغت، هشت تای آن را درست  نوشته‌ای. از بار قبل تا به حال خوب پیشرفت کرده‌ای. این نشان دهنده آن است که تا چه حد زحمت می‌کشی!»

من واقعا از این که تو دیگر تکالیف درسی‌ات را بدون کمک دیگران انجام می‌دهی، خوشحالم. آفرین!»

«تو تمام زمان انجام تکلیف درسی روزانه را مشغول کار هستی و گاهی در صورت نیاز کمی هم بیشتر کار می‌کنی. من جدا به تو افتخار می‌کنم!»

به فرزندانتان به صورتی بگویید که عقیده شما درباره آن چه که انجام می‌دهند،  یا آن‌چه که انجام داده‌اند،‌ چیست؟

عبارت «من جدا از تو ممنونم که بدون جر و بحث، تکالیف درسی‌ات را انجام می‌دهی» اثر قوی‌تری بر احترام به خود فرزندانتان دارد و احساس صمیمانه‌تری را القا می‌کند تا عبارت «کارت را درست انجام می‌دهی.» عبارت اول نشان می‌دهد که شما دقیقا متوجه این امر هستید که فرزندانتان چه می‌کنند.

به خاطر داشته باشید که در آغوش گرفتن یا دستی به شانه زدن، اثر پیام شما را افزایش خواهد داد.

کلید انگیزه دادن به فرزندانتان آن است که بدانند شما به میزان زیادی به آن‌ها و تلاشی که به عمل می‌آورند، اهمیت می‌دهید. در آغوش گرفتن،‌یا دستی به شانه زدن، پیام شما را تقویت می‌کند.

برای برانگیختن فرزندانتان «فوق تحسین» به کار برید.

یک ابزار قوی برای آن که فرزندانتان قدرشناسی شما را برای تلاششان احساس کنند، شیوه‌ای است که ما آن را «فوق تحسین» می‌نامیم. طریقه به کار بردن آن در زیر آمده است:

اول، مادر فرزند خود را برای رفتارش تحسین می‌کند: «من از تو واقعا متشکرم که در انجام تکالیف درسی‌ات تا این حد سخت کوش هستی. تو تکالیفت را درست در زمان تعیین شده تمام می‌کنی، این بسیار مهم است. من می خواهم مژده این رفتار تو را به پدرت بدهم.»

دوم، مادر در حضور پدر، فرزند را تحسین می‌کند:  «پونه امروز تکالیفش را بسیار خوب انجام داد. او بدون گله و شکایت به کارش پرداخت، از پشت میزش بلند نشد، و واقعا کارش عای بود.»

بالاخره، پدر فرزند را تحسین می‌کند: «من از شنیدن چنین صحبت‌هایی راجع به تو، واقعا افتخار می‌کنم. جدا که گل کاشتی!»

اگر با همسرتان متارکه کرده‌اید، می‌توانید به عنوان فردی که در ابراز فوق تحسین همراهیتان کند، به جای همسر از پدربزرگ کودک، همسایه، یا یک دوست خانوادگی کمک بگیرید. هر برزگسالی که فرزندان شما برای او ارزش قائلند، می‌تواند نقش فرد دوم را در ارائه تحسین ایفا کند.

کلیه  بچه‌ها به تحسین اهمیت می‌دهند. تحسین به ویژه برای بچه‌ّایی که به سختی برانگیخته می‌شوند، اهمیت دارد. به خاطر داشته باشید که تحسین شما می‌تواند در ایجاد احترام به خود در فرزندانتان و نیز در کمک به آن‌ها در کسب رفتارهای مناسب در زمینه انجام تکالیف، اثر زیادی داشته باشد. بچه‌ها می‌توانند با پشتیبانی مثبت و مستمر شما، تصور از خود مثبتی پیدا کنند و با اطمینان و نگرشی حاکی از توانایی خود به انجام تکالیف آن‌ها بپردازند.

منبع: مشق بدون اشک

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته فرزندانتان را بر انگیزید تا کارشان را به بهترین وجه انجام دهند (تحسین) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اگر به یاد داشته باشید در پست‌های قبلی گفتیم که تکلیف درسی به بچه‌ها درس مسئولیت می‌دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بچه‌ها از طریق تکلیف درسی، مهارت‌هایی را می‌آموزند که بتوانند بزرگسالانی غیروابسته، دارای انگیزه و موفق بار بیایند، باید قبلا این مهارت‌ها را آموخته باشند. آن‌ها یاد می‌گیرند که از دستورات پیروری کنند، وظیفه‌ای را شروع کنند و به پایان برسانند، و وقت خود را سازمان دهند.

بنابراین اهمیت دارد که فرزندان یاد بگیرند تکالیف درسی را خودشان انجام دهند اما اگر فرزندتان تکالیفش را در دست بگیرد و پیش شما بیاید و بگوید «من نمی‌توانم این را انجام دهم!»، شما چه واکنشی  نشان خواهید داد؟

بعضی از بچه‌ها دائما شکایت دارند که تکلیف درسی‌اشان «بسیار مشکل» است. اغلب به دشواری می‌توان متوجه شد که آیا آن‌ها واقعا نمی‌توانند آن تکلیف را انجام دهند یا این که نمی‌خواهند. حتا ممکن است این احتمال وجود داشته باشد که معلم به اندازه کافی تکلیف درسی را تشریح نکرده باشد.

هرگاه فرزندتان توانایی انجام کار  را داشته باشد، احتمال دارد که تنها فاقد اعتماد به نفس کافی باشد و به تشویق و دلگرمی نیاز داشته باشد. برای پدر  یا مادری که احساس کند فرزندش بی‌دست و پا و نالایق است، این یک واکنش طبیعی است که قدم پیش گذارد و به او کمک کند.

هر گاه فرزندتان با ناامیدی و افسردگی پیش شما بیاید و تکلیف درسی‌اش را به شما نشان بدهد و بگوید «من هیچ چیز از این نمی‌فهمم! نمی‌دونم چکارش کنم!»، احساس بدی پیدا می‌کنید. او آن قدر خودش را مغلوب تکلیف درسی احساس می‌کند که شما مجبور می‌شوید دستی بالا بزنید و تکالیف درسی او را انجام دهید.

در حقیقت شما با این کار به هیچ وجه به او کمک نمی‌کنید. شما با انجام دادن تکلیف درسی فرزندتان، این باور را در او تایید می‌کنید که او خودش نمی‌تواند کارش را انجام دهد. شما با این کار، این مفهوم را به او می‌رسانید که در دفعات بعد برای انجام تکالیف درسی‌اش، احساس مغلوب بودن بیشتری بکند. بهترین کمکی که می‌توانید به فرزندتان بکنید این است که او را تشویق تا خودش تکالیفش را انجام دهد.

خب حالا چه کار کنیم که فرزندمان بدون کمک به دیگران تکالیفشان را انجام دهند؟ به فرزندتان بگویید که از آن انتظار دارید تکالیفش را خودش انجام دهد. به او بگویید که شما تکالیفش را انجام نخواهید داد اما اگر کمکی باشد از او دریغ نخواهید کرد. این که فرزندتان تکالیفش را خودش انجام دهد کار یک شب نیست. پس قدم به قدم پیش بروید.

اینبار وقتی که فرزندتان از شما سوالی پرسید به او پاسخ دهید که: می‌دانم با کمی کمک من خواهی توانست تکلیفت را بنویسی. سعی کنید او را راهنمایی کنید نه این که پاسخ را به او بگویید. مثلا به او بگویید که این سوالات چه ربطی به چیزهایی که در مدرسه خوانده‌اند دارند یا این مربوط به کدام بخش از کتاب می‌شود. از او بخواهید که آن بخش از کلاس یا کتاب را برایتان بازگو کند.

هم چنین مراجعه کنید به تکلیف درسی باید به موقع انجام شود

منبع: مشق بدون اشک

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته چرا مهم است که بچه‌ها باید تکلیف درسی را خودشان انجام دهند؟ و نقش والدین در این فرایند چیست؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اگر فرزندتان فکر می‌کند که شما بیل گیتس هستید و مدام درخواست پول می‌کند حتا همین الان که دارید این پست را می‌خوانید مدام کنارتان نشسته و درخواست پول دارد از جایتان تکان نخورید و با روان حامی همراه باشید. چند دقیقه‌ی دیگر راه حل این مشکل را خواهید فهمید.

اعتراض والدین

 فرزند من فکر می‌کند که من روی گنج نشسته‌ام. او فکر می‌کند که من بی‌نهایت پول دارم. به دفعات زیادی از من تقاضای پول می‌کند. مثلا دیروز که به او گفتم: «پول ندارم» برگشت و بهم گفت: «خب از پس اندازت استفاده کن». واقعا ازین برخورد کلافه و خسته شدم. چه طور می‌توانم مانع این کارش بشوم؟

فکر کنید

قبل از هر چیز این نکته را در نظر داشته باشید که فرزندتان را در آب نمک نگذارید. یعنی یک بار به او «بله» و بار دیگر «نه» و با اصراری که می‌کند به او «بله» نگویید. قاطع باشید. حرفتان را به خاطر واکنش‌ها و اصرارهایش عوض نکنید. یا بله یا خیر. تا وقتی که این طور برخورد می‌کنید این پول بازی فرزندتان ادامه خواهد داشت. 

راه حل‌ها

1. نیاز فرزندتان به پول را مرور کنید. اقدام به دادن پول توجیبی به میزان خاصی کنید. به فرزندتان مدیریت مالی را آموزش دهید و کمکش کنید که بتواند از عهده خرج کردن پول و پس انداز کردن بربیاید. 
2. چیزی به اسم «بانک خانوادگی» ایجاد کنید. این بانک باید دارای قوانینی باشد. درخواست پو‌ل باید به صورت کتبی و همراه با دلیل مصرف آن باشد. همین طور زمان بازگشت این پول به بانک هم باید ذکر گردد. برای وام‌هایی که زیادتر هستند یک کارمزد و همین طور یک معرف در نظر بگیرید. عملا یک بانک واقعی اما نسخه‌ی خانگیش داشته باشید. 
3. نکته‌ی خیلی مهم فرق گذاشتن میان نیازها و خواست‌های فرزندتان هست. آن چه را که نیاز دارند برایش تهیه کنید. آن چه را که می‌خواهد اجازه دهید با پولی که به دست می‌آورد بخرد. فرزندتان می‌تواند این پو‌ل را از طریق کارهایی که در منزل انجام می‌دهد به دست بیارد.
4. در مورد ارزش و همین طور هزینه‌هایی که وجود دارد فرزندتان را دخیل کنید. یعنی اجازه دهید که او از هزینه‌های خرید اطلاع داشته باشد. مثلا زمانی که پیتزا خریدید اجازه دهید که او پول را پرداخت کند. البته دقت کنید که در تصمیمات مالی دخالت نکند فقط در حد این که اطلاع داشته باشد و از هزینه‌ها با خبر باشد. 
5. استوار و قاطعانه عمل کنید. در مورد حل مسئله پو‌ل تصمیم بگیرید و فرزندتان را از قوانین جدید با خبر کنید. دقیقا طبق آن عمل کنید و دقت کنید که اگر جدی نگیرید مسئله کماکان باقی می‌ماند. 

منبع: راهنمای تربیت کودک

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته پول توجیبی و درخواست مداوم پول توسط فرزندتان شما را کلافه کرده است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

دانشمندان مدت‌هاست که می‌خواهند به این سوال پاسخ دهند: آیا هوش بیشتر تحت تأثیر ژنتیک است یا تحت تأثیر تربیت و محیط؟

پاسخ دانشمندان روشن است: انبوهی از شواهد تجربی و آزمایشی تأیید می‌کنند که هوش عنصر ژنتیکی بسیار قوی دارد. هر چه رابطه‌ی ژنتیکی بین دو نفر نزدیکتر باشد، نمرات هوش آنها نیز نزدیکتر خواهد بود. با روان حامی همراه باشید.

اجازه بدهید این جمله را مورد بررسی بیشتر قرار دهیم. قبل از همه باید بدانیم که درباره‌ی تفاوت‌های معمول بین انسان‌ها صحبت می‌کنیم نه درباره‌ی تک تک افراد. گاهی یک بیماری در دوران کودکی می‌تواند بر میزان هوشی که یک فرد به صورت ژنتیکی به ارث می‌برد تأثیر بگذارد.

اما بهتر است قبل از هر توضیح بیشتر درباره‌ی ژنتیکی بودن هوش در مورد خود ژنیتک صحبت کنیم.  منظور از ژنتیک تفاوت‌هایی است که از طریق DNA از والدین به فرزندان و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود. به طور کلی حدود سه ملیارد جفت DNA که در انسان‌ها وجود دارد حدود ۵/۹۹ درصد آن بین انسان‌ها مشترک است. از این رو با یک محاسبه مشخص می‌شود که آنچه باعث تفاوت بین انسان‌ها می‌شود همان ۵/۰ درصد باقی ماننده است یعنی ۱۵ میلیون DNA مسئول بروز تفاوت‌های ژنتیکی در انسان‌ها می‌شود. از طرف دیگر باید در نظر داشته باشیم که تست‌های هوش معمولاً آن دسته از توانایی‌ها و مهارت‌های شناختی را اندازه می‌گیرند که در مدرسه آموزش داده می‌شوند.

بنابراین، هوش که بهتر است آن را توانمندی شناختی عمومی بنامیم، منعکس‌کننده‌ی عملکرد فرد را در دامنه‌‌ی گسترده‌ای از تست‌های مختلف است.

همانطور که اکثر پژوهش‌ها نشان داده‌اند ژن‌ها تأثیرات قابل توجهی ایجاد می‌کنند ولی آنها تمام داستان نیستند. ژن‌ها تنها مسئول نیمی از تفاوت‌های موجود در میزان هوشمندی بین افراد مختلف هستند، ولی نیمی دیگر از این تفاوت‌ها ریشه در عوامل محیطی دارند. این نتیجه از مطالعات انجام شده روی دوقلو‌ها، فرزندخوانده‌ها و DNA حاصل شده است. بر اساس این پژوهش‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم که با افزایش سن، میزان شباهت کودکانی که در زمان تولد از والدین بیولوژیکی خود جدا شده و به فرزندخواندگی پذیرفته شده‌اند، به والدین بیولوژیکی (والدین اصلی) خود شباهت دارد.

محققان در حال حاضر به دنبال ژن‌هایی هستند که روی هوشمندی انسان تأثیر می‌گذارند. مطالعات چند سال اخیر این حقیقت را آشکار کرده اند که شاید هزاران ژن با همکاری یکدیگر بر هوش تأثیر دارند. مطالعات اخیر با مطالعه‌ی صدها هزار نفر به یافتن ژنهایی منتهی شده است که ۵ درصد از تفاوت‌های هوشی بین افراد را توضیح دهند. این شروع خوبی است ولی هنوز راهی طولانی تا ۵۰ درصد باقی است.

 به نظر می‌رسد میزان تأثیر ژن‌ها بر میزان هوش با گذشت زمان از حدود ۲۰ درصد در دوران نوزادی، به ۴۰ درصد در دوران کودکی و ۶۰ درصد در فرد بالغ افزایش پیدا می‌کند. یکی از تبیین‌های احتمالی که برای این است که افراد همزمان با بزرگ شدن بیشتر به دنبال تجربیاتی می‌گردند که با خصیوصیات ژنتیکی آن‌ها مرتبط هستند.

اما فقط ۵۰ درصد هوش توسط ژن‌ها تعیین می‌شود، پس بقیه آن چه می‌شود؟ به نظر برخی پژوهشگران برای ظهور توانایی‌های ذهنی، محیط اهمیت زیادی دارد. منظور از محیط زمینه‌های دانش و معلومات و عواملی مانند شخصیت، انگیزش و تحصیلات است.

یک نفر یا یک گروه اجتماعی، یا حتی یک جامعه کامل ممکن است توانایی ذهنی نداشته باشد اما اگر محیط مناسب‌تر و پرانگیزه‌تری به وجود آوریم عملکرد آنها به احتمال زیاد بهتر خواهد شد. به عبارت دیگر محیط فرد، که خانواده و جامعه را شامل می‌شود خیلی بیشتر از ضریب هوشی می‌تواند موفقیت حرفه‌ای و اقتصادی را پیش‌بینی کند.

مثلا ممکن است کودکی با پتانسیل‌های ذهنی بسیار قوی به دنیا بیاید اما اگر محیط خانوادگی، محله و کشور وی بسیار فقیر باشد احتمالاً هرگز نتواند توانایی‌های بالقوه را به فعل تبدیل کند. شواهد نسبتاً جدید نشان می‌دهند که وراثت در تعیین تفاوت‌های نمرات هوش کودکان ثروتمند نقش بیشتری ایفا می‌کند تا در تعیین نمرات هوش کودکان خانواده‌های فقیر.

یک مطالعه‌ی طولی نشان داده است که بین محیط کودکان و IQ آنها در ۴ سالگی و ۱۳ سالگی رابطه مستقیم وجود دارد. با افزایش تعداد عوامل منفی محیط مانند کمبود آموزش و پرورش مناسب، بیماری روانی مادران، تعلق به اقلیت‌های قومی، یا پرجمعیت بودن خانواده IQ کودکان کاهش می‌یابد.

منبع:

Is Intelligence Hereditary?

نوشته آیا هوش ژنتیکی است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

در مبحث وراثت و محیط در روانشناسی این مسلئه وجود دارد که در رشد انسان وراثت (طبیعت) مهمتر است یا محیط (تربیت)، قرنهاست که ادامه دارد. در قرن هفدهم، تصور غالب این بود که نوزادان، همان بزرگسالان در اندازه­‌های مینیاتوری هستند که مجهز به توانایی‌ها و دانش کامل به دنیا می‌­آیند و همراه با رشد فیزیکی و با افزایش سن، آن‌ها را ظاهر می‌­سازند. در ادامه با روان حامی همراه باشید تا مبحث وراثت و محیط را با هم مرور کنیم.

جان لاک فیلسوف بریتانیایی قرن هفدهم، با چنین عقیده­ای مخالف بود. او عقیده داشت که ذهن نوزاد تازه متولد، لوح سفیدی است که تجربه‌­ها، مثل گچ، روی آن می­‌نویسند. آنچه را که بچه می­‌بیند، می‌­شنود، می­‌چشد، می‌­بوید، و احساس می­‌کند، روی همین لوح سفید نقش می­‌بندد. به عقیده لاک، همه معلومات از طریق حواس پنجگانه به انسان می‌­رسد، همه اطلاعات از طریق تجربه کسب می­‌شود، و چیزی به نام دانش مادرزاد یا «درونی» وجود ندارد.

نظریه تکاملی داروین، بر مبانی بیولوژیک رشد انسان تأکید می­‌کرد. این نظریه باعث شد تا بسیاری از نظریه پردازان بر وراثت تأکید بورزند. اما، با ظهور رفتارگرایی در قرن بیستم، موضع محیط گرایی دوباره غالب شد. رفتارگرایان، مثل واتسون و اسکینر، معتقد بودند که طبیعت انسان، مثل موم، کاملاً قابل شکل‌­گیری است. یعنی، آموزش بچه‌­ها از بدو تولد می­‌تواند از آن‌ها هر نوع انسانی را بسازد، و فرقی نمی‌کند که وراثت وی چیست. واتسون، این رویکرد را به افراطی‌ترین وجه ممکن بیان کرده است:

ده، دوازده نوزاد سالم و سرحال را به من بدهید و دنیایی را که مد نظرم است در اختیارم بگذارید. یکی از آن‌ها را به‌طور تصادفی انتخاب می­‌کنم و قول می‌­دهم که از او یک مخصص بسازم: دکتر، وکیل، هنرمند، تاجر، مدیر، و حتی دزد و گدا؛ بدون آنکه استعدادها، تمایلات، توانایی‌ها، و نژاد اجداد او را در نظر بگیرم. البته حرف من مبالغه آمیز است و خودم نیز به آن اعتراف می­‌کنم، اما طرفداران جبهه مخالف نیز مبالغه می‌کنند و هزاران سال است که این کار را انجام می‌­دهند.

جان بی. واتسون

واتسون می­‌خواست این نکته را مطرح کند که اعتقاد به ارثی بودن توانایی­‌های فرد، در تمام طول تاریخ، تحکیم و تشویق شده و به دفعات بسیار زیاد، برای توجیه تبعیض و نژادپرستی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. واتسون یکی از اولین کسانی بود که این عقیده را به‌طور جدی به چالش کشید. او می‌­گفت، به همان اندازه که برای ارثی بودن توانایی­‌های انسان اسناد و مدارک وجود دارد، برای اکتسابی بودن رفتارهای او نیز شواهد وجود دارد.

به همین دلیل، مدل رفتاری واتسون، در بین اصلاح طلبانی که می­‌خواستند با نژادپرستی مبارزه کنند، بسیار پرطرفدار شد. واتسون، هم به طبیعت و هم به تربیت عقیده داشت، اما به تربیت، بیشتر عقیده داشت. امروزه، اکثر روان­شناسان قبول دارند که هم طبیعت و هم تربیت، در رشد انسان نقش دارند، اما به موضوع دیگری نیز اعتقاد دارند: طبیعت و تربیت، دایماً تعامل دارند و بر رشد انسان تأثیر می­‌گذارند. کودک تازه متولدشده، در مغزش، حدود ۱۰۰ میلیارد نورون دارد، اما تعداد ارتباطات بین نورونها، به نسبت اندک است.

ارتباطات بین نورونها، بعد از تولد، به سرعت ایجاد می‌­شود، توسعه می‌­یابد، و در عرض سه سال بعد از تولد، وزن مغز، سه برابر می‌­شود. رشد مغز، در سال‌های اول کودکی، به شدت تحت تأثیر دو عامل قرار دارد: عامل ژنتیک، و حضور محرک­‌های محیطی (یا محرومیت از آن‌ها). رویدادهای محیطی حتی می­‌توانند در انواع رشد، که ظاهراً از طریق جدول‌­های زمانی بیولوژیک و فطری تعیین شده‌­اند، تأثیر بگذارند. به هنگام لقاح، تعداد زیادی از ویژگی­‌های شخصی را، ساختار ژنتیکی زیگوت (تخمک بارورشده) بلافاصله تعیین می­‌کند. ژن‌ها به سلول‌های در حال رشد دستور می‌­دهند که ما را به انسان تبدیل کنند نه ماهی یا شامپانزه. آن‌ها جنسیت، رنگ پوست، چشم، مو، هیکل کلی، و بسیاری از خصوصیات دیگر را تعیین می‌کنند. این خصوصیات، که از قبل تعیین شده‌­اند، با فرایندی به نام رسش خودشان را نشان می­‌دهند. رسش، فرایندی از رشد عادی است که از طریق آن، ارگانیزم به قد، ساختار اندامی، و سازمان جسمی خود، آن طور که در ژن‌ها (ژنوتیپ) نوشته شده است، دست می­‌یابد.

رسش، تا اندازه‌­ای، مستقل از رویدادهای خارجی است، یعنی، زیاد تحت تأثیر آن‌ها قرار ندارد. جنین انسان، طبق جدول زمانی نسبتاً ثابت رشد می­‌کند و رفتار جنینی، مثل تکان خوردن و لگد زدن نیز از توالی منظمی پیروی می­‌کند که به مرحله رشد وابسته است. با این حال، اگر محیط رحم به شدت غیرعادی باشد، فرایندهای مرتبط با رسش مختل خواهند شد. برای مثال، اگر مادر، در سه ماه اول حاملگی (زمانی که اندام‌های بدن جنین، طبق جدول زمانی ژنتیک، در حال به وجود آمدن و رشد هستند)، به سرخجه مبتلا شود، نوزاد ممکن است نابینا، ناشنوا، یا عقب مانده ذهنی به دنیا بیاید (بر حسب اینکه، به هنگام ابتلای مادر به سرخجه، رشد کدام اندام در مرحله بسیار حساسی قرار داشته است).

سوء تغذیه مادر، استعمال دخانیات، و مصرف الکل و داروها، از جمله عوامل محیطی هستند که می‌­توانند در رشد عادی کودک تأثیر بگذارند. رشد حرکتی بعد از تولد نیز نشان می­‌دهد که بین رشدی که ژن‌ها برنامه­‌ریزی کرده­‌اند (رسش)، و عوامل محیطی، تعامل وجود دارد. تقریباً همه کودکان با نظم و ترتیب مشخص و واحدی، مراحل رشد حرکتی را پشت سر می­‌گذارند. غلت زدن، نشستن بدون اتکا به دیگران، ایستادن با گرفتن مبلمان، سینه خیز رفتن، چاردست و پا رفتن، و راه رفتن، در همه بچه‌­ها به یک ترتیب دیده می‌­شود. اما کودکان، با سرعت‌های مختلف از این مراحل رد می­‌شوند، و روان­شناسان رشد مدت‌هاست که به نقش یادگیری و تجربه در ایجاد چنین تفاوت­‌هایی توجه داشته­‌اند.

مطالعات قدیمی‌تر نشان داده بود که تمرین و برانگیختگی اضافه بر سازمان، بر زودتر ظاهر شدن رفتارهای حرکتی تأثیر ندارند. اما مطالعات جدیدتر نشان می­‌دهد که تمرین و محیط غنی تا اندازه‌­ای می­‌توانند ظهور سریع‌تر رفتارهای حرکتی را موجب شوند. مثال دیگر از تعامل ویژگی‌­های از پیش تعیین شده ژنتیک و تجربه، رشد زبان است. در طول رشد طبیعی، همه بچه­‎ها حرف زدن را یاد می­‌گیرند، اما تنها بعد از آنکه به سطح خاصی از رشد نورولوژیک می‌­رسند. به جز موارد بسیار استثنایی، کودکان زیر یک سال، نمی­‌توانند با جمله حرف بزنند. اما در بعضی محیط‌ها، اطرافیان با کودکان حرف می­‌زنند و وقتی کودکان صداهایی شبیه اصوات گفتاری درمی‌­آورند، به آن‌ها پاداش می‌­دهند. اما در بعضی محیط‌ها با بچه‌­ها زیاد حرف زده نمی­‌شود. کودکان گروه اول، در مقایسه با کودکان گروه دوم، زودتر زبان باز می‌کنند. توجه داشته باشید که محیط، در سرعت کسب مهارت‌­های حرکتی تأثیر می­‌گذارد نه بر سطح مهارتی که کودک سرانجام به آن دست می‌­یابد.

عنوان: وراثت و محیط در روانشناسی رشد  

مطلب بعدی: رشد پیش از تولد در انسان

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته وراثت و محیط در روانشناسی رشد انسان اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.