گاهی این رابطه‌ها از نقش‌های واقعی در دانشگاه یا محیط کار ناشی می‌شود. توسعه و پیشبرد اینگونه روابط بی‌اندازه مشکل است، نه تنها به دلیل قدرت ذاتی و تمایز بین معلم و شاگرد، بلکه به این خاطر که هم در دانشگاه و هم در محیط کار اینگونه روابط را ناپسند می‌دانند. اغلب معلم را به چشم موجودی نگاه می‌کنند که از قدرت خود سوءاستفاده می‌کند در حالی که شاگرد را به چشم کسی نگاه می‌کنند که از رابطه شخصی برای پیشبرد کار خود بهره می‌برد.

تشخیص قصه معلم و شاگرد

معلم

۱. من در روابط صمیمانه، خود را در نقش یک معلم می‌بینم.

۲. دوست دارم در روابط نزدیک خود را معلمی ببینم که چیزهای زیادی در مورد زندگی به طرف مقابل می‌آموزد.

۳. گاهی حس می‌کنم کسانی که با من رابطه دارند شاگردان من هستند.

۴. دوست دارم کسانی که با من رابطه دارند چیزهای زیادی از من یاد بگیرند.

شاگرد

۱. در روابط نزدیک، خود را نقش شاگرد می‌بینم.

۲. در روابط نزدیک دوست دارم از کسی که با من در رابطه است چیزهای زیادی یاد بگیرم.

۳. گاهی حس می‌کنم انگار کسی که با من رابطه دارد مانند یک معلم است.

۴. دوست دارم کسانی که با من رابطه دارند بتوانند چیزهای بسیاری به من یاد بدهند.

نقاط قوت و نقاط ضعف

بزرگترین مزیت بالقوه رابطه معلم و شاگرد این است که سبب تحقق یافتن اهداف زوج می‌شود: یکی از معلم بودن خود لذت می‌برد و دیگری می‌بیند که فراگیری کار لذت بخشی است.

اما اینگونه روابط نقاط ضعفی نیز در خود نهفته دارند. اگر زوجها در یک گروه کار کنند نوعا سبب بروز مشکلاتی برای همکاران و در نهایت برای خود می‌شوند. اگر چنین گروهی نباشند، ممکن است عدم توازن نهفته قدرت میان آنها برای کسانی ناراحت کننده شود. به علاوه کسی که در این رابطه شاگرد است ممکن است در نهایت حس کند که دیگر توانایی ادامه نقش شاگرد را ندارد، و همین جاست که ممکن است قصه معلم – شاگرد دست کم برای فردی که شاگرد است از نفس بیفتد، هر چند امکان دارد از نظر جفت دیگر چنین نباشد.

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته قصه‌های عشق (۲): قصه معلم و شاگرد اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

جالب اینکه اولین کوشش برای تفاوت قائل شدن بین عشق و دوست داشتن در تلاشی برای ایجاد پرسشنامه نگرش (به عشق) ایجاد شد که مقدار دوست داشتن یک نفر نسبت به شخص دیگر را از مقدار عشق یک نفر نسبت به شخص دیگر متمایز می‌کرد. بخصوص روبین (۱۹۷۰) دو مقیاس نگرش برای سنجش عشق و دوست داشتن ایجاد کرد. چند مثال در زیر می‌آید:

موارد دوست داشتن

من فکر می‌کنم که …… فوق العاده سازگار است.

من فکر می‌کنم که …… یکی از افرادی است که سریعاً کسب احترام می‌کند.

من فکر می‌کنم که …… و من کاملاً شبیه یکدیگر باشیم.

من اطمینان زیادی به قضاوت خوب …… دارم.

موارد عشق ورزیدن

اگر من هرگز نتوانم با . . . . . بیچاره می‌شوم.

من احساس مالکیت زیادی نسبت به . . . . . می‌کنم.

من تقریباً هر کاری برای . . . . . . انجام می‌دهم.

من احساس می‌کنم که می‌توانم تقریبا درباره هر موضوعی به . . . . . .  اطمینان کنم.

یک نگاه به بخش‌های هر دو مقیاس چند چیز را نشان می‌دهد. اول اینکه، به نظر می‌رسد دوست داشتن موضوعی دال بر ارزیابی مطلوب دیگری، احترام نسبت به دیگری، و درک شباهت باشد. از سوی دیگر به نظر می‌رسد عشق ورزیدن شامل یک جزء نیاز به وابستگی و پیوندجویی، یک جزء انحصاری بودن و جذب شدن و یک آمادگی به کمک کردن باشد.

برای جستجوی بیشتر تفاوت‌ها بین دوست داشتن و عشق ورزیدن، روبین هر دو مقیاس را بین ۱۵۸ زوج اجرا کرد و از آنها خواست تا یکبار با در نظر گرفتن همسرشان پاسخ دهند و یکبار هم با در نظر گرفتن دوست نزدیک هم‌جنس‌شان. یافته‌های این مطالعه بسیاری از حدس‌های روبین درباره تفاوت بین دوست داشتن و عشق ورزیدن را تأیید کرد، هر چند، چند چیز تعجب آور هم وجود داشت.

اول اینکه هر دو مقیاس فقط یک همبستگی متوسط با همدیگر داشتند و این وضع پیشنهاد دهنده این است که هر چند دوست داشتن و عشق ورزیدن با هم هماهنگ می‌باشند اما یک چیز نیستند. همانطور که همه ما می‌دانیم ممکن است دیگران را دوست داشته باشیم بدون اینکه عاش آنها باشیم و گاهی اوقات ممکن است عاشق دگیران باشیم بدون اینکه واقعا همان مقدار دوستشان داشته باشیم.

شرکت کنندگان در پژوهشی دیگر به روشی مشابه همسرشان را فقط کمی بیشتر از دوست همجنس‌شان دوست‌شان داشتند اما خیلی بیشتر از دوستشان، عاشق همسرشان بودند. تا حدی تعجب آور است که نمره‌های مردان در مقیاس‌های دوست داشتن و عشق ورزیدن همبستگی بالاتری داشت و این نکته به آن معنی است که شاید مردان درباره ماهیت واقعی احساس‌هایشان بیشتر سردرگم هستند، در حالی که زنان استعداد بیشتری برای این تمایزهای ظریف دارند.

و بالاخره اینکه میزان دوست داشتن زنان بیشتر از همسرانشان بود. این تفاوت، تقریبا به طور کامل وابسته به تفاوتهایی بود که در ارزیابی‌های ابعاد مربوط به تکلیف از قبیل قضاوت خوب، هوش و توانایی رهبری، وجود داشت. توجه داشته باشیم که این مطالعه تقریباً ۳۰ سال قبل انجام شده است. ممکن است که این روزها تساوی بیشتری بین دو جنس وجود داشته باشد، این نوع یافته‌ها ممکن است در طولانی مدت به دست نیاید.

نمونه نخسیتن عشق

هنگام فکر کردن درباره تفاوت‌های بین دوست داشتن و عشق ورزیدن روبین (۱۹۷۰) در آغاز از نوشته‌های انسان‌شناسان، روانشناسان و جامعه‌شناسان الهام گرفت. حدس‌هایشان درباره ماهیت عشق مبنایی برای بسیاری از مواردی شد که بعداً مقیاس عشق را شکل دادند. در مورد این رویکرد، نمونه مطالعات روبین، کسانی بودند که بیشترشان تحصیلات دانشگاهی داشتند و ممکن است شیوه‌های تفکر خاصی داشته باشد.

اما وضعیت درباره افرادی که شیوه فکر کردنشان با سالها غوطه‌وری ذهنی در یک رشته تحصیلی آلوده نشده است چگونه است؟ آیا آنها درباره عشق به همان شیوه‌ای فکر می‌کنند که یک روانشناس یا یک انسان‌شنان فکر می‌کند؟ شاید بله؛ شاید هم خیر. تا حدی، آنچه در نظر بیشتر مردم عشق تلقی می‌شود ممکن است یک سؤال تجربی باشد.

در راستای این هدف، نیاز است از تعداد بسنده‌ای از افراد بخواهیم تا ویژگی‌های عشق را همانطور که آنرا می‌بینند فهرست کنند و توافق افراد درباره اینکه کدام یک از ویژگی‌ها با مرکزیت بیشتر و کدام یک با مرکزیت کمتر در نظر گرفته می‌شوند را بررسی کنیم. این وضع یک نمونه نخستین از عشق ایجاد خواهد کرد به این معنا که نتایج منجر به ویژگی‌هایی می‌شود که بیشترین همراهی را با عشق دارند.

فهر (fehr) این رویکرد را بدین شکل پیگیری کرد که از تعداد زیادی دانشجویان که در پژوهش شرکت کرده بودند خواست تا در طول سه دقیقه فکر کردن، هر تعداد که می‌توانند ویژگی‌های عشق را فهرست کنند. این شیوه منجر به فهرست کردن ۶۸ ویژگی شد که توسط دو نفر یا بیشتر انجام شد.

فهر سپس از گروه دومی از دانشجویان خواست تا هر مورد از فهرست را در رابطه با مرکزیت این ویژگی برای عشق، ارزیابی و برای این ارزیابی از یک مقیاس ۸ درجه‌ای استفاده کنند که دامنه آن از ۱ (ویژگی بسیار ضعیف عشق) تا ۸ (ویژگی بسیار قوی عشق) بود. ۱۰ ویژگی که بیشترین مرکزیت و ۱۰ ویژگی که کمترین مرکزیت را دارد در جدول زیر ارائه شده است.

تصویر عشقی که از این مطالعه بدست آمد، از آنچه روبین بیان کرده تا حدی متفاوت بود. از یک سو به نظر می‌رسد «آمادگی برای کمک» روبین در «دغدغه بهزیستی شخص دیگر» و «حمایت‌گر بودن» انعکاس یافته باشد. به طور مشابه «نیاز به پیوندجویی و وابستگی» روبین به نظر می‌رسد در «میل به بودن با دیگری» انعکاس یافته باشد.

از سوی دیگر «دوستی» و «احترام» که در بین ویژگی‌های با بیشترین مرکزیت فهر قرار دارد، توسط روبین به عنوان بخشی از دوست داشتن طبقه‌بندی شده است. با این همه قبل از انیکه اجازه داشته باشیم به دانشگاهیان این انگ را بزنیم که متأسفانه در فکر کردنشنان دچار گمراهی شده‌اند، لازم است یک نارسایی در مطالعه فهر (۱۹۸۸) را بپذیریم. ممکن است پاسخ‌های شرکت‌کنندگان در مطالعه فهر، حداقل تا حدی از انتظارات هنجاریشان درباره آنچیزی که عشق باید باشد تأثیر پذیرفته باشد تا آنچیزی که عشق واقعا هست. این موضوع را می‌توان اینگونه نیز توضیح داد که چرا «میل شدید جنسی» به عنوان خصوصیت پیرامونی عشق ارزیابی شده تا خصوصیت مرکزی عشق.

صرف نظر از نقاط ضعف هر دو دیدگاه، احتمالا با اطمینان می‌توان نتیجه‌گیری کرد که برای بیشتر مردم، عشق ترکیب عجیبی از اعتماد، مراقبت، کمک کردن، نیاز داشتن و تعهد است. با در نظر داشتن این مطلب، اکنون می‌توانیم نظریه‌هایی را بررسی کنیم که به این مسأله پرداخته‌اند که چگونه این هیجان خاص، برای اولین بار وجود می‌آید.

علم عشق و عاشقی: تغییرات مغزی و بدنی در عشق

قصه های عشق

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته تمایز بین عشق و دوست داشتن اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

این تمرین توجه‌آگاهی ویژه‌ی زوج‎ها است و به شما و شریک زندگی‌تان کمک می‌‌کند صمیمیت را در زندگی مشترکان افزایش دهید. گاهی، زمانی که چند قدم از شریک زندگی‌تان دور می‌شوید با او احساس نزدیکی بیشتری می‌کنید. در این تمرین شما دقیقاً همین کار را انجام خواهید داد.

یکی از شما می‌تواند دستورالعمل را در حین تمرین بخواند یا می‌توانید از کسی بخواهید آن را برایتان بخواند.

برای شروع تمرینِ ‌توجه‌آگاهی برای زوج‌ها، وسط اتاق- پشت به پشت هم بایستید. طوری که پشتتان با هم تماس داشته باشد. نفس بکشید. به احساسی که از پشت به پشت ایستادن با شریکتان دارید، توجه کنید. به افکاری که درونتان پدید می‌آید، توجه کنید.

بعد از چند دقیقه پشت به پشت ایستادن، هر دو نفر یک قدم به جلو (به دور از یک دیگر) بردارید. در مکان جدید، یک دقیقه بایستید و به اینکه چه احساسی دارید توجه کنید. آنچه را که در بدن خود احساس می‌کنید مشاهده کنید. توجه کنید که در موقعیت جدید چه چیزی در شما برانگیخته می‌شود. توجه را به‌طور خاص به پشت خود معطوف کنید، به همان ناحیه‌ای که لحظاتی قبل با پشت شریکتان در تماس بود. چه حسی در این ناحیه دارید. هر احساس دارید، قابل قبول است. به سادگی آنچه را که در این لحظه در بدنتان احساس می‌کنید بپذیرید.

بعد از توقف آگاهانه در این موقعیت جدید – این مرحله را سه بار دیگر تکرار کنید. شما یک قدم بیشتر از شریک زندگی خود دور می‌شوید و او نیز همین کار را انجام خواهد داد. در هر مکان جدید، توقف کنید تا به آنچه درونتان می‌گذرد توجه کنید. چه افکاری بوجود می‌آیند؟ چه حس‌هایی بروز می‌کنند؟ چه خاطراتی پدیدار می‌شوند؟

بعد از انجام هشیارانه این چهار گام دور شدن و توقف کردن از شریک‌تان، بچرخید و رو به روی هم قرار بگیرید. اگر چیزی درونتان حین چرخیدن و رو به رو شدن با او تغییر کرد، به آن توجه کنید. به آنچه پدیدار می‌شود توجه کنید. بعد از یک توقف آگاهانه زمانی که رو به روی هم قرار گرفتید، یک قدم به سوی هم بردارید و توجه کنید چه اتفاقی در بدنتان هنگام انجام آن رخ می‌دهد. توقف کنید تا آن را احساس کنید و آن را بپذیرید. به یاد داشته باشید  هر چه در درونتان هنگام انجام تمرین بوجود می‌آید قابل قبول است.

این گام برداشتن‌ها و توقف‌های هشیارانه را  به سوی شریکتان تکرار کنید تا زمانی که هر دوی شما سینه به سینه‌ی هم بایستید. به‌ احساسی که در بدنتان دارید توجه کنید. به یاد داشته باشید که از تمام احساس‌ها، هیجان‌ها وحس‌ها می‌شود. توقف کنید تا آنها را احساس کنید و آن را بپذیرید. به احساستان زمانی که این قدر نزدیک در برابر شریکتان ایستاده‌اید توجه کنید.

 در ادامه تمرین توجه‌آگاهی

این تمرین می‌تواند احساسات و هیجانات قدرتمند را برانگیزد. و به شما کمک کند تا ببینید که در کجا ممکن است درونتان دیوار ساخته شده باشد و کجا ممکن است آسیب‌پذیر باشید. بعد از این تمرین، شاید  شما و شریکتان بخواهید چند دقیقه صرف جمع‌آوری و ثبت بعضی از پاسخ‌های شخصیتان به تمرین کنید. من دریافتم نوشتن آزادانه برای ثبت احساسات، هیجانات و حس‌هایی که برانگیخته می‌شود بسیار سودمند است. بعضی افراد ترجیح می‌دهند چیزی را که برای آن برانگیخته می‌شوند ترسیم کنند. آنچه را که فکر می‌کنید برای شما مناسب است انجام دهید.

زمانی که احساس راحتی می‌کنید بسیار مهم است که چند دقیقه زمان صرف کرده و با شریکتان درباره‌ی تمرین صحبت کنید. آنچه را که با به اشتراک گذاشتنش احساس راحتی می‌کنید با یکدیگر سهیم شوید. بدانید همان طور که با وجود آسیب‌پذیری، به این کار ادامه می‌دهید، صمیمیت را افزایش می‌دهید. توجه کنید که با چه سطحی از آسیب‌پذیری، احساس راحتی می‌کنید و تا همان نقطه، آنچه بر شما گذشته را با هم سهیم شوید.

مترجم: مرتضی کشمیری، دانشجوی دکتری روانشناسی بالینی دانشگاه علم و فرهنگ

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

نوشته تمرین‌های توجه‌آگاهی برای بهبود روابط زوج‌ها اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

روانشناسان چطور عشق را توصیف می‌‌کنند و توضیح می‌دهند؟ چرا افراد عاشق می‌شوند؟ چرا بعضی عشق‌ها طولانی مدت و بعضی دیگر گذراست؟ روانشناسان و محققان چندین تئوری مختلف را درباره عشق  و ماندگاری آنها پیشنهاد و  توضیح  داده‌اند. با روان حامی همراه باشید تا برخی از مهم‌ترین نظریه‌های روانشناسی عشق را مرور کنیم.

عشق یک هیجان اساسی انسانی است، اما  فهمیدن اینکه چرا و چگونه اتفاق می‌افتد، آسان نیست. در واقع، برای زمان طولانی مردم نشان داده‌اند که عشق یک چیز ساده است که از آغاز بوده و همچنین برای علم مرموز  است که به طور کامل آنرا بفهمد. در ادامه چهار تئوری اصلی زیر عشق و دیگر دلبستگی‌های احساسی را توضیح می‌دهد.

روانشناس، زیک روبین نشان می‌دهد که عشق رمانتیک از سه عنصر تشکیل می‌شود

• دلبستگی
• مراقبت
• صمیمیت

روبین معتقد است که گاهی ما تقدیر و تحسین زیادی را از جانب دیگران تجربه می‌کنیم. از گذراندن وقت با انها لذت می‌بریم و می‌خواهیم اطراف آنها باشیم اما این لزوماً به عنوان عشق، واجد شرایط نیست. در عوض، روبین از این احساسات به عنوان «دوست  داشتن» یاد می‌کند. از طرف دیگر، عشق خیلی عمیقتر، شدیدتر و شامل یک میل و اشتیاق شدید برای صمیمیت فیزیکی و تماس است. کسانی که یکدیگر را دوست دارند از بودن کنار هم لذت می‌برند درحالی که کسانی که عاشق هستند خود به خود  مراقبت و رسیدگی بیشتری به نیازهای طرف مقابل می‌کنند.

 دلبستگی نیاز به مراقبت، تایید، و تماس فیزیکی با فرد دیگر است. مراقبت شامل ارزش نهادن به نیازهای فرد دیگر و شادی و خوشحالی او به اندازه‌ی شادی و خوشحالی است که  شما برای خود می‌خواهید.

صمیمیت به اشتراک‌گذاری افکار، تمایلات و احساسات با فرد دیگر اشاره دارد. بر اساس این تعریف، روبین  یک پرسشنامه برای ارزیابی نگرش در مورد دیگران  ابداع کرد و مقیاس‌هایی از  دوست داشتن و عشق برای حمایت از مفهموم عشق ارائه داده است.

به گفته روانشناس الین ‌هاتفیلد و همکارانش، دو نوع عشق وجود دارد.

• عشق مشفقانه
• عشق پرشور

عشق مشفقانه با احترام متقابل، دلبستگی، عاطفه و اعتماد مشخص می‌شود و معمولاً احساسات فراتر از درک و احترام متقابل به دیگری گسترش پیدا می‌کند.

 عشق پر شور (عشق آتشین) با احساسات شدید، جاذبه‌ی جنسی، اضطراب و عاطفه مشخص می‌شود. وقتی این احساسات شدید دو طرفه باشد، فرد احساس خوشحالی و رضایت دارد. عشق یک طرفه منجر به نا امیدی و دلسردی می‌شود. هاتفیلد معتقد است که عشق پرشور گذراست و مدت ان بین  ۶ تا ۳۰ ماه است.

‌هاتفیلد همچنین اظهار می‌دارد که عشق پرشور زمانی رخ می‌دهد که انتظارات فرهنگی، عاشق شدن را ترغیب و تشویق کنند. وقتی فردی عشق ایده‌آلی که تصور کرده را می‌بیند و انگیختگی جنسی بالایی را در مجاورت دیگری  تجربه می‌کند احساس عاشق شدن می‌کند. در ایده‌آل ترین حالت، عشق پرشور تبدیل به عشق مشفقانه می‌شود که بسیار پایدارتر است. در حالی که اغلب افراد تمایل دارند که رابطه‌ی آنها ترکیبی از  امنیت و پایداری عشق مشفقانه با عشق پر شور باشد، ‌هاتفیلد معتقد است که چنین چیزی در روابط نادر و کمیاب است.

 جان لی در کتاب  خود رنگ عشق (۱۹۷۳) سبک‌های عشق را با  چرخ رنگی مقایسه کرده است. درست همان گونه که سه رنگ اصلی وجود دارد، لی نشان می‌دهد که سه سبک اصلی عشق وجود دارد. این سه سبک از عشق عبارتند از:

اروس: اصطلاح اروس ریشه‌ای یونانی دارد به معنی «پرشور» و یا «وابسته به عشق شهوانی». لی نشان می‌دهد که این نوع از عشق در هر دو طرف شور جسمی‌ و روحی ایجاد می‌کند.

لدوس: لدوس ریشه یونانی دارد و به معنی «بازی» است و این شکل از عشق شوخ و سرگرم کننده است، اما لزوماً جدی نیست.

کسانی که این شکل از عشق را ابراز می‌کنند برای رابطه‌ای متعهدانه آماده نیستند و بسیار با احتیاط و هوشیار هستند که بیش از حد صمیمی ‌نشوند.

استورگ: اصطلاح استورگ نیز ریشه‌ی یونانی دارد و به معنای مهر و علاقه طبیعی است. این نوعی از عشق است  که اغلب عشق خانوادگی بین والدین و فرزندان، خواهر برادرها و دیگر اعضای خانواده را شامل می‌شود. این مدل از عشق می‌تواند به خارج از روابط دوستانه نیز گسترش پیدا کند و آن زمانی است که افراد علاقه‌مندیها و تعهدات خودشان را به تدریج با دیگری افزایش می‌دهند

در تمثیل چرخ رنگ، لی نشان می‌دهد که همانطور که فقط رنگ‌های اصلی می‌توانند ترکیب شوند و رنگ‌های مکمل دیگری بسازند، این سه سبک اولیه‌ی عشق، می‌توانند با هم ترکیب شوند و نه سبک متفاوت عشق ثانویه را بوجود آورند. برای مثال: ترکیب اروس و لودوس نتیجه‌اش مانیا یا عشق وسواس‌گونه است.

 سه سبک اولیه:

• اروس: عشق شهوانی و ایده‌آل
• لودوس: عشق تفننی
• استورگ: عشق دوستانه

سه سبک ثانویه:

• مانیا (اروس+ لودوس): عشق وسواس‌گونه
• پراگما (لودوس + استورگ): عشق منطقی و کاربردی
• اگیپ (اروس + استورگ): عشق بدون چشم داشت

روانشناس رابرت استرنبرگ تئوری مثلثی عشق را ارائه داد که  از سه عنصر تشکیل شده است.

• صمیمیت
• شور و اشتیاق
• تعهد

نتیجه‌ی ترکیب‌های متفاوت از این سه عنصر، تفاوت در انواع عشق است. برای مثال، ترکیب صمیمیت و تعهد، عشق مشفقانه و دوستانه است، در صورتی که ترکیب شور و اشتیاق و صمیمیت منجر به عشق آتشین و شهوانی می‌شود.

به عقیده‌ی استرنبرگ یک رابطه‌ی صمیمانه بیشتر  بر روی دو یا چند عامل  دیرپا  و ماندگار است که به یک جزء سازنده رابطه برمی‌گردد.  استرنبرگ این اصطلاح را برای توضیح دادن عشق تمام و کمال که ترکیبی از صمیمیت، شور و اشتیاق و تعهد است، استفاده می‌کند. این نوع از عشق، قویترین و پایدارترین نوع عشق است. رابرت استرنبرگ بعد از مطالعاتی که روی ابعاد مختلف عشق انجام داد نظریه‌ی دیگری را مطرح کرد به نام قصه عشق که می‌توانید آن را در اینجا مطالعه کنید.

علم عشق و عاشقی: تغییرات مغزی و بدنی در عاشقی

مترجم: شادی شمس راد، کارشناس ارشد مشاوره

refrence:

Psychological Theories of Love

نوشته نظریه‌های روانشناسی عشق اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

 استرنبرگ در سال ۱۹۹۴ نظریه مثلث عشق را مورد ارزیابی مجدد قرار داد و نظریه قصه عشق [۱] را معرفی نمود. نظریه مثلث عشق بر مبنای رویکرد روان­سنجی است و عشق را به اجزاء سازنده آن تفکیک می‌­کرد. در این نظریه می‌­توان عشق را با توجه به طیف وسیعی از عاطفه‌­ها، اندیشه­‌ها و انگیزش­‌های متفاوت با هم شناخت: پدیده­‌هایی مثل علاقه و میل به دیگری، برقراری ارتباط متقابل به صورت شایسته و حمایت از یکدیگر.

 مشکل نظریه مثلثی در این بود که به نظر می­‌رسید در این مجموعه اجزای تشکیل دهنده مبین عناصر عشق هستند و این عناصر را توضیح می­‌دهند، بی­‌آنکه آنها را به شیوه‌­ای روشمند سازمان­دهی کنند و بی‌­آنکه نشان دهند چرا من و نه کس دیگری انسان خاصی را دوست دارد و انسان دیگری را دوست نمی­‌دارد.

در دیدگاه عشق به مثابه یک داستان فرض بر این است که ما آدمیان گرایش داریم عاشق کسانی شویم که قصه‌­هایشان با قصه ما یکی است یا مشابه آن است، اما نقش آنها در قصه‌­ها مکمل نقش خود ما است. به این ترتیب این اشخاص از جهاتی مثل خود ما و از جهاتی دیگر بالقوه با ما متفاوت هستند. اگر از سر اتفاق بر کسی عاشق شویم که قصه‌­ای کاملاً متفاوت داشته باشد آن وقت است که هم رابطه ما و هم عشقی که زیرساخت این رابطه است وضعیتی متزلزل می­‌یابد، در چنین حالتی یا باید به دنبال شخص دیگری باشیم و رابطه‌مان را تغییر دهیم و یا قصه خودمان را عوض کنیم (استرنبرگ ۱۹۹۴).

در این الگو افراد از زمانی که متولد می‌­شوند شروع به شکل دادن داستان­هایی در این مورد می­‌کنند که ما معتقدیم که عشق چه باید باشد. همچنین تماشای والدین و روابط بین آنها، فیلم و خواندن کتاب و سایر رسانه‌­ها، همه و همه انتظار فرد را راجع به روابط عاشقانه شکل می­‌دهد. همین تجارب متفاوت باعث شکل­‌گیری قصه‌­های افراد می‌­شود و این قصه‌­های مختلف توجیه کننده آن است که چرا دو همسر یک رویداد واحد را یک جور نمی‌­بینند. گاهی در یک رابطه، هر همسر در عمل ها و رویداد­های واحد مفهومی را می­‌بیند که با معنا و مفهوم دیگری متفاوت است علت این است که هر همسر عملها و رویدادها را در چهارچوب داستان خاصی تفسیر می­‌کند که با داستان آن دیگری متفاوت است (استرنبرگ ۱۹۹۸، ترجمه بهرامی ۱۳۸۲).

این واقعیت که مردمان از عشق قصه‌­های متفاوتی دارند نکته مهمی را پیرامون عشق آشکار می­‌کند، برای درک و شناخت عشق تلاشی عبث و بیهوده است و توان­‌فرسا، چرا که هر انسانی برداشت خاص خود را از عشق دارد و برداشت هیچ دو انسانی کاملاً یکسان نیست، قصه عشق قصه‌­ای فراگیر است اما ممکن است محتوای قصه‌­های هر فرد با فرد دیگر تفاوت کلی داشته باشد. اما در عین حال، هر دو انسانی که درگیر یک رابطه مشترکند لازم است گذشته از قصه­‌های فردی خویش به نحوی دست به آفرینش قص‌­های مشترک بزنند (استرنبرگ ۱۹۹۸،ترجمه بهرامی ۱۳۸۲)

انواع قصه‌های عشق

بهتر است قبل از پرداختن به انواع قصه­‌های عشق، به برخی جوانب مهم آنها توجه نمائیم: 

اول اینکه فهرست عناوین قصه­‌های عشق بیانگر گستره وسیع مفاهیمی است از آنچه که عشق می­‌تواند باشد ولی محدود به آنها نیست. هر کسی هر قصه‌­ای که داشته باشد آن را خودش می‌­نویسد و ممکن است با قصه سایرین متفاوت باشد، حتی اگر نوع قصه یکی باشد از طرفی برخی قصه­‌ها همچون «قصه باغ» در قیاس با برخی قصه‌های دیگر معمول­تر و رایج­تر هستند.

دوم هر داستانی الگوی خاصی از افکار و رفتار را دارد. برای مثال کسی که قصه عشق او قصه بازی است نسبت به کسی که قصه عشق او قصه مذهب است (سبک دلبستگی مضطرب-دوسوگرا[۲] که توسط هازان و شاور که توسط هازان و شاور (۱۹۸۷) و شاور و هازان و برادشاو[۳] (۱۹۸۸) ارائه شده، رفتار متفاوتی خواهد داشت.

سوم بین دیدگاه قصه عشق و سایر دیدگاه­‌های موجود در زمینه عشق همپوشی ذاتی وجود دارد. برای مثال قصه عشق بازی با سبک عشق لودوس و لی (۱۹۷۷) سازگاری و همخوانی دارد. به نظر می­‌رسد که قصه مذهب با سبک دلبستگی مضطرب-دوسوگرا مشابهت می­‌شود. قصه خیال مشابه مفاهیم نوعی عشق رمانتیک است و غیره.

 تفاوت در این است که دیدگاه عشق مثابه یک داستان سعی در درک و دستیابی به غنای داستان دارد که ساختار روابط را شکل می­‌دهد در حالی که سایر نظریه­‌ها ساختارهای مختلف را راهی برای نگریستن به روابط عاشقانه می­‌پندارند، نظریه عشق به مثابه یک داستان بر بافت داستان تاکید می‌­کنند.

چهارم همانطور که افکار خودآیند در دیدگاه شناختی مورد بررسی و تفحص قرار می­‌گیرند (بک[۴]، ۲۰۱۱)، داشتن قصه خاصی از عشق نیز می‌­تواند منجر به تعریف ما از چیستی روابط عاشقانه بشود، در نتیجه قصه‌­ها قابل توجه هستند شاید ما هم از دیدگاه و طرز فکر ما نسبت به عشق آگاه نباشیم و ندانیم که چه قصه‌­ای داریم ولی آن­ها را به عنوان ویژگی­‌های درست و واقعی از چیزی که عشق است و یا باید باشد تلقی بکنیم. اگر کسی نتواند خود را با روابطی که دارد منطبق کند احساس نابسندگی[۵] می­‌کند و همچنین اگر کسی دیدگاه خاصی از عشق داشته باشد ولی نتواند آن را تحقق ببخشید باز هم دچار نابسندگی خواهد شد.

پنجم داستان­‌های عشق در درون خود نقش­های مکمل[۶] دارند. ما به دنبال کسی هستیم قصه او کمابیش با قصه ما سازگار باشد ولی کاملاً مثل ما نباشد و بتواند نقش مکمل ما را در آن قصه ایفا بکند بنابراین مردم در پی کسانی هستند که برخی سطوح مشابه آنها هستند در برخی سطوح با آنها فرق می­‌کنند.

از این نقطه نظر هیچ یک از نظریه‌­های مشابهت [۷] در خصوص عشق درست نیستند بلکه آنچه که ما درگیر آن هستیم به سطح خود ما بستگی دارد. ششم هر یک از داستان­‌ها مزایا و معایب سازگاران‌ه­ای را دارند. ممکن است که یک داستان خاص با ابعاد محیط اجتماعی معینی سازگاری نسبتاً زیادی داشته باشند (بک، ۲۰۱۱).

هفتم برخی از داستان­ها موفقیت بالقوه بیشتری نسبت به سایر داستان­ها دارند. به عنوان مثال، برخی داستان­‌ها زودگذر هستند و دوام چندانی ندارند و برخی داستان­‌ها مادام­العمر و همیشگی هستند.

هشتم داستا‌ن­ها هم علت هستند و هم معلول و همواره با زندگی ما در تعامل­اند. داستان­هایی که ما با خود وارد روابط­مان می­کنیم موجب می­‌شود تا مسائل خاصی را باور کنیم و حتی به شیوه به خاصی رفتار کنیم. و در عین حال رشد شخصی و تعاملات ما با دیگران، داستان­ها و روابط ما را شکل داده و تغییر و تعدیل می­کند. داستان­های ما با تار و پود زندگی­مان درهم تنیده­اند.

استرنبرگ قصه‌­ها را به ۵ گروه اصلی تقسیم می‌­کند که هر گروه شامل چند قصه می­‌شود. این گروه­ب‌ندی بر اساس ویژگی‌­های درونی قصه­‌ها است. 

انواع قصه عشق عبارت‌­اند از: 

۱. قصه‌­های نامتقارن: در این قصه‌­ها عدم تقارن میان همسران یا رفتار مکمل، اساس و مبنای رابط صمیمانه و نزدیک است.

 قصه معلم- شاگرد: در این قصه یک نفر ساختار و اطلاعات را فراهم می­‌کند و نفر دیگر دریافت کننده اطلاعات است.

مقاله مرتبط: تعریف تشخیص و قصه معلم – شاگرد

قصه ایثار (فداکاری): یک نفر با کمال میل تخفیف می­‌دهد و کوتاه می‌­آید نفر دیگر از این تخفیف‌­ها بهره‌­مند می‌­شود و از آنها سود می­‌جوید.

قصه حکومت: یک نفر بر دیگری مسلط است و اتخاذ تمامی تصمیم‌­ها و قدرت در دستان اوست دیگری فرمانبردار است.

قصه پلیسی: یک نفر دیگری را زیر نظر دارد و اغلب او را در چارچوبی که خود می­‌خواهد قرار می­‌دهد پلیس برای خود حق‌­های اضافی قائل است.

قصه زشت­‌نگاری (پورنوگرافی): یک نفر جفت خود را خار و بی‌­مقدار می­‌کند و طرف دیگر فقط به عنوان شی جنسی مورد استفاده قرار می­‌گیرد.

قصه وحشت: یک فرد شکنجه­‌گر است و فرد دیگر قربانی بی­‌حرمتی و تحقیر است. این فرد جذب روابطی می‌­شود که در آن یا بترسد یا بترساند در هر حال از آن لذت می‌­برد.

۲. قصه­‌های شیء (شخصی در مقام شیء)-در قصه‌­هایی که شخص به عنوان شی نگرسته می‌­شود شخص نقش شیء را ایفا می­کند.

 قصه علمی- تخیلی: شخص براساس شخصیت یا رفتار عجیب و غریبش ارزیابی می‌­شود.

قصه مجموعه: ارزش شخص به این است که شیار کوچکی را در یک مجموعه بزرگتر پر می‌­کند.

قصه هنر: شخص به خاطر ظاهر جسمانی‌­اش ارزش­گذاری می­‌شود.

رابطه به مثابه شیء: در این قصه­‌ها رابطه به صورت وسیله‌­ای در می‌­آید برای نیل به هدفی که مستقیماً هیچ ربطی به رابطه ندارد و اگر دارد بسیار اندک است.

قصه خانه و خانواده: رابطه به وسیله‌­ای تبدیل می‌­شود برای رسیدن و بر پا کردن یک محیط زندگی راحت و جذاب، خانه کانون رابطه است.

قصه بهبودی: قصه بهبودی قصه بقاء است در این قصه از رابطه در جهات کمک به بهبودی شخصی بهره­‌برداری می­‌شود که گرفتار آسیب روانی یا هر تجربه سخت دیگر شده است.

قصه دین: از این رابطه به عنوان وسیله­‌ای برای نزدیک شدن به خدا استفاده می­‌شود، یا آنکه رابطه خود به مظهر و تجسم احساس­‌های دینی فرد تبدیل می­‌شود.

قصه بازی: این قصه در برگیرنده نوعی رقابت است، رابطه اغلب به صورت وسیله‌­ای برای انجام بازی پیچیده‌­ای در می‌­آید که مجموعه قواعد و قوانین خود را دارد و نوعاً دارای برنده و بازنده است.

۳. قصه‌­های مشارکت: در این قصه­‌ها به عشق از این زاویه نگریسته می‌­شود که هم­پای همکاری همسران برای آفریدن یا حفظ چیزی، عشق نیز کامل می­‌شود.

قصه سفر: در این قصه‌­ها همسران رابطه خود را به چشم مسافری نگاه می­‌کنند که در آن مقصد اهمیت زیادی ندارد، زیرا هدف رابطه آن­ها در این است که از سفر در کنار هم لذت ببرند، گاهی استعاره سفر شکل واقعی به خود می­‌گیرد و امکان دارد زوجین با هم به جاهای تازه و هیجان انگیز سفر کنند.

قصه بافندگی و دوزندگی: همسران خود را به چشم کسانی نگاه می­‌کنند که در حال بافتن و دوختن رابطه متفاوت و ویژه خود هستن و در عین حال تکه‌­تکه­‌های رابطه خودشان را به هم می‌­تنند تا طرح آن را نیز پیاده کنند.

قصه باغ و باغچه: همسران رابطه را به چشم باغ می­‌بینند باغی که لازم است همیشه و در همه حال به دقت به آن رسید و آن را آبیاری کرد به این امید که رشد کرده و بارور شود.

قصه تجارت: رابطه شبیه کار تجاری اداره می‌­شود. فرد به سوی همسر خود به عنوان شریک بالقوه جذب می‌­شود و او را عمدتاً از نظر شایستگی­‌اش در این نقش ارزیابی می­‌کنند.

قصه اعتیاد: مشخصه کلیدی قصه اعتیاد، دلبستگی عمیق و پر اضطراب شخص معتاد به جفت خویش (هم­اعتیاد) یا نیاز به داشتن این دلبستگی است فرد هم به اعتیاد و هم به معتاد نیازمند است.

۴. قصه‌­های روایی: در این قصه‌­ها همسران معتقد هستند که نوعی متن واقعی یا خیالی بیرون از رابطه وجود دارد، اما به طرق زیادی معین می‌­کند که رابطه چگونه باید باشد.

قصه خیال: این قصه متن افسانه پریان را دارد که فرد رویایی به سراغ شخص می‌­آید که از هر نظر ایده­‌آل است.

قصه تاریخی: یک متن تاریخی دارد که چراغ راه آینده است، زوجین با نگاه به گذشته زندگی می­‌کنند، گویی که گذشته تا به حال دوام دارد.

قصه علم: اصول و قوانین علمی-منطقی عامل برانگیزنده رابطه و عامل شکل­‌گیری احساس­‌ها، افکار و کردار آدمی در آن رابطه است.

قصه آشپزی: دستورالعملی برای تهیه غذائی وجود دارد که شامل همه موارد لازم برای به وجود آوردن یک رابطه سعادت­مندانه و موفقیت­‌آمیز است، برای رسیدن به عمری سعادتمند و خوشبخت لازم نیست شخص کاری بکند مگر آنکه دستورالعمل این کتاب را به کار بندد.

۵. قصه‌­های گونه (ژانر): شیوه یا روش حضور در رابطه، کلید موجودیت و حفظ آن رابطه است. و بعد جریان خاصی در رابطه، بر جنبه‌­های دیگر آن تسلط و برتری دارد.

قصه جنگ: جنگی در جریان است و آن را برنده یا بازنده­‌ای نیست، زیرا در قصه جنگ بقاء رابطه منوط به این است که جنگ را پایانی نباشد.

قصه تئاتر: رابطه مثل تئاتر است که یکی از همسران و گاهی هر دو مشغول ایفای نقش هستند.

قصه طنز: در این قصه برتری با لطیفه سر زندگی و دیدن و بعضی چیزهای سرگرم­کننده است، به کمک طنز مسیر هر نوع تلاشی برای گفتگوی جدی یا حتی تعارض آفرین منحرف می‌­شود.

قصه معما: وضع به گونه‌­ای است که یکی از هر دو شریک پیوسته در هاله­‌ای از رمز و راز فرو رفته است و همراه با تلاش شریک دیگر برای نفوذ در این هاله معمای داستان نیز به پیش­ می­‌رود.

استرنبرگ برای هیچ یک از انواع قصه عشق ارزش­گذاری نمی‌­کند، به عبارتی هیچ یک از قصه‌­ها بر دیگری ارجحیت ندارد و هر قصه عشق نکات مثبت و منفی مخصوص به خود را دارد. هر گاه که قصه‌­های همسران مشترک باشد، زوجین از زندگی مشترک خود احساس رضایت بیشتری می‌­کنند.

یک راه ساده و آسان برای اطلاع از مطالب جدید سایت و ارتباط با ما کانال تلگرام ماست. در تلگرام ravanhami@ با ما همراه باشید.

[۱]. love as a story

[۲] . Anxious-ambivalent attachment style

[۳] . Shaver & Hazan & Bradshaw

[۴] . Beck

[۵] . Inadequate

[۶]. complementary

[۷] . similarity

نوشته قصه عشق: یک نظریه متفاوت و کامل درباره روابط عاشقانه اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.