تقریباً اکثر زنان در دوران بارداری کاهش عملکرد مغز خود را تجربه می‌کنند و به اصطلاح مغزشان درست کار نمی‌کند. مثلاً وقت دکتر را فراموش می‌کنند و گاهی حتی به یادآوردن شماره تلفن خودشان برایشان دشوار می‌شود. فراموشی بخشی از مشکلات ذهنی زنان در دروان بارداری است. به نظر می‌رسد این مشکلات ناشی از  کم‌خوابی و خستگی بیش از حد باشد. با روان حامی همراه باشید.

 دقیقاً چه اتفاقی در مغز زنان باردار می‌افتد؟

زنان با شروع بارداری دستخوش تغییرات عصب شناختی می‌شوند. این تغییرات تا بعد از تولد کودک ادامه می‌یابد. برای بررسی تغییرات عصب‌شناختی، پژوهشگران اقدام به انجام یک پژوهش کردند. نتایج این مطالعه در مجله علوم اعصاب رفتاری منتشر شده است. پژوهشگران در این مطالعه مغز مادران را طی مدت دو تا چهار هفته بعد از زایمان و دوباره سه ماه بعد تولد کودک با استفاده از تکنولوژی تصویربرداری از مغز، به نام MRI مورد مطالعه و بررسی قرار دادند.

نتایج نشان داد که در برخی مناطق خاص مغز، مانند لوب آهیانه‎ای (پشت مغز)، قشر پیش‌‏پیشانی (منطقه جلوی مغز) و چند قسمت دیگر میزان ماده‌ی خاکستری افزایش می‌یابد. علاوه بر این مناطقی مانند آمیگدال و هیپوتالاموس که با تنظیم هیجانات، غرایز بقا و تولید هورمون‎ها در ارتباط هستند، بزرگتر می‌شوند (اگر می‌خواهید درباره این قسمت‌های مغزی اطلاعات بدست آورید این مقاله را مطالعه کنید).به نظر می رسد که این تغییرات مغزی با نگرش مثبت نسبت به بچه داشتن و افزایش عواطف مثبت مادرانه به کودک در ارتباط باشد. همین تغییرات به مادر کمک می‌کند بدون رنجش خاطر، پنج تا شش بار در طول شب از خواب برخیزد و به نوزاد خود رسیدگی کند.

پژوهشگران دانشگاه تورنتو در پی بررسی این موضوع برآمدند که آیا وقتی مادران به  کودک خود نگاه می‌کنند در مقایسه با زمانی که به یک کودک غریبه نگاه می‌کنند، در آمیگدال آنها تفاوتی به وجود می‌آید یا خیر؟ بدین منظور پژوهشگران در این مطالعه فعالیت مغزی ۲۲ مادر را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند مادرانی که پاسخ قوی‌تری به کودک خود می‌دهند،  از مادر بودن رضایت بیشتری دارند، خلق و خوی آنها بهتر است. به طور کلی مادر بودن برای آنها تجربه خوبی است.

رابطه بین مادر و نوزاد با تغییرات در آمیگدال همراه است.

با وجود این زمانی که حساسیت آمیگدال هنگام مادر شدن افزایش پیدا نکند، تأثیری منفی بر میزان صمیمت بین مادر و کودک دارد. مادرانی که در پژوهش معلوم شد پاسخ آمیگدال آنها به عکس فرزندانشان کم است، کیفیت تجربه‎های مادرانه‌ی آنها کاهش پیدا می‌کند، و به عنوان مثال استرس و اضطراب بالایی را تجربه می‌کنند.  

در واقع، افسردگی بعد از زایمان با  کم شدن میزان حساسیت گیرنده‌های مغز، که آمیگدال و سایر ساختارهای مغزی تأثیر گذار بر سیستم پاداش‌دهی دوپامین را تحت تأثیر قرار می‎دهند، ارتباط دارد. همان فرآیندهای عصب‌شناختی که باعث عاشق شدن می‌شوند، در عشق مادر به فرزند خود نقش دارند. هورمون عشق همان اکسی‌توسین است که در ایجاد صمیمیت و عشق در روابط نقش دارد. برای مطالعه نقش اکسی‌توسین در عشق به این مقاله مراجعه کنید. 

هورمون اکسی‌توسین زمانی در زمان زایمان و یا شیر دادن ترشح می‌شود و باعث تسهیل ایجاد صمیمیت با نوزاد می شود. اکسی توسین در طی بارداری ترشح می‌شود. مناطقی از مغز که دارای بیشترین تراکم گیرنده‌های اکسی توسین دار، مانند آمیگدال، زمانی که مادر چهره‌ی نوزاد خود را می‌بیند یا بوی نوزاد خود را احساس می‌کند، در مغز او فعال می شوند. از این رو مراقبت از کودکان باعث تقویت فعالیت مغز و رشد آن می‌شود.

مترجم: حمید بهرامی زاده

منبع:

Pregnancy And The Female Brain: Giving Birth Leads To Increase In Gray Matter For Mothers

مقالات مشابه

دلبستگی اولیه چیست (۲) – نحوه پرورش کودک با دلبستگی ایمن

February 02, 2018 بدون دیدگاه

برای مدت کوتاهی در کشوری غریب هستید و تنها کسی که میشناسید دوستی نزدیک و صمیمی است که روی بودن او در مواقع حساس که به او نیاز دارید حساب باز کرده اید... بیشتر بخوانید

زبان و دنیای جدیدی از رشد: هنگامی‌که کودک برای اولین بار شروع به صحبت می‌کند.

November 21, 2017 بدون دیدگاه

  زبان نشان‌دهنده‌ی جهش بزرگی در رشد کودک است. می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین عواملی که به تسریع رشد کودک کمک می‌کند، تشویق کودک به کنجکاوی فکری و م... بیشتر بخوانید

باورهای نادرست درباره بزرگ کردن فرزندان دوزبانه

February 04, 2017 بدون دیدگاه

باورهای نادرست درباره بزرگ کردن فرزندان دوزبانه در خصوص تربیت فرزندان دوزبانه باورهای نادرست فراوانی وجوددارد. گاهی این باورها باعث دلسردی پدر و مادره... بیشتر بخوانید

نقش صدای مادر در رشد و تحول مغز کودکان

January 26, 2017 بدون دیدگاه

نقش صدای مادر در رشد و تحول مغز کودکان:  جای تعجب نیست که کودک صدای مادرش را به صداهای افراد غریبه ترجیح می‌دهد. زمانی که جنین در رحم مادر قرار دارد م... بیشتر بخوانید

شیر مادر با رشد بهتر مغز و نتایج عصب‌شناختی ارتباط دارد

January 04, 2018 بدون دیدگاه

در یک پژوهش محققان ۱۸۰ نوزاد نارس را مورد مطالعه قرار دادند تا این موضوع را بررسی کنند که آیا شیر مادر با رشد بهتر مغز و نتایج عصب شناختی ارتباط دارد... بیشتر بخوانید

سن بالای مادر و چپ‌دستی

July 07, 2016 بدون دیدگاه

سن بالای مادر و چپ‌دستی: در مقاله‌ی قبلی راجع به دست‌برتری نتایج مطالعات را بررسی کردیم. در آن مقاله توضیح دادیم که بین دست‌برتری و فرآیند تکامل انسان... بیشتر بخوانید

استامینوفن و افزایش نشانه های اوتیسم و بیش فعالی

August 30, 2016 بدون دیدگاه

مصرف استامینوفن در دوران بارداری می تواند باعث افزایش نشانه های اوتیسم و بیش فعالی در کودکان شود محققان اسپانیایی ۲۶۴۴ زوج مادر-کودک را بررسی کردند.... بیشتر بخوانید

افزایش هوش نوزاد از طریق فعالیت‌های خلاقانه: قسمت دوم

January 03, 2018 بدون دیدگاه

افزایش هوش نوزاد: قسمت دوم:   در قسمت اول این مطلب تعدای از تمرین‌هایی را که باعث افزایش هوش نوزاد می‌شود، معرفی کردیم. روش‌های دیگری نیز برای اف... بیشتر بخوانید

زایمان باعث افزایش ماده خاکستری می‌شود

April 04, 2017 بدون دیدگاه

زایمان باعث افزایش ماده خاکستری می‌شود: تقریباً اکثر زنان در دوران بارداری کاهش عملکرد مغز خود را تجربه می‌کنند و به اصطلاح مغزشان درست کار نمی‌کند. م... بیشتر بخوانید

افزایش هوش نوزاد از طریق فعالیت‌های خلاقانه: قسمت اول

January 03, 2018 بدون دیدگاه

افزایش هوش نوزاد: قسمت اول: متخصصان تحول و رشد نوزادان معتقدند که سال اول یکی از مهم‌ترین زمان‌های یادگیری است. اما اکثر والدین نمی‌دانند که با چه روش... بیشتر بخوانید

نوشته زایمان باعث افزایش ماده خاکستری می‌شود اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

مغز انسان نه تنها مهم­ترین بلکه پیچده‌­ترین ارگان بدن انسان است. در ادامه شما با ساختارهای اساسی سازنده­‌ی مغز و عملکردهای مهم آن­ها آشنا می‌شوید. البته این مقاله در پی بررسی عمیق مغز نیست بلکه هدف آن آشنایی کلی با ساختارها و عملکردهای مختلف مغز است.

قشر مخ (کورتکس مغزی) قسمتی از مغز است که عملکرد آن انسان را موجودی بی­‌نظیر و منحصر به فرد ساخته است. صفات ممیزه­‌ی انسانی مانند تفکر سطح بالا، زبان و هوشیاری و همچنین توانایی فکر کردن، استدلال و تصویرسازی مختص قشر مخ است.

قشر مخ قسمتی از مغز است که وقتی به مغز نگاه می­کنیم مشاهده می­­‌شود. قشر مخ خارجی­‌ترین قسمت مغز است که می‌توان آن را به چهار قسمت یا لوب تقسیم کرد.

همانطور که تصویر بالا مشاهده می‌کنید مغز دارای چهار لوب است: لوب پیشانی، لوب آهیانه‌ای، لوب پس‌سری، و لوب گیجگاهی.

لوب پیشانی

لوب پیشانی در جلوی مغز قرار دارد و با استدلال کردن، مهارت‌های حرکتی، شناخت‌های سطح بالاتر، و زبان بیانی مرتبط است. پشت لوب پیشانی نزدیک به شیار مرکزی قشر حرکتی واقع شده است. این قمست از مغز اطلاعات مورد نیاز را از لوب‌های مختلف مغز دریافت می‌کند و از آنها برای حرکت بدن استفاده می‌کند. وارد شدن آسیب به لوب پیشانی باعث تخریب عادت‌های جنسی، اجتماع‌­پذیری، توجه و افزایش رفتارهای خطرناک می‌شود. شخصیت انسان‌ها تا حدود زیادی در به لوب پیشانی آنها وابسته است.

لوب آهیانه‌ای

لوب آهیانه‌ای در قسمت مرکزی مغزی واقع شده است و با پردازش حس لامسه مانند فشار، تماس و درد مرتبط است. قسمتی از مغز که به عنوان قشر حسی حرکتی نامیده می‌شود نیز در لوب آهیانه‌ای است و برای پردازش حس‌های بدنی حیاتی است. آسیب به لوب آهیانه‌ای باعث مشکلاتی در حافظه‌ی کلامی، از دست رفتن توانایی کنترل نگاه خیره و مشکلاتی در زبان می‌شود.

لوب گیجگاهی

لوب گیجگاهی در بخش پایینی مغز قرار دارد. این لوب محل قشر شینداری اولیه است. قشر شنیداری اولیه با تفسیر صداها و زبانی که می‌شنویم سر و کار دارد. هیپوکامپ در لوب گیجگاهی واقع شده است که در تشکیل خاطرات نقش دارد. آسیب به لوب گیجگاهی موجب مشکلاتی در حافظه، درک گفتار، و مهارت‌های زبانی می‌شود.

لوب پس‌سری

لوب پس‌سری در قمست عقب مغز واقع شده است. این لوب با محرک­ها و اطلاعات دیداری سر و کار دارد. قشر بینایی اولیه، که اطلاعات دریافتی از چشم‌ها را تفسیر می‌کند. آسیب به این لوب مشکلات دیداری ایجاد می‌کند مانند دشواری در تشخیص اشیاء، شناسایی رنگ‌ها و مشکلاتی در تشخیص کلمات.

 ساقه‌ی مغز

ساقه‌ی مغز از مغز پسین و میان‌مغز تشکیل شده است. مغز پسین شامل ساختارهایی مانند مدولا، تشکیلات شبکه‌ای و پل مغزی است.

ساقه مغز

مغز پسین

مغز پسین ساختاری است که نخاع شوکی را به مغز متصل می‌کند.

مدولا medulla دقیقاً بالای نخاع شوکی است و بسیاری از عملکردهای خودکار حیاتی مانند ضربان قلب، تنفس و فشار خون را کنترل می‌کند.

پل مغزی مدولا را به مخچه متصل می‌کند و به هماهنگی حرکات بدن کمک می‌کند.

تشکیلات شبکه‌ای یک شکبه‌ی عصبی واقع در مدولا است که به عملکردهایی مانند خواب و توجه کمک می‌کند.

میان‌مغز

میان‌مغز کوچکترین قسمت مغز است که به عنوان یک مرکز تقویت اطلاعات دیداری و شنیداری عمل می‌کند.

مغز میانی بسیاری از عملکردهای مهم مانند سیستم‌های دیداری و شنیداری و حرکات چشم را کنترل می‌کند. بخش‌هایی از مغز میانی که هسته‌های قرمز و جسم سیاه نامیده می‌شود که در حرکات بدن سهیم هستند. رنگ تیره‌ی جسم سیاه به این خاطر است که در برگیرنده‌ی تعداد زیادی از نورون‌های تولید کننده‌ی دوپامین است. تباهیدگی نورون‌ها در جسم سیاه با بیماری پارکینسون مرتبط است.

مخچه

مخچه گاهی اوقات مغز کوچک نامیده می­شود و در بالای پل‌های مغزی پشت ساقه‌ی مغز واقع شده است. مخچه از لوب‌های کوچک تشکیل شده است و اطلاعاتی را از سیستم تعادل گوش میانی، نورون‌های حسی، و سیستم‌های شنیداری و دیداری دریافت می‌کند. مخچه در هماهنگی حرکات و جنبه­‌های اساسی حافظه و یادگیری دخیل است.مخچه تقریباً ۱۰ درصد از کل اندازه‌ی مغز است اما بیشتر از ۵۰ درصد از تعداد نورونها کل مغز در آن واقع شده‌اند.

مخچه

این ساختار با حرکت بدنی و کنترل مرتبط است اما دستورات حرکتی در این ناحیه تولید نمی‌شوند. در عوض مخچه این پیام‌ها را به صورت دقیق و مفید اصلاح می‌کند.

به عنوان مثال، مخچه به کنترل حالت بدن، تعادل و هماهنگی حرکات اختیاری کمک می‌کند. وظایف مخچه به گروه‌های عضلانی مختلف بدن اجازه می‌دهد که صورت هماهنگ و روان با یکدیگر عمل کنند. علاوه بر ایفای نقش حیاتی در کنترل حرکتی، مخچه برای برخی از عملکردهای شناختی مانند زبان اهمیت دارد.

تالاموس

تالاموس بالای ساقه‌ی مغزی قرار دارد. تالاموس اطلاعات حرکتی و حسی را پردازش می‌کند و انتقال می‌دهد و در واقع یک ایستگاه تقویتی است. اطلاعات حسی را دریافت می‌کند و آنها را به قشر مخ ارسال می‌کند. قشر مخ اطلاعات را نیز به تالاموس می­فرستد سپس تالاموس اطلاعات را به سیستم‌های دیگر ارسال می‌کند.

هیپوتالاموس

هیپوتالاموس گروهی از هسته‌ها است که در کنار پایه‌ی مغز و نزدیک غده­ی هیپوفیز واقع شده است. هیپوتالاموس با بسیاری از قسمت‌های مغزی ارتباط دارد و مسئول کنترل گرسنگی، تشنگی، هیجان‌ها، تنظیم دمای بدن و ریتم قلبی است. هیپوتالاموس همچنین غده‌ی هیپوفیز را توسط ترشج هورمون‌ها کنترل می‌کند و از این طریق هیپوتالاموس بر بسیاری از عملکردهای بدنی کنترل دارد.

سیستم لیمبیک

سیستم لیمبیک شامل چهار ساختار است: آمیگدال، هیپوکامپ، نواحی قشری لیمبیک و ناحیه‌ی دیواره­ای. این ساختارها ارتباط‎‌هایی را بین سیستم لیمبیک و هیپوتالاموس، تالاموس، و قشر مخ برقرار می‌سازند. هیپوکامپ برای حافظه و یادگیری اهمیت دارد در حالیکه کل سیستم لیمبیک محور کنترل پاسخ‌های هیجانی است.

عقده‌های قاعده‌ای

عقده‌های قاعده‌ای گروه وسیعی از هسته‌های مختلف است که تا حدودی در اطراف تالاموس هستند. این هسته‌ها برای کنترل حرکات مهم هستند. هسته‌های قرمز و جسم سیاه مغز میانی با عقده‎‌های قاعده‌ای ارتباط‌هایی دارند.

آناتومی مغز

Reference: Knierim, J. (1997). Chapter 5: Cerebellum. Neuroscience Online. The University of Texas Medical School. Retrieved from http://neuroscience.uth.tmc.edu/s3/chapter05.html

Thompson, R.F. (2000). The Brain: A Neuroscience Primer. New York: Worth Publishers

نوشته آناتومی مغز اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.