در روابط زوجین، گاهی شرایطی بوجود می‌آید که هیچکدام با یکدیگر صحبت نمی‌کنند و حرفی برای گفتن با یکدیگر ندارند، در خانه ممکن است هر یک به سمت سرگرمی‌های خودش برود و زمان خود را به تنهایی سپری کنند. در این هنگام طرفین ممکن است احساس تنهایی و فقدان ارتباط صمیمانه را تجربه کنند که منجر به کیفیت پایین رابطه زناشویی می‌‌شود.

اگر چنین شرایطی بوجود آمده باشد، زوجین یا یکی از آنها دچار کوری عاطفی شده اند. این مسئله می‌تواند سرآغاز بحران‌های جدیتری در زندگی باشد. زوجین در چنین شرایطی صحبت مشترکی با یکدیگر ندارند و از نظر عاطفی از یکدیگر جدا شده‌اند. این موضوع زمانی حادتر می‌شود که این اشخاص در کنار دیگران شروع به صحبت کردن می‌کنند و درباره موضوعات بسیاری حرف می‌زنند. دلایل زیادی می‌تواند منجر به این مسئله شود که اگر به آن توجه نشود ممکن است پیامدهای سختی مانند طلاق داشته باشد.

مهم است که بدانیم این اشخاص میتوانند احساسات را تجربه کنند اما نمیتوانند آن ها را بروز دهند یا به درستی شناسایی کنند و یا انکار می‌کنند. آنها نمی‌توانند همدلی از خود نشان دهند و از احساسات شریک خود بی خبرند و به صورت منفعلانه عمل میکنند.

چه زمانی کوری عاطفی رخ میدهد؟

زمانی که دو نفر با شناخت کم، فرهنگ متفاوت و یا تیپ های شخصیتی متفاوت با یکدیگر ازدواج می‌کنند می‌تواند منجر به کوری عاطفی شود. زمانی که زوجین حتی گفتگوی ساده را هم نمی‌توانند با یکدیگر پیش ببرند چرا که شاید از نظر دیگری جالب نباشد و یا حتی مسخره باشد. در نتیجه دو نفر ترجیح میدهند تا سکوت کنند تا از بحث و درگیری جلوگیری نمایند. زمانی که یکی از زوجین تیپ شخصیتی برونگرا و دیگری درونگرا دارد این موضوع میتواند زودتر رخ دهد. در چنین شرایطی نقش زوج درمانگر پررنگ می‌شود.

کوری عاطفی فرایندی است که در طی زمان رخ می‌دهد و شامل مراحل مختلفی است. زمانی که دو نفر وارد زندگی مشترک می‌شوند طبیعی است در بسیاری از مسائل با یکدیگر به تفاهم نرسند. در این حالت مهارت‌های حل مسئله می‌تواند کمک کننده باشد چرا که زوجین به یک نقطه مشترکی می‌رسند. قابل ذکر است که این نقطه مشترک در طول زمان بدست می‌آید و وجود چنین تعارضاتی در زندگی مشترک طبیعی است.

اما اگر زوجین نتوانند به آن نقطه مشترک برسند، هر دو میتوانند دچار خشم از یکدیگر شوند که منجر به درگیری‌های بیشتر می‌شود که در نتیجه آن طرفین یکدیگر را طرد می‌کنند. اگر پس از بحث های متعدد به نتیجه برسند که بحث کردن فایدهای ندارد، ممکن است یکی از طرفین تصمیم به ترک رابطه بگیرد. و در نهایت دو طرف شروع به سرکوب احساسات خود می‌کنند که منجر به منزوی شدن هریک و از دست رفتن صمیمیت عاطفی می‌شود.

زوجین در چنین شرایطی ممکن است صحبت‌های بیشتری با سایر افراد تا با یکدیگر داشته باشند. هرچند شاید این موضوع بنظر ناشناخته برسد، اما مطالعات نشان میدهد ۱ نفر از هر ۱۰ نفر (یعنی ۱۰ درصد افراد) چینین شرایطی را تجربه می‌کنند.

این مسئله اگر درمان نشود می‌تواند رفتارهای نابهنجاری را خارج از رابطه زناشویی ایجاد کند مانند سوء‌مصرف مواد، الکل، اعتیاد به رابطه جنسی یا مشکلات غذایی مانند پرخوری یا بی‌اشتهایی عصبی از جمله این موارد است.

تنهایی، عدم اطمینان، سوء تفاهم و… اینها احساساتی هستند که اغلب برای کسانی که با کوری عاطفی در رابطه هستند ایجاد می‌شود. این موضوع در مردان بیشتر از زنان رایج است و فاکتور مهمی برای جدایی‌های عاطفی می‌باشد.

چگونه می‌توان با کوری عاطفی و خیانت زناشویی مقابله کرد؟

برنامه‌ریزی، حل مشکلات و حتی توافق در مورد چیزهای ساده می تواند برای افراد مبتلا به کوری عاطفی پیچیده باشد. کوری عاطفی اغلب می‌تواند همراه با سایر اختلالات روانشناختی مانند افسردگی و اضطراب همراه باشد.

در چنین شرایطی مهم است که به دنبال کمک تخصصی باشید. این تنها راه برای رفع این مسئله است. زوجین نیاز به مراجعه به مرکز مشاوره زوجین دارند. آنها باید به مکانیسم‌هایی برای بهبود همدلی، ارتباطات و بروز هیجانی خود پیدا کنند. در درمان، درمانگر بر روی تحریک عاطفی و شناسایی، همدلی، توانایی‌های اجتماعی، ارتباطات عاطفی و کاهش استرس و اضطراب کار می‌کند.

ممکن است زوجین یا یکی از آنها از پذیرش کمک تخصصی امتناع کنند چرا که معتقدند مشکل از دیگری است. به دیگری انگ غیرمنطقی بودن بزنند و اعتقاد داشته باشند کسی که مشکلات عاطفی دارد همسر آن‌هاست نه خودشان.

مشکل محرومیت عاطفی یک مشکل جدی است. به همین دلیل است که نیاز به زوج درمانگران هست. درمانگران با احساسات و هیجانات کار می‌کنند. کوری عاطفی میتواند خود پیامد یک مسئله جدیتر باشد که درمانگر میتواند به تشخیص آن کمک کند.

زندگی مشترک، سپری کردن زمان دو فرد متفاوت از یکدیگر است. طبیعی است در طی این مدت موضوعاتی محل مناقشه قرار گیرد. سواد عاطفی، هوش هیجانی و مهارت حل مسئله از جمله عواملی هستند که در نقاط اختلاف میتواند کمک کننده باشد. زمانی که فضایی برای تعامل در این نقاط پیدا نشود، زوجین یا یکی از آنها میتواند در طی زمان دچار کوری عاطفی شود، شرایطی که فضای گفتگو و تبادل احساسات از زندگی مشترک حذف میشود. این نقطه میتواند سرآغاز بحرانهای فردی و زوجی شود.

از آنجایی که کوری عاطفی، مسئله حائز اهمیت است و می‌تواند علت مهمی در طلاق‌ها باشد، نیاز به مداخله تخصصی مطرح میشود. مشاوره زوجین متمرکز بر عاطفه، با کوری عاطفی مقابله می کند. ارزیابی و آسیب‌شناسی این مسئله بسیار مهم است. در طی درمان، زمانی که هر دو طرف به عنوان یک جبهه متحد برای درک تفاوت‌های خود و بهبود روابط خود تلاش کنند، می‌توانند رشد کنند.

منابع:

aipc.net.au

PsychCentral

couples therapy inc

نوشته کوری عاطفی؛ اولین قدم در شروع خیانت زناشویی و نقش زوج درمانگر اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

اروین یالوم درمانگری قصه‌گوست که علاوه بر کتاب‌هایی مانند روان‌درمانی اگزیستانسیال یا هنر درمان که به‌عنوان کتابِ درسی در دانشگاه‌های نقاط مختلف جهان استفاده می‌شوند، داستان‌ها و رمان‌هایی غنی از آموزه‌های روان‌درمانی نوشته است. یالوم از پیشگامان روان‌درمانی اگزیستانسیال است و دستی در گروه‌درمانی نیز دارد. یالوم از مرگ، آزادی، تنهایی و پوچی به‌عنوان ۴ مسئله‌ی اساسی که همه‌ی انسان‌ها در طی زندگی خود با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، یاد می‌کند و آن‌ها را زیربنای اصلی اضطراب و رنج‌های روانی می‌داند.

او که روان‌درمانی هر مراجع را خلاقانه و با ذهنی باز و آماده پیش می‌برد، در روان‌درمانی، بیشتر از اتکا بر تکنیک‌ها و قالب‌های مشخص درمانی در پی برخوردی خودانگیخته و رابطه‌ای اصیل با مراجع است. یالوم در توضیح اهمیت رابطه‌ی درمانگر-مراجع تا آنجا پیش می‌رود که می‌گوید: این رابطه است که درمان می‌کند. به عقیده‌ی او درمانگر اگزیستانسیال باید بدون پیش‌فرض‌هایی که درک را تحریف می‌کنند به دنیای وجودی مراجع وارد شود و به آن گوش فرا دهد.

در ادامه با این درمانگر و نویسنده‌ی خلاق و عقاید او در رابطه با چگونگی شکل‌گیریِ ناهنجاری روانی و مؤلفه‌های اساسی روان‌درمانی و گروه‌درمانی بیشتر آشنا می‌شویم. با روان حامی همراه باشید.

یالوم و تظریه های روان درمانی

زندگی حرفه‌ای

اروین یالوم در ۱۳ ژوئن ۱۹۳۱ در واشنگتن، دی. سی. به دنیا آمد. والدین او چندین سال پیش از تولدش از روسیه نقل‌مکان کرده بودند و زمانی که به واشنگتن رسیدند یک مغازه‌ی خواربارفروشی باز کردند. یالوم و خانواده‌اش در طبقه‌ی بالای همین مغازه زندگی می‌کردند، او بیشتر دوران کودکی‌اش را در میان کتاب‌ها سپری کرد.

یالوم لیسانس خود را از دانشگاه جرج واشنگتن در ۱۹۵۲ گرفت و مدرک دکترای خود را از دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه بوستون در ۱۹۵۶ دریافت کرد. طی چند سال پس‌ازآن، او دوره‌ی انترنی خود را در بیمارستان Mount Sinai و دوره‌ی رزیدنسی خود را در بیمارستان Johns Hopkins کامل کرد و در ارتش خدمت نمود. در ۱۹۶۲ یالوم به‌عنوان مدرس در دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه استنفورد آغاز به کارکرد و در ۱۹۷۳ به مقام استادی در روان‌پزشکی نائل آمد.

یالوم حرفه ادبی خود را با انتشار کتاب “نظریه و عمل در روان‌درمانی گروهی” آغاز کرد؛ که از همان زمانِ انتشارش به‌عنوان کتاب درسی در نقاط مختلف جهان استفاده شد. یالوم از آن زمان، کتاب‌های بسیار دیگری ازجمله کتاب‌های درسی، داستان‌های تخیلی و غیرتخیلی را منتشر کرد. دژخیم عشق کتاب پرفروش او در ۱۹۸۹، چشم‌اندازی کمتر بالینی و بیشتر انسانی را درباره‌ی تاریخچه‌ی ۱۰ نفر از مراجعانش فراهم آورد. در ۱۹۹۲ او اولین رمان خود، وقتی نیچه گریست را منتشر کرد. این کتاب برنده‌ی مدال طلای commonwealth کالیفرنیا شد.

بسیاری از کتاب‌های تخیلی یالوم محتوایی شامل مضامین فلسفی و روانشناسی اگزیستانسیال دارند.

در ۱۹۷۶ جایزه‌ی Foundations Fund به او اهدا شد و در ۲۰۰۱ جایزه‌ی اسکار Pfister را از انجمن روان‌پزشکی آمریکا دریافت کرد.

معنا در زندگی

یالوم و آسیب‌شناسی روانی

رویکرد یالوم به روان و روان‌درمانی رویکرد اگزیستانسیال است. رویکرد اگزیستانسیال رویکردی پویا یا پویه نگر است و بر دلواپسی‌هایی تمرکز می‌کند که در هستی انسان ریشه‌دارند. درمان‌های پویه نگر درمان‌هایی هستند که فرض را بر وجود نیروهای متعارض درون فرد می‌گذارند و اندیشه، احساس و رفتار او را، چه سازگار یافته باشد و چه بیمار گون، نتیجه‌ی این نیروهای متعارض می‌دانند؛ به‌علاوه،‌ این نیروها در سطوح مختلفی از آگاهی قرار دارند و بعضی از آن‌ها کاملاً ناخودآگاه‌اند.

حال در روان‌درمانی اگزیستانسیال که به عقیده‌ی یالوم رویکردی پویه نگر است، چه نیروهایی باهم در تعارض‌اند؟ محتوای این کشاکش درونی خودآگاه و ناخودآگاه چیست؟ در روان‌درمانی اگزیستانسیال این تعارض حاصل رویارویی فرد با مسلمات هستی است. مسلمات هستی ویژگی‌های درونیِ قطعی و مسلمی هستند که بخش گریزناپذیری از هستی انسان در جهان‌آفرینش‌اند.

از این میان، یالوم در رویکرد خود به ۴ امر مسلمِ مرگ، آزادی، تنهایی و پوچی می‌پردازد و معتقد است رویارویی فرد با هر یک از این حقایق زندگی، درون‌مایه‌ی تعارض پویای اگزیستانسیال را می‌سازد.

بنابراین رویکرد اگزیستانسیال به ساختار اساسی پویه شناسی که طرح کلی آن از فروید بود وفادار است ولی درون‌مایه و محتوایش را تغییر داده است، فرمول قدیمیِ

سائق بعد اضطراب و بعد سازوکار دفاعی با فرمول جدیدِ دغدغه‌های وجودی بعد اضطراب و بعد سازوکار دفاعی جایگزین شده است. بااین‌وجود در هر دو فرمول فرض بر این است که اضطراب سوخت لازم برای ناهنجاری روانی را فراهم می‌کند؛ به این صورت که تمام عملکردهای روانی، چه خودآگاه و چه ناخودآگاه، به کار می‌افتند تا با اضطراب مقابله کنند و این سازوکارهای دفاعی خود ناهنجاری روانی را به وجود می‌آورند.

نکته‌ی قابل‌ملاحظه این است که رنج وجودی و دغدغه‌های اگزیستانسیال جهان‌شمول است و تمام افراد با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. به‌عبارت‌دیگر تعارض‌های وجودی منحصر به افراد روان رنجور نیست اما هر فرد فشار حاصل از موقعیت بشری را به شیوه‌ای کاملاً فردی تجربه می‌کند و مقاومت افراد و شیوه‌ی کنار آمدنشان با مسلمات وجودی متفاوت است؛ بنابراین همه‌ی انسان‌ها متحیر و سرگشته‌اند، ولی بعضی از آن‌ها قادر به کنار آمدن با این سرگشتگی نیستند.

رواندرمانی

یالوم و روان‌درمانی

اروین یالوم هم روان‌درمانی فردی و هم درمان گروهی انجام می‌داد. یالوم در روان‌درمانی از چهارچوب مشخصی پیروی نمی‌کند، بلکه اجازه می‌دهد درمان هر مراجع به شیوه‌ای بدیع، تازه و منحصربه‌فرد شکل بگیرد. با توجه به نوشته‌های یالوم شاید بتوان ۳ محور اساسی روان‌درمانی ازنظر او را مواجهه با مسلمات هستی، برقراری رابطه‌ی اصیل با مراجع و توجه به اینجا و اکنون در نظر گرفت.

۱. مواجهه با مسلمات هستی

به عقیده‌ی یالوم و البته سایر درمانگران وجودی، رویارویی با مسلمات هستی دردناک ولی درنهایت شفابخش است. مسلمات هستی که یالوم بر آن‌ها تأکید دارد مرگ، آزادی، تنهایی و پوچی هستند.

مرگ

زندگی و مرگ وابسته به یکدیگرند؛ هم‌زمان وجود دارند، نه اینکه یکی پس از دیگری بیاید؛ مرگ مدام زیر پوسته‌ی زندگی در جنبش است و بر تجربه و رفتار آدمی تأثیر فراوان دارد. مرگ سرچشمه‌ی اصلی و آغازین اضطراب است و درنتیجه منشأ اصلی ناهنجاری روانی نیز هست. هرچند که خود مرگ ما را نابود می‌کند اما اندیشیدن به آن می‌تواند نجات‌بخش باشد و به بهبود زندگی‌مان منجر شود.

آزادی

آزادی در نگاه اول مفهوم مثبتی است که انسان خواهان آن است اما اگر دقیق‌تر بنگریم آزادی روی تیره‌تری دارد. انسان آزاد مسئول است. پذیرش و مواجهه با آزادی ازآن‌جهت که با پذیرش مسئولیت انتخاب‌ها، اعمال و شکست‌هایمان همراه است، بسیار اضطراب‌زاست. بااین‌وجود پذیرش مسئولیت اولین گام اصلی در رواندرمانی‌ست و نقش مهمی در رشد مراجع دارد.

تنهایی

یالوم از سه شکل متفاوتِ تنهایی یاد می‌کند: تنهایی بین فردی، تنهایی درون فردی و تنهایی اگزیستانسیال

تنهایی اگزیستانسیال نسبت به دو شکل دیگرِ تنهایی، تنهاییِ اساسی‌تری است که به‌رغم رضایت‌بخش‌ترین روابط با دیگران و به‌رغم خودشناسی و انسجام درونی تمام‌عیار، همچنان باقی‌ست. تنهایی اگزیستانسیال به مغاکی اشاره دارد که میان انسان و هر موجود دیگری دهان‌گشوده. این تنهایی به جدایی میان فرد و دنیا اشاره دارد. رویارویی با مرگ و آزادی، ناگزیر انسان را به رویارویی با تنهایی می‌کشاند؛ چراکه در عمیق‌ترین سطوح، مردن تنهاترین تجربه‌ی بشری است و انسان، همان‌قدر که مسئول زندگی خویش است، همان‌قدر تنهاست.

پوچی

” گروهی کودن شادمان را تصور کن که مشغول کارند. در فضای باز آجر جابجا می‌کنند. به‌محض آنکه همه‌ی آجرها را در یک‌گوشه‌ی زمین روی‌هم چیدند، شروع می‌کنند به بردن آن‌ها به گوشه‌ای دیگر. این کار بی‌وقفه ادامه میابد و هرروز سال آن‌ها مشغول همین کارند. یک روز یکی از آن‌ها می‌ایستد و از خود می‌پرسد چه‌کار دارد می‌کند. در شگفت می‌ماند که هدف از جابجایی آجرها چیست! و از آن لحظه به بعد دیگر مانند گذشته از کار خود راضی نیست. من همان کودنم که از چرایی جابجایی آجرها در شگفت مانده است.” این یادداشتِ پیش از خودکشیِ روحِ ناامیدی است که خود را کشت چون معنایی در زندگی نمی‌دید. پرسش از معنای زندگی در مقاطع مختلفی از زندگی و به اشکال گوناگون برای افراد مطرح می‌شود؛ بنابراین لازم است درمانگران نسبت به مسئله معنای‌ زندگی و راه‌های کمک به مراجع برای بیرون آمدن از منجلابِ پوچی، آگاهی داشته باشند.

۲. برقراری رابطه‌ی اصیل

یالوم بارها در کتاب‌های مختلف به شفابخشی رابطه‌ی درمانگر-مراجع اشاره می‌کند. بسیاری از مراجعان ما در قلمرو رابطه‌ی نزدیک مشکلاتی دارند و صرف رابطه‌ی نزدیک با درمانگر به درمانشان کمک می‌کند. بعضی‌ها از رابطه‌ی نزدیک می‌ترسند چون فکر می‌کنند چیزی اساساً غیرقابل‌قبول در آن‌ها وجود دارد، چیزی مشمئزکننده و بخشش‌ناپذیر؛ بنابراین، اینکه انسان خودش را کاملاً برای دیگری آشکار کند و بازهم پذیرفته‌شده باشد کمک عمده‌ای به فرایند روان‌درمانی می‌کند. بعضی دیگر ممکن است از نزدیک شدن اجتناب کنند چون از سوءاستفاده، استثمار و طرد شدن می‌ترسند. برای این افراد نیز رابطه‌ی نزدیک و درمانی که منجر به فاجعه‌ی مورد انتظارشان نشود، تجربه‌ی درمانی مثبتی خواهد بود.

یالوم می‌نویسد: “در هرلحظه از روان‌درمانی به نحوه‌ی ارتباطم با مراجع دقت می‌کنم و هرگز نمی‌گذارم جلسه‌ای بگذرد بدون اینکه رابطه‌مان را چک کرده باشم.”

۳. توجه به اینجا و اکنون

اینجا و اکنون به وقایعی اطلاق می‌شود که در جلسه‌ی درمان می‌گذرد. ازنظر یالوم پرارزش‌ترین عرصه برای اکتشاف درمانی، نه گذشته بلکه زمان حال است و اهمیت گذشته تا جایی است که بخشی از هستی فعلی فرد را درگیر می‌کند. یالوم معتقد است که روان‌درمانی یک نمونه‌ی اجتماعی کوچک است که سرانجام مشکلات بین فردی مراجع در بستر آن ظاهر می‌شود. به این معنا که رفتارهای ناسازگارانه‌ای که مراجع را در روابطش دچار مشکل می‌کنند، مانندِ متوقع، ترسو، خودبین، کنترل‌کننده بودن و… سرانجام خود را در اینجا و اکنون جلسه‌ی درمان نشان می‌دهند.

تکنیک‌های روان­درمانی

یالوم به‌کرات درمانگران را به چندگونگی درمانی توصیه می‌کند و معتقد است درمانگر باید تحمل عدم اطمینان را داشته باشد، خودش را به یک مکتب درمانی محدود نکرده و به دنبال برخورد خودانگیخته باشد. بااین‌وجود اصولی برآمده از ۴۵ سال درمانگری‌اش را که پیوسته در روان‌درمانی‌هایش به‌کارآمده‌اند، در قالب ۸۴ توصیه، در کتاب هنر درمان» گرد هم آورده. در میان آن‌ها مواردی از قبیلِ: برقراری رابطه‌ی همدلانه و حمایتگرانه با مراجع، استفاده از رؤیاها در روان‌درمانی به‌ویژه توجه به اولین رؤیا و رؤیاهایی که مراجع درباره‌ی درمانگر می‌بیند، یادداشت‌برداری از جلسات درمان، استفاده از شرح‌حال‌نویسی، واقعی بودن درمانگر و فاش‌سازی محتاطانه‌ی اطلاعات شخصی به چشم می‌خورد.

یالوم و درمان گروهی

مطالعات و تجربیات یالوم در روان‌درمانی گروهی به او کمک کرد که ۱۱ عامل مشخص را که در اعضای گروه تغییرات معناداری ایجاد می‌کنند شناسایی کند. او باور داشت که گروه‌درمانی پویایی‌های ویژه‌ای را ایجاد می‌کند که درحالی‌که درمانگر را به چالش می‌کشند به فرایند درمان و بهبودی کمک می‌کنند. در گروه‌درمانی تعامل بین اعضای گروه فرد را به‌سوی تغییر هدایت می‌کند و نقش درمانگر تسهیل کردن این فرایند است.

۱۱ مؤلفه‌ی درمانی که ازنظر یالوم بر تغییر و بهبودی در روان‌درمانی گروهی اثر می‌گذارند:

1. القای تدریجی امید[۱]، احساسی از خوش‌بینی را فراهم می‌کند.
2. جهان‌شمولی[۲]، به اعضای گروه کمک می‌کند دریابند که در تکانه‌ها، مشکلات و دیگر مسائلشان تنها نیستند.
3. انتقال اطلاعات[۳] به توانمندسازی و آموزش افراد درباره‌ی وضعیت روان‌شناختی خاصشان کمک می‌کند.
4. نوع‌دوستی[۴]، به مراجعان اجازه می‌دهد که با کمک کردن به سایر اعضای گروه احساس ارزشمندی و اهمیت را تجربه کنند.
5. رشد دوباره‌ی اصلاحی[۵]، شرایط را برای به‌وضوح رسیدن و حل مسائل دوران کودکی و رخدادهای خانوادگی در بستر امن گروه فراهم می‌کند.
6. تکنیک‌های معاشرت[۶]، رشد اجتماعی، بردباری، همدلی و سایر مهارت‌های بین فردی را ارتقا می‌دهد.
7. به کمک رفتارهای تقلیدی[۷]، اعضای گروه می‌آموزند راهبردهای مقابله‌ای و دیدگاه‌های سایر افراد را اتخاذ کنند.
8. یادگیری بین‌فردی[۸] به مراجعان می‌آموزد روابط بین‌فردی حمایتگرانه تشکیل دهند.
9. انسجام گروهی[۹] به اعضا احساسی از پذیرش، تعلق داشتن، ارزش و امنیت می‌بخشد.
10. پالایش روانی[۱۰] موجب آزادسازی احساسات سرکوب‌شده می‌گردد و درمان را به‌وسیله‌ی افشای خود و به اشتراک گذاشتن اطلاعات با اعضای گروه ارتقا می‌دهد.
11. مؤلفه‌های وجودی[۱۱] مراجع را به این آگاهی می‌رسانند که زندگی باوجود درد، مرگ، ناراحتی‌ها و پشیمانی‌ها، ادامه می‌یابد. مراجع می‌آموزد چگونه این شرایط را بپذیرد و با آن زندگی کند.

نتیجه‌گیری

اروین یالوم درمانگری خلاق و ماهر بود که اغلب با رویکرد روانشناسی وجودی و بین‌فردی کار می‌کرد و به گفته‌ی خودش از زمانی که وارد رشته‌ی روان‌پزشکی شد به‌طور ثابت به دو حوزه‌ی گروه‌درمانی و درمان وجودی علاقه داشت. این دو موضوع جدا و درعین‌حال در ارتباط باهم‌اند. یالوم هنگامی‌که درمان گروهی انجام می‌داد فرض اساسی را بر این می‌گذاشت که مراجعان به این دلیل دچار یاس می‌شوند که نمی‌توانند روابط بین‌فردی رضایت‌بخش و مداومی داشته باشند؛ اما زمانی که با رویکرد روان‌درمانی وجودی کار می‌کرد فرضِ اساسی او این بود که مراجعان به این دلیل دچار یاس می‌شوند که با حقایق دشوار در مورد وضعیت انسان روبه‌رو هستند. درنهایت به هرکسی که در حوزه روان‌درمانی مشغول به کار است مطالعه‌ی کتاب‌های یالوم را توصیه می‌کنم. کتاب‌هایی که با زبانی روان و شیرین نوشته‌شده‌اند و بااین‌حال آموزه‌های حرفه‌ای درباره‌ی روان‌درمانی را در سطر به سطر خود جای‌داده‌اند.

منابع

1. https://www.goodtherapy.org/famous-psychologists/irvin-yalom.html
2. یالوم، ا. (۱۳۹۵). روان‌درمانی اگزیستانسیال (ترجمه: حبیب، س.). تهران: نشر نی.
3. یالوم، ا. (۱۳۹۵). موهبت روان‌درمانگری (ترجمه: یاسایی، م.). تهران: انتشارات ققنوس.
4. یالوم، ا. (۱۳۹۵). دژخیم عشق (ترجمه: یاسایی، م.). تهران: نشر آمون.

[۱] instillation of hope

[۲] Universality

[۳] Imparting information

[۴] Altruism

[۵] Corrective recapitulation

[۶] Socializing techniques

[۷] imitative behavior

[۸] Interpersonal learning

[۹] Group cohesiveness

[۱۰] Catharsis

[۱۱] Existential factors

نوشته یالوم و نظریه رواندرمانی؛ تکنیک ها و آسیب شناسی اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

درطول سال­های اخیر شاهد رشد نیازمندی به علم روان­شناسی در جامعه خود هستیم. این را می توان از افزایش تعداد مراکز خدمات روان­شناسی و مشاوره، افزایش تعداد مراجعین، انتخاب این رشته برای تحصیل توسط رتبه ­های برتر، تغییر رشته از سایر گرایش‌ها به روان­شناسی، استفاده بیشتر از روان­شناس در فیلم‌ها و سریال‌ها  فهمید. یکی از از زیرشاخه‌ های مهم و کاربردیِ علم روان­شناسی، شاخه روان­شناسی صنعتی و سازمانی است که  توانسته با به‌کارگیری یافته ­های علم روان­شناسی در محیط طبیعی و غیرآزمایشگاهی، نقش موثری در بهبود کیفیت زندگی و سلامت سازمان ها و جامعه داشته باشد.

در این مقاله قصد داریم با روان­شناسی صنعتی و سازمانی آشنا شویم. با روان­ حامی همراه باشین…

معرفی رشته روانشناسی صنعتی و سازمانی

مفهوم روان­شناسی صنعتی و سازمانی

روان­شناسی صنعتی و سازمانی شاخه‌ای از علم روان­شناسی است که به دنبال افزایش رفاه و سلامتِ انسان در محیط کار و همچنین افزایش بهره­ وری صنایع و سازمان­ها از طریق استفاده از یافته­ هایِ روان­شناسان است. به‌طور ساده مفهوم روان­شناسی صنعتی و سازمانی یعنی کاربرد اصول و نظریه ­های علم روان­شناسی در محیط کار. این مفهوم از دو بخش صنعتی و سازمانی تشکیل‌شده است که تفاوت­هایی دارند و هرکدام حیطه ­ی ویژه­ای دارد که این نشان‌دهنده‌ی گستردگی این علم است. مفهوم صنعت به تمام فرایندها و ابزار لازم برای تولید کالا و خدمات اشاره دارد و مفهوم سازمان به چهارچوب ها و روابطی اشاره دارد که این ابزارها و فرایندها را در راستای هدف کلی شکل می دهد.

روان‌شناسی صنعتی در این مفهوم، به آن دسته از فعالیت‌ها اشاره دارد که تمرکز اصلی آن­ها افزایش تولید، استخدام و به‌کارگماری، طراحی شغل، برنامه‌ریزی آموزش، ارزیابی عملکرد و به‌طورکلی، هر فعالیتی که به مفهوم کار و تولید مربوط می­شود، است.

در مقابل، روان­شناسی سازمانی شامل فعالیت‌هایی هست که به گروهی از انسان‌ها مربوط می­شود همچون رضایت شغلی، کیفیت زندگی کاری، رفاه و سلامت کارکنان، روابط انسانی. هرچند که در محیط واقعی، نمی­توان به همین سادگی تمایز و مرز بین این دو مفهوم را شناسایی کرد البته که باید گفت در عمل نیازی به این کار نیست!

تاریخچه رشته روانشناسی صنعتی و سازمانی

خدمات روانشناسی صنعتی و سازمانی 

خدمات روانشناسی صنعتی سازمانی شامل:

• سنجش و ارزیابی
• تبلیغات و بازاریابی
• سلامت و بهداشت روانی کارکنان

این خدمات و چندین خدمت دیگر  در مجموعه روانشناسی صنعتی و سازمانی واران ارائه می شود و برای کسب اطلاعات بیشتر به وبسایت مجموعه روانشناسی صنعتی سازمانی کایزن مراجعه کنید.

تاریخچه روان­شناسی صنعتی و سازمانی

از ابتدای شکل‌گیری علم روان‌شناسی ما شاهد به‌کارگیری این علم در محیط‌های غیرآزمایشگاهی و به‌خصوص محیط­ های شغلی بوده‌ایم اما روان­شناسی صنعتی و سازمانی به طور رسمی از حدود اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ با فعالیت اولیه گروهی از روان­شناسان تجربی که به دنبال کاربرد اصول روان­شناسی بودند و اصطلاحاً به آن­ها روان­شناسان کاربردی گفته می­ شد، شروع شد. به دلیل رویدادهای گوناگونی که در طول یک دوره مشخص در حوزه روانشناسی صنعتی و سازمانی رخ داد و چون هر کدام از آن ها بر شکل گیری این رشته اثرگذار بوده اند، نمی­ توان سال مشخصی را به‌عنوان زمان شروع روان­شناسی صنعتی و سازمانی در نظر گرفت.

خواستگاه این شاخه از روان­شناسی را می­ توان کشور آمریکا دانست به این دلیل که اولین انجمن علمی روان­شناسی صنعتی و سازمانی (SIOP) در سال ۱۹۴۴ به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از انجمن روان­شناسی آمریکا (APA) شروع به فعالیت نمود و همین‌طور اولین کتاب مرجع و اولین درجه دکتری این رشته نیز در آمریکا منتشر و اعطاشده است. در ایران نیز این رشته از حوالی سال ۱۳۵۳ در دانشگاه شهید چمران اهواز شروع به فعالیت کرد ولی بعد از انقلاب مدتی فعالیت آن  به حالت تعلیق درآمد و دوباره بعد از ابتدای دهه ی ۸۰ شروع به فعالیت نمود.

نیاز به روان­شناسی صنعتی و سازمانی از سال­ها قبل و با تغییر شکل صنایع و سازمان­ ها، انباشت سرمایه­ های مادی و انسانی، رشد فنّاوری، افزایش ساعات کاری و شاید مهم‌تر از همه این موارد مصرف‌گرایی و تمایل به تولید بیشتر در کشورهای اروپایی و آمریکا، احساس می­شد تا بتوان به نهایت بهره ­وری و رفاه شغلی رسید؛ اما دو اتفاق مهم باعث گستردگی این علم و افزایش پژوهش‌ها و تحقیقات و همین­طور کاربرد این رشته شد:

-افزایش تمایل صنایع و سازمان  برای پیشرفت بیشتر و بالا بردن بهره­ وری

-عمل‌گرا و کاربردی بودن.

برای مطالعه بیشتر اینجا کلیک کنید.

چهره‌های شاخص

علم روانشناسی صنعتی و سازمانی تاریخ طولانی و پیچیده ای ندارد ولی در طول همین تاریخ کوچک انسان های بزرگی با تلاش و همت خود توانسته اند مسیر را برای رشد و گسترش آن هموار کنند.

یکی از پیشگامان و مهم‌ترین دانشمندان روان­شناسی صنعتی و سازمانی که می­توان او را به‌عنوان پدر این علم شناخت روان­شناس آلمانی-آمریکایی به نام دکتر هوگو مانستربرگ[۱] است(۱۸۶۳-۱۹۱۶). او اولین کتاب مرجع این علم را به نام “روان­شناسی و اثربخشی” در سال ۱۹۱۳ به چاپ رساند و سه سال بعدازآن در میانه سخنرانی خود از دنیا رفت. او از شاگردان ویلهم وونت[۲] بوده و در سال ۱۹۸۷ ریاست انجمن روان­شناسی آمریکا را بر عهده داشته است.

هوگو مانستربرگ

از دیگر چهره‌های اولیه و مهم این رشته می­توان به دکتر والتر دیل اسکات[۳] اشاره کرد. والتر دیل اسکات روانشناس آمریکایی که کتاب روانشناسی تبلیغات را در سال ۱۹۰۸ نوشت و در جریان استفاده از آزمون‌های روان‌شناختی در جنگ جهانی اول تأثیر زیادی داشت. والتر دیل اسکات هم از شاگردان ویلهم وونت در دانشگاه لایپزیک آلمان بوده است.

والتر دیل اسکات

فردریک تیلور[۴] از چهره‌های دیگر مهم در تاریخ روان­شناسی صنعتی و سازمانی است. ایشان در اصل یک مهندس و مدیر بود و در سال ۱۹۱۱ نظریه مدیریت علمی خود را مطرح کرد که همچنان از این نظریه در سطوح مختلف سازمانی و مدیریتی استفاده می شود.

فردریک تیلور

همچنین رابرت یرکز که پیشگام کاربرد آزمون‌های روان‌شناختی در ارتش بود، التون مایو که توانست توجه سازمان و صنایع را به بعد انسانی نیروی کار و نیازهای اجتماعی آن جلب کند، کرت لوین و مطالعاتش روی انگیزش کارکنان و فرانک گیلبرت و همسر او لیلین گیلبرت که در منابعی آن ها را اولین نفرات دریافت‌کننده درجه دکتری در این رشته می­دانند، همه از بزرگان و پیشگامان این رشته بودند.

از چهره های برجسته این علم در کشور خودمان باید به نام دکتر حسین شکرکن اشاره کرد که به حق به عنوان پدر این رشته در ایران شناخته می شوند. ایشان درجه دکتری در روانشناسی صنعتی و سازمانی را از دانشگاه برکلی انگلستان دریافت کردند و بعد از آن به کشور برگشته و در سال ۱۳۵۲ این رشته را برای اولین بار در دانشگاه شهید چمران اهواز (محل تولد خود) تاسیس نمودند. ایشان همچنین در سال ۱۳۹۵ انجمن روانشناسی صنعتی و سازمانی کشور را تاسیس و تا امروز سمت دبیری آن را بر عهده دارند.

دکتر حسین شکرکن

رویدادهای مهم در تاریخ روان­شناسی صنعتی و سازمانی

پدیده ها معمولاً به‌صورت یک‌باره خلق نمی شوند و زنجیره‌ای از اتفاقات و مسائل باعث می­شود که آن‌ها به وجود بیایند و رشد کنند. رشته‌ی روان‌شناسی صنعتی و سازمانی نیز از این مسئله مستثنا نبوده و اتفاقات زیادی در طول تاریخ، بر رشد و شکل‌گیری آن مؤثر بوده‌اند که در اینجا به‌صورت موردی به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

• انقلاب صنعتی در اروپا و تغییر الگوی شغلی و ساختار صنعت
• به راه افتادن جنبش رفاه اجتماعی در اوایل قرن بیستم
• جنگ جهانی اول و استفاده­ی گسترده از آزمون­های روان­شناسی برای استخدام افراد
• جنگ جهانی دوم و به‌کارگیری بیش‌ازپیش روان­شناسی صنعتی و سازمانی باهدف افزایش بهره‌وری
• مطالعات هاو­تورن و آغاز توجه بیشتر به جنبه­های اجتماعی شغل و همین‌طور اهمیت یافتن بخش سازمانی در روان­شناسی صنعتی و سازمانی
• تصویب قانون حقوق مدنی و توجه بیشتر به رفاه کارکنان و حقوق آن­ها
• رشد سریع فنّاوری و گسترش استفاده از اینترنت در صنعت و سازمان­ها

همان‌طور که می­بینیم در رشته روان­شناسی صنعتی و سازمانی هم مانند بسیاری از علوم دیگر همچون پزشکی، کامپیوتر، فیزیک، هوافضا نقش جنگ­ها و ارتش­ها دیده می­شود. به نظر شما علت چیست؟

در مقاله‌ای به این موضوع خواهیم پرداخت با روان­ حامی همراه باشید…

فعالیت­های اصلی روان­شناسی صنعتی و سازمانی

روان­شناسی صنعتی و سازمانی به‌عنوان یک علم کاربردی در دنیایی که محیط کاری و شکل کار هرچه بیشتر بازندگی شخصی و اوقات فراغت تلفیق‌شده است گستره­ی بزرگی از فعالیت­ها را دربر می­گیرد که مرزبندی و تمایز بین آن­ها سخت است ولی به‌طورکلی می­توان فعالیت­های روان­شناسان صنعتی و سازمانی را به بخش­های زیر تقسیم کرد.

آموزش‌وپرورش

در دنیای امروزی سازمان­ها همواره در حال تغییر و تحول هستند و به همین خاطر لازم است دانش و مهارت افراد سازمان همواره به‌روز باشد یا اینکه نقش­های شغلی جدیدی در سازمان ایجاد می­شود که افراد سازمان برای تصدی آن­ها نیاز به آموزش دارند و همین‌طور بعضی از سازمان­ها بعد از استخدام افراد نیاز دارند آموزش­هایی را به آن­ها بدهند. یکی از مهم‌ترین فعالیت­های روان­شناسی صنعتی و سازمانی بررسی نیاز سازمان به آموزش، طراحی برنامه­ی آموزشی و ارزیابی اثرات اجرای این برنامه است.

جذب، گزینش و به ­کارگماری

یکی از شناخته‌شده‌ترین فعالیت­ها در این شاخه از روان­شناسی، جذب متقاضیان شغل، انتخاب و گزینش از بین آن­ها و به­ کارگماری آن­هاست. شاید در نزد عموم مردم هر سه نوع این فعالیت­ها یکی تلقی شوند ولی در عمل هرکدام آن­، فعالیت­ها و برنامه­ های خاصی را دربرمی­گیرند.

کار جذب یعنی زمانی که سازمان به دنبال استخدام فردی مناسب برای یک پست شغلی هست روان­شناس صنعتی و سازمانی آن سازمان، وظیفه دارد برنامه‌ای را برای اطلاع‌رسانی و جذب هرچه بیشتر افراد مناسب برای آن شغل طراحی کند مثلاً او باید تصمیم بگیرد که برای اطلاع‌رسانی، آگهی روزنامه یا تبلیغ تلویزیونی یا مراجعه به مراکز کاریابی کدام مناسب‌تر است و بازدهی بالایی خواهد داشت. در اینجا مفهومی به نام نرخ گزینش راداریم که در مقاله‌ای دیگر به آن پرداخته­ایم.

در مرحله گزینش روان­شناسی صنعتی و سازمانی باید با استفاده از ابزارهای تشخیصی مانند مصاحبه، مرکز ارزیابی، آزمون و موارد دیگر، از بین متقاضیان مراجعه کرده به سازمان مناسب‌ترین فرد برای آن پست شغلی را انتخاب نماید.

و در آخرین مرحله یعنی به‌کارگماری، وظیفه­ی این روان­شناسان آماده کردن افراد منتخب و آموزش مهارت‌های لازم به آن‌هاست تا افراد منتخب بتوانند هر چه‌بهتر در شغل خود مشغول فعالیت شده و بهره‌وری خوبی داشته باشند. همچنین در این مرحله روان­شناسان صنعتی و سازمانی باید به همسان شدن افراد تازه‌وارد بافرهنگ سازمان هم توجه کنند تا افراد جدید به‌خوبی با مدیران، سرپرستان و همکاران خود ارتباط برقرار کند. برای آشنایی بیشتر با روش های تجزیه و تحلیل شغل اینجا کلیک کنید.

ارگونومی

ارگونومی به زبان ساده یعنی طراحی سخت‌افزار و نرم‌افزار مورداستفاده در دنیای کار، متناسب با شرایط انسان تا هم از آسیب­های شغل جلوگیری شود و هم بهره‌وری بالا رود. زمانی که ساختار و ماشین‌آلات مناسب با شرایط نیروی انسانی طراحی نشده باشد این مسئله باعث وارد شدن آسیب‌های جسمی و روانی به کارکنان شده و همین مسئله بهره‌وری آن­ها را کاهش می­دهد.

در این بخش وظیفه روان­شناسی صنعتی و سازمانی این است که در حیطه­ی سازمان یا کارخانه‌ی خود تمام ابزارها را ازلحاظ تناسب با متصدیان آن ابزار، بررسی نماید و در صورت وجود مشکل یا مسئله در پی رفع آن برآید. بر اساس شرایط گاهی این بررسی از طریق مصاحبه با کارکنان، گاهی از طریق انجام آن کار توسط خود متخصص و گاهی از طریق پرسشنامه انجام می­شود.

ارگونومی یا مهندسی محیط کار علم و تخصصی هست که از اواسط قرن ۱۹ در دنیای صنعت به آن توجه شد و از همان زمان تاکنون فواید بسیاری را به دنبال داشته است به‌گونه‌ای که ما امروز شاهد استفاده از این علم در تمام موقعیت‌های مربوط به انسان، حتی در محیط‌های خارج از کار هستیم مثلاً امروزه استانداردهای ارگونومی در طراحی منازل، لوازم خانه و حتی لوازم آشپزی و بسیاری جاهای دیگر هستیم به همین دلیل یک روان­شناس صنعتی و سازمانی حتماً بایستی تخصص کافی در علم ارگونومی و طریقه کاربرد آن داشته باشد.

مدیریت و ارزیابی عملکرد

فعالیت روان‌شناسی صنعتی و سازمانی در این بخش مربوط به طراحی و پیاده‌سازی الگوهای ارزیابی عملکرد کارکنان است به شکلی که این الگوها بتواند به‌درستی عملکرد افراد را با توجه به هدف آن سازمان بسنجد. صحت و اعتبار این سنجش از دو جهت بسیار اهمیت دارد.

یکی اینکه با توجه به تغییراتی که در شکل کار به وجود آمده است پیچیدگی در تعیین عملکرد کارکنان بالاتر رفته است و دیگر امروزه نمی­توان به روش سنتی و تنها با اتکا بر نتیجه یا خروجی شغل، آن را ارزیابی کرد.

دوم اینکه سازمان‌ها و صنایع بسیاری از برنامه‌های توسعه‌ای خود را بر اساس نتیجه ارزیابی عملکرد کارکنان خود، تنظیم می­کنند و علاوه بر آن سیستم جبران خدمات و برنامه‌های پاداش و تنبیه نیز بر اساس نتیجه همین ارزیابی‌ها است؛ بنابراین این حوزه از روانشناسی صنعتی و سازمانی بسیار مهم و اثربخش است. برای مطالعه بیشتر اینجا کلیک کنید.

تحول سازمان

تحول سازمان عبارت است از فرایند برنامه‌ریزی‌شده در تغییر فرهنگ یک سازمان از طریق بهره‌گیری از نظریه، پژوهش و فنون علوم رفتاری (بورک ۱۹۹۴).

همه صاحب‌نظران توافق دارند که تحول سازمان رشته‌ای است از علوم رفتاری کاربردی که برای تغییر برنامه‌ریزی‌شده مورداستفاده قرار می‌گیرد. همین‌طور، آن‌ها متفق القولند که هدف و محور تغییر، کل سازمان یا سیستم است و هدف آن اثربخشی سازمانی و بهسازی فردی است.

حدود سال ۱۹۳۰ بعدازاینکه روانشناسان به اثر ساختار و فرهنگ‌سازمانی بر رفتار کارکنان توجه کردند مطالعات تحول سازمانی هم به‌طورجدی تری پیگیری شد. مفاهیم کلیدی در تحول سازمانی فرهنگ سازمان، جوسازمانی و استراتژی سازمانی است. فعالیت

زندگی کاری

منظور از زندگی کاری یا کیفیت زندگی کاری، میزان رفاه و رضایت کارکنان در محیط کار است. اغلب در مباحث مربوط به روان­شناسی صنعتی و سازمانی مفهوم زندگی کاری را در مقابل زندگی در خانه یا زندگی در محیط‌های غیر کاری در نظر می­گیرند که این درست نیست. کیفیت زندگی کاری (quality of work life) مفهومی گسترده‌تر از بهبود شرایط کار است و تمام عواملی را که باعث خشنودی و سلامت جسمی و روانی افراد چه در محیط کار و چه در خارج از محیط از کار می­شود را در برمی­گیرد.

در قرن ۲۱ قسمت بزرگی از ساعات بیداری ما در محل کار سپری می­شود و می­دانیم شرایط ذهنی و جسمی افراد در محل کار

اثر مستقیمی بر رفتار و عملکرد آن‌ها در سایر موقعیت­ها دارد یعنی می­توان گفت کیفیت زندگی کاری، کیفیت کل زندگی فرد را پیش

بینی می­کند.

عوامل زیر از مهم‌ترین ملاک­های زندگی کاری به شمار می­رود:

-مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها

-میزان استقلال در کار

-میزان هویت شغلی

-رفاه اجتماعی و اقتصادی

-نگرش‌های شغلی

توسعه‌ی فردی کارکنان

با پیشرفت تکنولوژی و تغییر شکل سازمان ها، مهارت های مورد نیاز برای شغل و بهره وری در افراد نیز دچار تغییر شده است. امروزه نیروی کار برای پیشرفت و موفقیت در شغل خود با مسائل گوناگون و پیچیده ای مواجه است. روانشناسی صنعتی و سازمانی با استفاده از فنون و یافته های علم روانشناسی و تلفیق آن با شغل و نیازهای شغلی کارکنان و مدیران، میتواند اثرات زیادی بر توسعه و پیشرفت مدیران و کارکنان باشد.

جایگاه شغلی در روان­شناسی صنعتی و سازمانی

در این بخش مناصب شغلی روانشناسی صنعتی و سازمانی را بر اساس اطلاعات وب سایت اُنت (onet) گردآوری کرده‌ایم تا شناختی از عناوین شغل‌هایی که این متخصصان می­توانند در آن­ها فعالیت کند داشته باشیم:

-مدیر آموزش در سازمان‌ها

-پژوهشگر مسائل سازمانی

-مدیر جلسات سازمانی

-پرورش کارشناسان

– مدیر فروش و تبلیغات

-ارزیاب و مصاحبه‌گر

-نویسنده

-استاد دانشگاه

-مدیر کسب‌وکار

-مشاور و راهنمای شغلی مدیران یا کارکنان (مربی)[۵]

-مشاوره توسعه و تحول سازمان

-مشاور شغل و آینده شغلی

.

روانشناسی صنعتی و سازمانی در ایران

واقعیت آن است که هرچند سابقه فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و مشاوره‌ای درزمینهٔ کاربردهای گوناگون روانشناسی در کار، سازمان و مدیریت در ایران بیش از چهار دهه هست، اما در مقایسه با کشورهای صنعتی پیشرفته، این پیشرفت بسیار اندک است. برای اینکه روانشناسی صنعتی و سازمانی بتواند در یک جامعه به فعالیت بپردازد، باید برای او امکاناتی نیز فراهم باشد. دلایل متعددی باعث شده است که مدیران و به‌ویژه مدیران عالی سازمان‌های فعال در ایران، از حیطه وسیع روانشناسی صنعتی و سازمان برای حل مشکلات منابع انسانی تحت نظارت خود، بی‌اطلاع یا کم‌اطلاع باقی بمانند.

بررسی جایگاه روانشانسی صنعتی و سازمانی در ایران

سابقه بهره‌گیری از ابزار سنجش و اندازه‌گیری و انتخاب افراد بر اساس آزمون‌ها در ایران، اندک است. برای مثال، مرحوم دکتر محمود صناعی، در مهروموم‌های ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۴، در انتخاب دانشجویان دانشگاه تهران، از آزمون‌های روانی (به‌ویژه آزمون هوش)، استفاده کرد. او سازمانی را (سازمان صهنا) برای همین منظور تأسیس کرد و دانشجویان رشته روانشناسی را به‌عنوان مجری امتحانات ورودی دانشگاه، به کار گرفت.
در ارتش – به‌ویژه در نیروی هوایی و نیروی زمینی – با کمک مشاوران خارجی، قبل از سال ۱۳۴۵ بخش ویژه‌ای تحت عنوان “تستینگ” تأسیس شد و گروهی از افسران کادر و وظیفه، به این بخش‌ها منتقل شدند و در واحد تستینگ نیروی هوایی به کار تهیه و میزان کردن آزمون‌های استخدامی، آزمون‌های خاص ارزیابی عملکرد شغلی افسران (جهت دریافت درجات بالاتر و ارتقاء)، اجرای امتحانات استخدامی برای دوره‌های افسری و خلبانی، اشتغال داشتند. بعدها این افسران برای اخذ درجه دکتری به آمریکا فرستاده شدند و در بازگشت، واحد تستینگ نیروی هوایی را گسترش دادند که به نوعی شروع کاربرد روانشناسی صنعتی و سازمانی در ارتش بود.
در نیروی زمینی نیز از دهه ۱۳۴۰ به بعد، افسران آشنا با آزمون‌سازی، تهیه و میزان کردن آزمون‌ها، انتخاب دانشجویان علاقه‌مند به مشاغل نظامی را به عهده داشتند.
از بدو پیدایش سازمان امور اداری و استخدامی کشور (در سال ۱۳۴۵)، اداره کل آزمایش و انتخاب آن سازمان، عهده‌دار برگزاری امتحانات استخدامی برای کارکنان سازمان‌های دولتی و مشمول قانون استخدام کشوری گردید و به همین منظور، تعدادی کارشناس را جهت تهیه و میزان کردن آزمون‌های استخدامی، اجرای امتحانات استخدامی، اجرای امتحانات استخدام ادواری و مصاحبه استخدامی، به استخدام خود درآورد.
بخشی از دوره‌های آموزشی این کارشناسان به عهده مشاوران متخصص خارجی بود که ضمن کار به انتقال تجارب خود در این زمینه‌ها، می‌پرداختند.
در سال‌های بین ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۳، استفاده از روش‌های علمی براى انتخاب کارکنان سازمان‌ها، شناخته‌شده بود و به همین دلیل، سازمان‌های خصوصی نیز به کار درزمینهٔ روانشناسی صنعتی و سازمانی ترغیب شدند. یکی از این سازمان‌های خصوصی، مؤسسه ملی روانشناسی نام داشت که حدود دو دهه و تا سال ۱۳۵۸, به فعالیت درزمینهٔ انتخاب علمی کارکنان، تشکیل دوره‌های آموزش مدیریت، ارزیابی عملکرد شغلی کارکنان و ارائه مشاوره‌های مدیریت به سازمان‌ها، فعال بود. در همین سال، دفتر مشاوره روانشناسی تأسیس شد و ارایه خدمات روانشناسی را به سازمان‌ها و خانواده‌ها آغاز کرد.
در سال‌های اخیر، نیاز به حضور روانشناسی صنعتی و سازمان، در کشور بیشتر احساس می شود و با توجه به فعالیت معدود روانشناسان صنعتی و سازمانی و درعین‌حال با تصویب برنامه کارشناسی ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی به‌وسیله شورای عالی برنامه‌ریزی، پیش‌بینی می شود گسترش این رشته با شتاب بیشتری انجام گیرد. ازجمله رویدادهای امیدبخش در زمینه بسط و گسترش ابعاد کاربردی این رشته در ایران، توجه مدیران سازمان‌های گوناگون به فرایند آشنایی با روانشناسی صنعتی و سازمان و بهره‌وری است. برای مثال، گروه روانشناسی کار در سال ۱۳۷۶ در مؤسسه کار و امور اجتماعی (وابسته به وزارت کار و امور اجتماعی) تشکیل گردید و از متخصصان روانشناسی کار و بهره‌وری و همچنین روانشناسی صنعتی و سازمانی دعوت به عمل آمد تا در جلسات ماهانه آن شرکت کنند. در این جلسات، طرح‌های تحقیقاتی قابل‌توجهی به تصویب رسید و نتایج این طرح‌ها نیز به چاپ رسید. از طرف دیگر انجمن علمی روانشناسی صنعتی و سازمانی کشور نیز در سال ۱۳۹۵ توسط جمعی از اساتید این رشته در کشور همچون دکتر حسین شکرکن، دکتر نسرین ارشدی، دکتر علی مهداد، دکتر نوری و … تأسیس شد.
در حال حاضر ۴ دانشگاه سراسری (دانشگاه شهید بهشتی تهران، دانشگاه علامه طباطبائی تهران، دانشگاه شهید چمران اهواز و دانشگاه اصفهان) و ۷ واحد دانشگاه آزاد، در مقطع ارشد دانشجو می‌پذیرند و دانشگاه شهید چمران اهواز در سال ۹۸ اولین گروه دانشجویان دکتری این رشته را پذیرش کرد. امید است در آینده این رشته در کشور پیشرفت‌های روزافزونی داشته باشد و بتواند توانایی‌های خود را در کاهش معضلات نیروی انسانی در محیط کار نشان دهد.

سخن پایانی

من یاور هادی دانشجوی ارشد رشته روانشناسی صنعتی و سازمانی دانشگاه شهید بهشتی هستم و تلاش کردم تا بتونم مقاله‌ی مناسبی رو در توضیح رشته‌ی روانشناسی صنعتی و سازمانی بنویسم. امروز که این مقاله رو تمام کردم در  یک شرکت روانشناسی صنعتی و سازمانی به نام مجموعه روانشناسی صنعتی و سازمانی واران فعالیت می کنم  که امیدوارم در سال‌های آینده شاهد ثمربخشی اون در کشور باشیم. در یک سال گذشته خیلی از دوستان و آشنایان من درباره ویژگی‌های این رشته و آینده اون سؤال ازم سؤال کردن. سعی می‌کنم توضیح مختصری درباره­ی پاسخ این سؤال‌ها بدم شاید شما خواننده محترم هم هم‌چین سؤال‌هایی براتون پیش اومده باشه.

-اینکه بازار کار این رشته در ایران چطور هست؟ راستش این رشته فعلاً (۱۳۹۹) بازار بکر و گسترده‌ای داره اما از اونجایی که هنوز مدیران و بازار هدف این رشته شناخت زیادی از این رشته و خدماتش دارن، پیدا کردن کار و سازمانی که بخواد از این خدمات استفاده کنه سخت هست ولی با توجه به تحلیل هایی که از آینده میشه انجام داد، می­تونم بگم این رشته آینده بسیار روشنی در کشور ما خواهد داشت.

-آیا درسته که این رشته خیلی پردرآمد هست؟ اینکه خیلی مستدل شده که میگن این رشته پولساز و پردرآمد هست بیشتر به دلیل متوسط درآمد روانشناسان صنعتی و سازمانی در کشور آمریکا هست که نسبتا درآمد خیلی بالایی هست ولی در کشور ما با توجه به دلیلی که در پاسخ سوال قبل گفتم، فعلا درآمد آنچنان زیادی ممکنه نصیب متخصصان این رشته نشه.

درسته که با این رشته راحتتر میشه درخواست پذیرش برای دانشگاه های کشورهای دیگه فرستاد؟ و امکان پذیرش این رشته بالاتره؟ میشه گفت بله. این رشته به دلیل کاربردی بودنش در صنعت و نیاز کشورهای پیشرفته، درخواست پذیرش و تحصیل و یا کار، راحتتر از سایر گرایش های دیگه روانشناسی، پذیرفته میشه.

-بین گرایش بالینی و صنعتی و سازمانی به نظر شما کدوم مناسب تر هست؟ این انتخاب کاملا بستکی به علاقه شما داره. اگر به کارهای اجرایی و مدیریتی علاقه دارین و فرد فعالی هستین به نظر من میتونید توی این گرایش موفق باشین در غیر این صورت شاید گرایش بالینی برای شما مناسب تر باشه.

-برای قبولی در این رشته چه رتبه ای لازمه؟ کنکور روانشناسی صنعتی و سازمانی به نسبت گرایش بالینی رقابت کمتری رو داره اما از طرف دیگه تعداد صندلی های ارشد به خصوص توی دانشکاه های دولتی خیلی کمه. کل تعداد دانشجوهای مقطع ارشد شامل روزانه، شبانه، پردیس و سهمیه و … در دانشگاه های سراسری در سال ۹۸، ۲۸ نفر بود!

شما میتونید سوال یا نظرتون رو در قسمت کامنت ها، یا پت باکس سایت عنوان کنید ما سعی می­کنیم حتما بهشون پاسخ بدیم و یا برای ارتباط با آقای یاور هادی با شماره اختصاصی ۰۹۳۸۳۳۸۰۰۴۹ تماس بگیرین.

منابع

-وب سایت انجمن روانشناسی صنعتی وسازمانی آمریکا (SIOP)

-اسپکتور، پل (۲۰۰۳). روانشناسی صنعتی و سازمانی. ترجمه شهنار محمدی. تهران. انتشارات ارسباران

– رابینز پی، استیون. دیسنزو، دیوید (۲۰۱۲). مبانی مدیریت منابع انسانی، ترجمه میرعلی سید تقوی و سیامک یعقوبی، تهران، انتشارات مهکامه.

-آر بالزاک، استفان (۲۰۱۷). روان­شناسی سازمانی برای مدیران، ترجمه احسان اکرادی و عباس عباس پور، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی

– مارشال ریو، جان (۱۳۹۵). انگیزش و هیجان، یحیی سیدمحمدی، تهران، نشر ویرایش.

–

منابع کنکور روانشناسی صنعتی سازمانی در مدرسه روانشناسی واران مطالعه کنید .

[۱] Hugo Munsterberg

[۲] Wilhelm Wundt

[۳] Walter Dill Scott

[۴] Frederick Taylor

[۵] coach

نوشته روانشناسی صنعتی و سازمانی چیست؟ آشنایی با مفاهیم و کاربردهای آن اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

همچنین در راستای درک بهتر نقش کلیدی دوران اولیه زندگی در شکل‌گیری، یکپارچگی و آسیب‌شناسی «خود» و درنهایت درک بهتر نقش آگاهی، بینش و تحلیل در دستیابی به خود کارآمد.

نکته های کلیدی این متن به شرح زیر است:

1. آشنایی بازندگی و دغدغه‌های کوهات
2. آشنایی با اصطلاحات روان‌شناسی خود
3. بررسی روند تحول و شکل‌گیری شخصیت از منظر کوهات و روان‌شناسی خود
4. بررسی نظریه آسیب‌شناسی روانی کوهات و روانشناسی خود با تأکید بر اختلال شخصیت نارسیستیک
5. توصیف فرایند تحلیل و درمان در روان‌شناسی خود
6. توصیف تکنیک‌های تحلیل و درمان در روان‌شناسی خود
7. سخن پایانی گردآورنده

امیدواریم این مقاله برای شما مفید باشد و اگر نظری داشتید حتما با ما در میان بزارید.

با روان حامی همراه باشید…

کوهات و روان‌شناسی خود

معرفی

«روان‌شناسی خود» نظرگاه و رویکردی است که توسط هاینس کوهات در اواخر دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بروز و گسترش پیدا کرد. بذرهای اولیه رشد نظریه کوهات و روانشناسی خود با ارائه مقاله‌ی «درون‌نگری، همدلی و روان تحلیلی»[۱] در سمیناری در سال ۱۹۵۹ پاشیده شد.

کوهات بر این باور بود که در چهارچوب یک موقعیت روان‌کاوانه، «خود» را به‌گونه‌ای متفاوت می‌توان کشف کرد، «خود» ی نزدیک‌تر به تجربه، زیرا روش مشاهده در این چهارچوب استغراق همدلانه در زندگی درونیِ شخص است. او بر درون‌نگری و همدلی همچون روشی برای اخذ داده‌های مختلف از جانب روان‌کاو تأکید داشت. نظریه او نشان می‌دهد که چگونه «خود» بدوی و رشدنیافته به‌واسطه ارتباط با افراد دیگر به «خود» ی منسجم بدل می‌شود.

زندگی‌نامه کوهات

هاینس کوهات در ۱۹۱۳ در وین زاده و در ۱۹۳۸ در رشته پزشکی از دانشگاه وین فارغ‌‌التحصیل شد. او به ایالات‌متحده مهاجرت کرد و بخش اعظم زندگی خود را در موسسه روان‌کاوی شیکاگو در مقام استاد و مدرس روان‌کاوی سپری کرد. در سال ۱۹۶۴ به مدت یک سال سمت ریاست انجمن روا‌ن‌کاوی آمریکا را بر عهده داشت.

کوهات در آثار خود همسو با نظریه‌پردازان روابط موضوعی و همچون فیربرن، وینی‌کات و مالر، بیش‌تر بر روابط موضوعی تأکید داشت و از مدل سائق محور فرویدی روی‌گردان بود. روی‌گردانی از مدل سائق محور و اندیشه‌های او درباره مفهوم «خود»، اعتراض روان‌کاوان سنتی را برانگیخت. او با معرفی «روان‌شناسی خود» در حیطه‌های نظری و بالینی طرحی نو درانداخت که از دیدگاه‌های روابط موضوعی متمایز می‌نمود و روان‌کاوی را در مسیری نوین قرار ‌داد.

اندیشه‌های کوهات و روانشناسی خود، طی مدتی طولانی بسط و پرورش یافتند و مکرراً مورد جرح‌وتعدیل واقع شدند. همان‌طور که بیان شد او از ۱۹۷۷ به‌این سو دیگر از لیبیدو سخنی به میان نیاورد و به‌ندرت در آثارش به ایگو و سوپر ایگو اشاره می‌کرد.

باوجود عدم توافق با جنبه‌های بسیاری از نظریه سنتی روان‌کاوی، کوهات این نظریه را یکسره کنار نگذاشت و در مقابل، سودای به‌کارگیری آن در حیطه‌های کاملاً تعریف‌شده و روشنی همچون تعارض‌های نوروتیک[۲] شخصیت‌های سالم را در سر داشت. او بر این گمان بود که به سبب سبک‌های متغیر تعاملات خانوادگی، مسائلی جدید مطرح‌شده‌اند که در مدل سنتی پاسخی برای آن‌ها موجود نیست و بسیاری از حیطه‌های روان آدمی در این مدل توضیح نمی‌یابند.

کوهات، همچون اتو کرنبرگ، با کاربرد مفاهیم روان‌کاوی در حیطه‌های فراتر از نِوروز، مرزهای آن را گسترش داد و نقشی برجسته در بررسی و مطالعه نارسیسیزم ایفا کرد.

معرفی بعضی از مفاهیم اصلی در نظریه کوهات و روان‌شناسی خود

• خود[۳]:

  کوهات تنها در تعریف محدود از «خود» به سنت روان‌کاوی پایبند بود. در این تعریف، «خود» همچون ساختار معینی از ذهن یا شخصیت و گونه‌ای بازنمایی در ایگو[۴]، معرفی می‌شد؛ اما کوهات غالباً «خود» را در معنای گسترده آن به کار می‌برد، به معنای «محور جهان روان‌شناختی فرد». باوجود آن‌که نمی‌توان ماهیت خود را شناخت، با درون‌نگری و از طریق مشاهده همدلانه تجلیات روان‌شناختی در اشخاص دیگر می‌توان به شناختی از آن رسید. «خود» در نظر کوهات صرفاً یک مفهوم نبود، بلکه او «خود» را به معنایی گسترده و در قالب آگاهی و تجربه فردی تعریف می‌کرد؛ «خود» واحدی است که انسجام مکانی و تداوم زمانی داشته و مصدر ابتکار و گیرنده تأثرات است. بدین ترتیب «خود» جایگاه روابط فرد و عامل فعالی است که کارکردهای روانی و رفتاری متعددی بر عهده دارد که در سنت روان‌کاوی به ایگو منسوب بودند.

• موضوع خود[۵]:

  در نظر کوهات موضوع خود عبارت است از افراد یا اشیائی که همچون بخشی از «خود» تجربه می‌شوند و یا برای اجرای کارکردی در خدمت «خود» قرار می‌گیرند. «خود» بدوی کودک با موضوع خود (عمدتاً مادر) درمی‌آمیزد و در تجارب نظم یافته آن مشارکت می‌ورزد و نیازهای خود را از طریق کارکردهای آن برآورده می‌کند. واژه موضوع خود صرفاً در ذهن شخص تجربه‌گر معنا می‌یابد و به شخصی عینی یا موضوعی حقیقی و یا کلی دلالت نمی‌کند.

• نارسیسیزم[۶]:

  بزرگ‌نمایی خود[۷] و آرمانی‌سازی[۸] دو مشخصه عمده لیبیدو[۹] نارسیستیک است. از ۱۹۷۷ به ‌بعد، کوهات دیگر از لیبیدو سخنی به میان نیاورد و درزمینهٔ نارسیسیزم رهیافت نظری نوینی را جایگزین نظریه سنتی مبتنی بر غرایز کرد.

به گفته کوهات کسی که لیبیدوی نارسیستیک خود را بر دیگران سرمایه‌گذاری می‌کند، آنان را به شیوه‌ای نارسیستیک، یعنی در مقام موضوع‌های خود تجربه می‌کند. از نگاه فرد نارسیستیک، موضوعِ خود، فرد یا شیئی است که به ارضای نیازهای «خود» یاری می‌رساند و از خود شخص قابل‌تفکیک نیست. افراد نارسیستیک در خیال خود چنان بر دیگران تسلط دارند که بزرگ‌سالی بر بدن خویش.

درحالی‌که روان‌کاوی سنتی نارسیسیزم را نوعی اختلال می‌دانست، کوهات مفهوم نارسیسیزم را چنان صورت‌بندی کرد که بتواند نقش آن را در سلامت روانی توصیف کند. از دید او، نارسیسیزم مسیر رشد منحصربه‌فردی دارد، به‌گونه‌ای که هیچ شخصی درنهایت از موضوع‌های خود بی‌نیاز نخواهد بود.

همه انسان‌ها در سراسر زندگی خود به محیطی سرشار از موضوع‌های خود نیازمندند؛ موضوع‌هایی که به‌گونه‌ای همدلانه پاسخ می‌دهند و افراد تنها از این طریق می‌توانند کارکردی بهنجار داشته باشند.مدل رشد نگر کوهات بر نارسیسیزم بهنجار و نه بر غرایز تأکید دارد. نیرو گذاری روانی با لیبیدو نارسیستیک – و نه لیبیدویِ موضوعی- بر یک موضوع بدین معناست که موضوع از جانب فرد همچون موضوعی مرتبط با «خود»، همچون بخشی از «خود» یا در خدمت «خود» ادراک و یا تجربه می‌شود و بر این اساس همچون یک موضوعِ خود عمل می‌کند.

خود بدوی شامل یک موضوع (انگاره آرمانی والدین) و یک شخص (خود بزرگ‌پندار) است. خودِ بزرگ‌پندار به‌تدریج در فرایند رشد به شخصیتی بهنجار و منسجم تبدیل می‌شود. «خود» رشدنیافته کودک به او اجازه می‌دهد موضوع آرمانی شده را موضوعی جدا و منفک از خود در نظر آورد و انگاره آرمانی والدین را به‌صورت سوپرایگو درون‌فکنی کند.

• درونی سازی دگرگون ساز[۱۰]:

  از طریق این فرایند، جنبه‌هایی از موضوع خود به درون «خود» کودک جذب می‌شوند. والدین بهنجار گاهی از ارضای نیازهای کودک خودداری می‌کنند یا آن را به‌تاخیر می‌اندازند، اما این ناکامی برای کودک قابل‌تحمل است و آسیب‌زا نیست؛ همچنین کم‌تر پیش می‌آید که والدین بهنجار در ارضای نیازهای کودک افراط کنند. این میزان ناکامی بهینه کودک را ناگزیر می‌سازد جنبه‌های مختلف موضوعِ خود را به‌صورت کارکردهای معین، در خود جذب کند. کودک برخی از انتظارات نامعقول و نارسیستیک خود را نسبت به موضوع خود کنار می‌گذارد و سایر جنبه‌ها را به‌صورت اجزا تقویت‌کننده ساختارهای درونی خود اخذ می‌کند. سپس این ساختار درونی، برخی از کارکردهایی را که پیش از این موضوع خود برای کودک انجام می‌داده (مثل آرامش‌بخشی، انعکاس یابی، مهار تنش و مانند آن‌ها) بر عهده می‌گیرد. واژه دگرگون ساز، ناظر است بر فرایند تشخص زدایی[۱۱] از شخصیت موضوع (فرد) که کارکردی را اجرا می‌کند و جایگزین ساختن آن با خودِ کارکرد.

نظریه شخصیت

کوهات و روانشناسی خود  رشد را برحسب مفهوم «خود» و رابطه آن با موضوع‌های خود و نه بر اساس توالی پیش‌رونده مراحل توصیف می‌کنند.

از دید کوهات، در فرایند رشد، «خود» نه در تنهایی و انزوا و به‌واسطه سائق‌ها، بلکه در یک رابطه شکل می‌گیرد. نوزاد در محیطی انسانی متولد می‌شود. در این وضعیت کودک فاقد «خود» است اما والدین به‌گونه‌ای با او رفتار می‌کنند و به او پاسخ‌ می‌دهند که گویی «خود» ی دارد. «خود» کودک درنتیجه ارتباط با سایرین شکل می‌گیرد؛ به‌بیان‌دیگر، به‌واسطه تأثیر و کنش متقابل میان توانایی‌های ذاتی کودک و پاسخ‌های خودهای بزرگ‌سال یا موضوع‌های خود. فرایندی که بی‌شباهت به جذب پروتئین‌های خارجی برای ساخت پروتئین‌های خود نیست. بر این اساس است که خود هسته‌ای یا مرکزی به‌واسطه پاسخ‌های موضوع خود شکل می‌گیرد.

خود هسته‌ای دو مؤلفه اصلی دارد:

1. خود بزرگ‌پندار-نمایشگر: که در ارتباط با موضوع خودی که همدلانه به کودک پاسخ‌ می‌دهد و خودِ بزرگ‌پندار او را تائید و منعکس می‌کند استقرار می‌یابد.

2. انگاره عاطفی آرمانی شده والدین کودک: این تصویر در ارتباط با موضوع خودی که همدلانه با روا داشتن و لذت‌بخش ساختن آرمانی‌سازی والدین به کودک پاسخ می‌دهد، شکل می‌گیرد.

هر دو این مؤلفه‌ها متضمن یکی شدن جذبه آمیز با موضوع خود است.

خودِ بزرگ‌پندار به دیدگاه خودمحور کودک و احساس لذتی که از کسب توجه و تائید در او ایجاد می‌شود اشاره دارد. این تجربه را می‌توان در این عبارت خلاصه کرد: «من عالی و بی‌نظیرم، نگاهم کن!» در مقابل، انگاره آرمانی والدین متضاد و مغایر با خودِ بزرگ‌پندار کودک است، زیرا از کمال و توانایی دیگری حکایت دارد، اما کودک به لحاظ رشد یافتگی شناختی در سطحی نیست که این نکته را دریابد و یکی شدن با آن موضوع آرمانی را نیز تجربه می‌کند. تجربه انگاره آرمانی را می‌توان در قالب این عبارت خلاصه کرد: «تو کامل و بی‌نظیری اما من جزئی از تو هستم!»

انتظارات محیط –از طریق والدین- «خودِ» در حال پیدایش کودک را در مسیرهای ویژه رشد هدایت می‌کند. موضوع خود، به‌دفعات بی‌شمار و با همدلی به نیاز کودک به انعکاس یابی[۱۲] و آرمانی‌سازی پاسخ می‌دهد. به‌عبارت‌دیگر، موضوع خود به جنبه‌هایی از خودِ بزرگ‌پندار کودک و به جنبه‌هایی از انگاره آرمانی والدینِ موردستایش و تحسین کودک، همدلانه پاسخ می‌دهد. بر این اساس، خودِ بزرگ‌پندارِ کودک به احساس پذیرش و لذتی که موضوع خود انعکاس گر یا والدین فراهم می‌آورند، پاسخ می‌دهد.

نظریه آسیب‌شناسی روانی کوهات

کوهات علاقه‌مند بود با تجارب ذهنی بیماران ارتباطی نزدیک داشته باشد و مدل پیشنهادی او نیز سعی در تبیین آشکار تجارب نارسیستیک داشت. ادراک نارسیستیک واقعیت، مستلزم وجود موضوع خودی کامل و دارای توانایی مطلق و همچنین «خود» ی بدوی است که دارای دانش، شکوه و قدرتی نامحدود باشد.

در دنیای نارسیستیک هر چیز و هرکسی به‌نوعی ادامه «خود» محسوب می‌شود و یا صرفاً برای خدمت به «خود» وجود دارد. هرگونه مشکل و مانع در این راه در جهان شخص نارسیستیک نقصی نابخشودنی جلوه می‌کند. این نقص یا جراحت نارسیستیک، خشمی جنون‌آمیز را موجب می‌شود که قادر به تفکیک فرد خطاکار به‌منزله موضوعی مجزا از «خود» نیست.

موضوع مشکل‌آفرین و خاطی (دشمن) همچون بخشی از «خودِ» بسط یافته شخص نارسیستیک تجربه می‌شود که به گمان وی می‌بایست کاملاً تحت کنترل و در خدمت او باشد. بدین ترتیب خشم نارسیستیک متوجه فرد یا شئ ­ای می‌شود که با انتظارات غیرواقع‌بینانه فرد نارسیستیک مطابق و هم‌سنگ نبوده است. اگر پندار کنترل مطلق با خللی مواجه شود، فرد نارسیستیک به شرمی عمیق و خشمی شدید دچار می‌شود. عزت‌نفس این افراد به دسترسی نامشروط به موضوع خودی انعکاس گر یا موضوعی آرمانی که امکان یکی شدن را برای فرد فراهم می‌آورد وابسته است.

نارسیسیزم مرحله‌ای از رشد است و ناآرامی‌های نارسیستیک نوزاد با مرحله‌ای از رشد که در آن قرار دارد همخوان است؛ اما اگر شخص این مرحله را رها نکند و «خود» انعکاس نیابد و یا سایر بخش‌های خودِ در حال رشد یکپارچه نشوند، برخی تجارب و رفتارها، نامناسب و بیمار گون می‌شوند.اختلال شخصیت نارسیستیک نتیجه نقص در ساختار «خود» است؛ یعنی «خود» ی انعکاس نایافته که در جستجوی موضوعی آرمانی است.

نقص در ساختار «خود»، از نقصان‌ها و کمبودهای دوران کودکی ناشی می‌شود. در کودکی برای جبران یا پوشش نهادن بر این نقایص، ساختارهای ثانوی ایجاد می‌شوند.اختلال نارسیسیزم از فقدان پاسخ‌دهی همدلانه والدین به نیازهای انعکاس گری و ناکامی دریافتن موضوعی برای آرمانی‌سازی ناشی می‌شود. علت اصلی مشکلات، نه خطاهای گاه‌وبیگاه والدین (موضوع‌های خود)، بلکه ناتوانی مزمن در پاسخ‌دهی مناسب است. این ناتوانی مزمن غالباً از آسیب‌دیدگی «خود» در والدین ناشی می‌شود.

کوهات از تأکید بسیار بر نقش رویدادهای آسیب‌زا پرهیز دارد. در محیطی سالم و بهنجار، کودک از پس رویدادهای آسیب‌زای گاه‌به‌گاه برخواهدآمد.وضعیت مرضی مشخصاً بدان سبب رخ می‌دهد که در مرحله‌ای از رشد و پیش از شکل‌گیری نهایی «خود»، فرایند درآمیختگی «خود» با موضوع خود، با مشکل مواجه ‌می‌شود. اختلال، زمانی رخ می‌دهد که پاسخ همدلانه موضوع خود به کودک متوقف یا به‌شدت تضعیف شود و یا فقط به شکلی انتخابی تجارب کودک را دریابد.

نظریه درمان

«روان‌شناسی خودِ» کوهات بر حساسیت و پذیرندگی همدلانه نسبت به تجربه ذهنی بیمار، خصوصاً تجربه بیمار از درمانگر تأکید دارد. در روان‌شناسی خود تمرکز اصلی بر بیمارانی است که از نقصان‌های اولیه در سازمان‌دهی «خود» رنج می‌برند.

درمان (کوهات غالباً واژه روان‌کاوی را به کار می‌برد) مستلزم آن است که جزء هوشیار شخصیت بیمار با درمانگر همکاری و در فرایند درمان شرکت کند. فرایند درمان روان‌کاوانه مستلزم کوششی مستمر است؛ بدین معنا که ایگو باید مکرراً با تلاش‌های سرکوب‌شده شخصیت و پاسخ‌های دفاعی به این تلاش‌های دوران کودکی تماس برقرار کند. درمانگر بیمار را در دستیابی به الگویی واقع‌گرا هدایت می‌کند و او را در شکیبایی در برابر تأخیر و اضطراب یاری می‌دهد. همچنان که بیمار صفات یا کیفیات درمانگر را درونی سازی می‌کند، ایگوی واقع‌گرای او به‌تدریج برکشمکش‌های دوران کودکی خود تسلط می‌یابد.

درمانگر شرایطی ایجاد می‌کند که در آن فرد به فعال‌سازی مجدد تمایلات و گرایش‌های اصلی و اولیه رشد ترغیب شود. در شخصیت‌های نارسیستیک، این تکالیف و وظایف ناتمام رشد در قالب انتقال‌های نارسیستیک نمود می‌یابند و بر تشخیص درمانگر صحه می‌گذارند. هدف رشد به‌طور مشخص تأمین نیاز خودِ انعکاس نایافته به پاسخ‌دهی و کسب تائید از جانب موضوع خودی آرمانی است.

بر این اساس، انتقال انعکاس گری، خودِ بزرگ‌پندار فرد را که در پی کسب توجه و تائید موضوع خود است، تحریک می‌کند و از سوی دیگر انتقال آرمانی‌سازی نیز «خود» را به تلاش برای درآمیختگی با موضوعی آرمانی و دارای توانایی مطلق وامی‌دارد. برای بیمار نارسیستیک، تکلیف درمانی عبارت است از مواجهه با انتقال انعکاس گری و آرمانی‌سازی که بیمار در وهله نخست از آن ناآگاه است. البته بیمار، خود، خواستار انعکاس نیست، اما صرفا زمانی عملکرد مناسب خواهد داشت که انعکاس‌گری صورت پذیرد.

انتقال‌های یادشده در قالب نیاز بیمار به توجه، تحسین و ستایش و طیف متنوعی از پاسخ‌‌های انعکاس‌دهنده و تأییدکننده به خودِ بزرگ‌پندارِ تحریک‌شده او، برای درمانگر قابل شناخت است. ایگوی ناظر بیمار با کمک درمانگر باید با نیازهای خودِ بزرگ‌پندار و آرمانی‌سازی درمانگر مواجه شود و آن‌ها را بشناسد. به‌تدریج، بیمار با درونی‌سازیِ وجوهی از درمانگر و تشکیل ساختارهای درونی جدید، بر فرایند درمان تسلط می‌یابد. درونی‌سازی با ایجاد ناکامی کنترل‌شده در برابر نیازهای بیمار به حضورِ شخصی درمانگر و عملکرد بی‌عیب و نقص او تقویت می‌شود؛ این فرایند تقریباً شبیه فرایند تشکیل ساختارهای درونی کودک از طریق درونی‌سازی دگرگون ساز[۱۳] است. سرانجام، بیمار قادر می‌شود نیازهای ابتدایی و رشدنیافته خود را مهار و از آن‌ها چشم‌پوشی کند. درمان موفقیت‌آمیز، به ایجاد و استقرار «خود» باثبات، باز پرورده و دارای کارکرد بهنجار، خواهد انجامید. معمولاً ایگوی بهنجار و سالم منابع هیجانی لازم را در درون خود می‌یابد؛ زیرا بسی پیش‌تر، جنبه‌های بزرگ‌پندارانه «خود» را در کلیت ساختار روانی خویش تلفیق و یکپارچه کرده است.

تکنیک‌ها

کوهات در پیشرفت و توسعه فنون درمانگری نقشی نوآورانه و سودمند داشته است. وی درمانگران را به آرمانی‌سازی شدید خود (خود بزرگ‌پنداری) و درمانگر (انتقال آرمانی‌سازی) نزد بیماران، متوجه ساخت و آن‌ها را به اتخاذ موضعی خنثی در برابر این دلیل‌تراشی‌ها و توجیهات عقلانی ترغیب می‌کرد؛ به باور کوهات دفاع‌هایی ازاین‌دست، نه مانعی در جهت درمان که ابزار و موضوعی برای تحلیل‌اند. اتخاذ موضع خنثی غالباً موجب می‌شود بیمار خیال‌پردازی‌های بزرگ‌پندارانه و آرمانی خود را به شیوه‌ای متناسب با فرایند درمانی بیان کند. هم‌چنین تأکید بر درون‌نگری برای بینش نسبت به خود و تأکید بر همدلی و قرار دادن خود به‌جای دیگری برای درک دنیای او از دیگر نکات مهم نظریه او است.

سخن پایانی

هاینز کوهات در سال ۱۹۸۱ از دنیا رفت. آخرین کتاب او تحت عنوان «How Dose Analysis Cure» در سال ۱۹۸۴ منتشر شد. پس از او بالین‌گران بسیاری راه روان‌شناسیِ­خود را ادامه دادند. این نظریه در جریان‌های عمیقی دچار دگرگونی‌هایی شد که شرح آن از گنجایش این متن خارج است.

روابط از مهم‌ترین شاخص‌های مؤثر در کیفیت و وضعیت روانی افراد است همان‌طور که بالعکس این مورد هم می‌تواند صادق باشد؛ یعنی همان‌طور که روابط در وضعیت روان‌شناختی انسان مؤثر است، وضعیت روان‌شناختی انسان هم در کیفیت روابط او تأثیرگذار خواهد بود. پرسش اینجاست که چه چیزهایی وضعیت روانی و انتخاب‌های انسان در زمینه روابط را شکل می‌دهد؟

در پاسخ به این سؤال، سال‌هاست که اندیشمندان مختلف با توجه به رویکردها و دیدگاه‌های خاص خودشان نظریات متعددی را مطرح کرده‌اند و به حیطه آزمون و بررسی گذاشته‌اند. در ادامه ذکر این نکته خارج از فایده نیست که تجارب زیسته هر اندیشمند به میزان قابل‌توجهی در شکل‌دهی به رویکرد و نگاه او به زندگی مؤثر است؛ بنابراین سؤال دومی که مطرح می‌شود این است که چطور می‌توان تأثیر تجارب زیسته انسان را در دید او به زندگی تبیین کرد؟

در میان این نظریات، سلسله بحث‌های روان‌کاوی جایگاه پایه‌ای و مطرحی داشته و دارد و یکی از نظریات مهم در این حوزه، «روابط موضوعی و روان‌شناسی خود» است. کوهات به‌عنوان نظریه‌پرداز «روان‌شناسی خود» از این منظر به این پرسش‌های اساسی نگاه می‌کند که روابط اولیه ما است که روابط آینده‌مان را شکل می‌دهد و همه این‌ها در کنار هم وضعیت روانی و حال ما را می‌سازد.

اگرچه عوامل متعدد و مهم دیگری هم در این فرایند نقش دارند اما شناخت و بینش نسبت به روند شکل‌گیری «خود»، آسیب‌هایی که دیده و موضوع‌هایی که داشته و دارد، ممکن است وضعیت روانی ما و یا نگرشمان نسبت به این وضعیت را تغییر دهد.

بنابراین یکی از رویکردهای به نسبت جامع در پاسخ به دو پرسش مطرح‌شده را می‌‌‌توان از طریق مطالعه و اندیشه در آرای کوهات و دیگر اندیشمندان این حوزه شناخت.

منابع

سنت‌کلر, م. (۱۳۸۶). درآمدی بر روابط موضوعی و روان‌شناسی خود. (ع. طهماسب, & ح. علی‌آقایی, مترجم) تهران: نشر نی.

Hersen, M., & Sledge, W. (2002). Encyclopedia of psychotherapy. Academic Press.

[۱] Introseption Empathy and Psychoanalysis

[۲] Neurosis روان‌نژندی – نگرانی‌ها، ترس‌ها، اضطراب‌ها و اختلال‌هایی که عملکردهای اصلی شخصیت را دربرنمی‌گیرد و در حوزه آگاهی است، تقریباً در مقابل طیف سایکوز که قطع ارتباط با واقعیت را به همراه دارد.

[۳] Self

[۴] بنابر نظر فروید، شخصیت انسان از سه عنصرتشکیل شده است. این سه عنصر در تعامل با یکدیگر رفتارهای پیچیده انسانی را به‌وجود می‌آورند. اید یا نهاد غرایز و رفتارهای ابتدایی را شامل می‌شود و از اصلِ لذت پیروی می‌کند. ایگو مسئول برخورد با واقعیت است. سوپرایگو دربردارنده تمام آرمان‌ها و استانداردهای اخلاقی و درونی است که ما از پدر و مادر و جامعه کسب می‌کنیم.

[۵] self object

[۶] narcissism

[۷] self-aggrandizement

[۸] idealization

[۹] زیست‌مایه – عاملی غریزی و پر از انرژی و نیروی روانی که در جهت بقا عمل می‌کند

[۱۰] Transmuting internalization

[۱۱] Depersonalizing

[۱۲] Mirroring انعکاس رفتارهای کودک از طریق نامیدن، تائید و ستایش آن‌ها

نوشته کوهات و روانشناسیِِ خود اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

 محرک غیر شرطی: محرکی است که بدون نیاز به یادگیری قبلی، پاسخی تولید می‌کند. به عبارت دیگر محرک غیرشرطی محرکی است که خود به خود باعث ایجاد یک رفتار یا پاسخ می‌شود. در آزمایش‌های پاولف، غذا محرک غیر شرطی بود. یعنی سگ‌ها با دیدن غذا بزاقشان ترشح می‌شود و برای این کار نیاز به آموزش و یادگیری ندارند.

پاسخ غیر شرطی: همان پاسخ آموخته نشده است که بصورت خودکار به محرک غیرشرطی داده می‌شود. به عبارت دیگر پاسخ غیر شرطی پاسخ یا رفتاری است که بصورت خودکار ظاهر می‌شود. در آزمایش پاولف بزاقی که از دهان سگ در پاسخ به غذا ترشح می‌شد پاسخ غیر شرطی بود.

مثالی که می‌توان مطرح کرد آمپول و پرستار روپوش سفید است. آمپول یک محرک غیر شرطی است چون به خودی خود،‌ درد ایجاد می‌کند؛ کودک گریه می‌کنند و گریه کودک یک پاسخ طبیعی است.

محرک شرطی: محرکی است که ابتدا به ساکن باعث پاسخ و رفتار مورد نظر نمی‌شود اما پس از تکرار شدن با محرک غیر شرطی می‌تواند پاسخ شرطی ایجاد کند. برای مثال در آزمایش پاولف شنیدن صدای زنگ در سگ باعث ترشح براق نمی‌شود اما بعد از اینکه صدای زنگ با دریافت غذا همراه شد، توانست باعث ترشح براق شود. مثال دیگر اینکه روپوش سفید پرستار در ابتدا باعث گریه کودک نمی‌شود اما بعد از اینکه با آمپول تداعی شد کودک با دیدن روپوش سفید پرستار قبل از زدن آمپول که هنوز دردی احساس نکرده شروع به گریه می‌کند. بنابراین در فرایند شرطی سازی کلاسیک یک محرک خنثی تبدیل به یک محرک شرطی می‌شود. در اینجا روپوش سفید محرک شرطی است.

پاسخ شرطی: وقتی محرک خنثی تبدیل به محرک شرطی شود پاسخی که به آن داده می‌شود پاسخ شرطی است. طبق مثال‌های قبلی ترشح بزاق دهان سگ پس از شنیدن صدای زنگ و گریه کودک بعد از دیدن روپوش سفید پرستار پاسخ شرطی است.

زندگی نامه پاولف :

پاولف زادهٔ ۱۴ سپتامبر ۱۸۴۹ در روسیه و در سال ۲۷ فوریه ۱۹۳۶ درگذشت. او عصب شناس، فیزیولوژیست، روان شناس و پزشک روس بود. پاولف در سال ۱۹۰۴ برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی شد. شهرت او بیستر در زمینه شرطی شدن کلاسیک است.

نظریه شخصیت:

رفتار گرایان توجه چندانی به ارائهٔ نظریه ایی در زمینه شخصیت نداشته‌اند. آنان در درجه اول این فرض را پذیرفته‌اند که اکثر رفتارهای انسان آموخته شده است و بنابراین می‌توان با استفاده از اصول یادگیری رفتارها را تعدیل کرد و یا کلاً تغییر داد. الگویی که رفتارگرایان بر آن اساس شخصیت را توجیه می‌کنند همان الگوی محرک پاسخ S_R و یا الگوی محرک ارگانیزم پاسخ است. در الگوی اول فرد را زادهٔ نوع پاسخ‌ها می‌دانند که فرد در قبال محرک‌های مختلف محیطی از خود بروز می‌دهد و در الگوی دوم نوع تعبیر و تفسیر و برداشت فرد از محرک‌ها عامل مهمی در تعیین نوع پاسخ‌ها و چگونگی رفتار و شخصیت او به حساب می‌آید. نظریه رفتاری شخصیت، افراد را تابع محیطی که در آن رشد می‌کنند می‌داند.

نظریه آسیب شناسی روانی:

از دیدگاه رفتاری، اصول شرطی سازی کلاسیک، فراگیری ترس‌ها و فوبی‌های غیرمنطقی را توجیه می‌کند. همچنین روان شناسانی که برای توضیح اختلال وحشت زدگی از شرطی سازی کلاسیک استفاده می‌کنند محرک‌های درونی (تپش سریع قلب) و محرک‌های بیرونی (آسانسور پرازدحام، پل هوایی)، که در اولین حملات وحشت زدگی روی می‌دهد (حملات وحشت زدگی محرک‌های غیر شرطی هستند)، می‌توانند به محرک‌های شرطی تبدیل شود که قادر هستند اضطراب پیش بین (پاسخ شرطی) یا حملات وحشت زدگی را آغاز کنند. علاوه بر آن، یک محرک شرطی (مثل تپش قلب سریع) که باعث آغاز وحشت زدگی یا اضطراب پیش بین (محرک شرطی) در محیطی می‌شود که اولین بار تداعی بین محرک شرطی و حمله پنیک در آن روی داده است، ممکن است به سایر محیط‌ها تعمیم داده شود.

دیدگاه رفتاری در تبیین و وسواس:

دیدگاه رفتاری غالب در مورد اختلال وسواس فکری – علمی از نظریه دو فرایندی ماور درباره یادگیری اجتنابی به دست آمده است. براساس این نظریه محرک‌های خنثی از طریق شرطی سازی کلاسیک با افکار یا تجربیات ترسناک تداعی می‌شوند و اضطراب را فراخوانی می‌کنند. به عنوان مثال لمس کردن دست گیره در یا دست دادن ممکن است با فکر ترسناک آلودگی تداعی شود. بعد از این تداعی امکان دارد فرد به این نتیجه برسد که اضطراب ناشی از دست دادن یا لمس کردن دستگیره در را می‌توان با شستن دست کاهش داد. در حقیقت دست شستن اظطراب او را کاهش می‌دهد. به این ترتیب پاسخ شستن دست تقویت می‌شود و در آینده وقتی که موقعیت‌های دیگر اضطراب مربوط به آلودگی را فراخوانی می‌کنند، احتمال وقوع دوباره آن بیشتر می‌شود.

دیدگاه رفتاری در تببین PTSD:

حاکی از آن است که پیدایش اختلال مزبور در دو مرحله صورت می‌گیرد:

نخست طی فرایند شرطی (یعنی محرک غیر شرطی) که سبب ایجاد یک واکنش هراس آور شده است، با محرکی شرطی (یعنی یادآوری‌های جسمی یا ذهن آن، نظیر مناظر، بوها، یا صداها) جفت می‌شود. سپس در مرحله دوم، از طریق یادگیری ابزاری محرک شرطی به صورت مستقل و بدون نیاز به محرک غیر شرطی اولیه، واکنش هراس آو تولید می‌کند و بیمار الگوی اجتناب از هر دو محرک شرطی و غیر شرطی را برای خود فراهم می‌کند. برخی از بیماران از جهان خارج نفع ثانویه هم می‌گیرند که موارد شایع آن عبارت است از غرامت مالی، جلب توجه یا دلسوزی و همدردی بیشتر، و ارضای نیازها. این نفع‌ها نیز اختلال را تقویت می‌کنند و تداوم می‌بخشند.

دیدگاه رفتاری در تببین اختلال دفع:

آموزش برای خشک نگه داشتن تشک و رخت خواب شامل دادن فرصت‌هایی برای تمرین مثبت، بیدار کردن کودک هنگام شب، تمرین دادن برای کنترل و نگهداری ادرار، و آموزش برای تمیز نگه داشتن کامل خود است. در این روش، از اصول شرطی سازی کلاسیک استفاده می‌شود. تنش مثانه پر (محرک شرطی شده) با زنگ خطر (محرک شرطی نشده) همراه می‌شود تا کودک را بیدار کند (پاسخ شرطی شده) و ادرار متوقف می‌شود. سرانجام کودک در پاسخ به مثانهٔ پر قبل از خیس کردن جا وخاموش کردن زنگ بیدار می‌شود. کودک برای پرهیز از صدای زنگ می‌آموزد که جلوی ادرار خود را بگیرد.

نظریه درمانی:

رفتار درمانی برای بهبود افرادی با طیف وسیعی از اختلالات دیگر نیز مفید واقع می‌شود. رفتار درمانی در درمان اختلالات افسردگی، اضطراب، اختلال هراس، مشکلات مرتبط با خشم و عصبانیت، اختلال خوردن، اختلا تنش زای پس از رویداد، دوقطبی، بیش فعالی، خودآزاری و… کاربرد دارد.

تکنیک‌ها:

شرطی کردن: شرطی سازی کلاسیک یا واکنشی که متضمن جانشین کردن یک محرک به جای محرک دیگر و ایجاد ارتباط و وابستگی زیاد بین آن‌هاست. شرطی شدن می‌تواند در تببین پاره ایی از رفتارها و نیز حذف و یا ایجاد آن‌ها به مشاور کمک کند.

خاموش کردن یا حذف رفتار: خاموش کردن یکی از تکنیک‌های رفتار درمانی است که عبارت است از تضعیف تدریجی یا حذف یک پاسخ که از راه عدم تقویت آن صورت می‌گیرد. اگر فراوانی رفتار کاهش یابد خاموشی صورت می‌گیرد. البته خاموشی همیشه پایان پاسخ شرطی نیست.. پاولف یک روز بعد از خاموش کردن ترشح بزاق در برابر صدای زنگ، سگ را به آزمایشگاه برد صدای زنگ را در آورد ولی پودر گوشت به سگ نداد. با ابن حال سگ باز هم بزاق ترشح کرد که نشان می‌داد پاسخ خاموش شده می‌تواند خود به خود برگردد.

 تعمیم محرک: پاولف در آزمایش‌های خود دریافت که پاسخ شرطی که بوجود میاید لازم نیست برای دفعهٔ بعد محرک شرطی عیناً بکار رود. بلکه یک محرک همانند نیز می‌تواند پاسخ شرطی را بوجود بیاورد. پاولف برای نشان دادن این موضوع سگی را با زمان سنج ۶۰ ضرب‌هایی نسبت به زمان سنج‌های ۴۰،۵۰،۷۰،۸۰،۹۰ ضربه ایی نیز پاسخ یکسان می‌دهد. پاولف این رویداد را تعمیم محرک نامید. بنابراین تعمیم، در شرطی سازی کلاسیک به این معناست که محرک جدیدی که شبیه محرک شرطی اصلی است بتواند پاسخی شبیه پاسخ اصلی ایجاد کند. تعمیم از این جهت ارزشمند است که اجازه می‌دهد که یادگیری به محرک‌های خاص منتقل شود. رفتار درمانی با هدف تعمیم رفتارهای تقویت شدهٔ مطلبوب به اجتماع کاربرد دارد
تمییز محرک: می‌توان رفتار را چنان شرطی کرد که فقط به یک محرک شرطی پاسخ دهد و به دیگر محرک‌ها توجه‌ایی نکند؛ برای مثال در همان آزمایش قبلی اگربه حیوان فقط با زمان سنج ۸۰ ضربه ایی محرک غیر شرطی را همراه کنیم و از ارائهٔ محرک غیر شرطی در ضربه‌های دیگر خودداری کنیم حیوان دیگر با ضربه‌های پایین‌تر یا بالاتر از آن پاسخ نخواهد داد و فقط به زمان سنج ۸۰ ضرب‌هایی پاسخ شرطی را خواهد داد. پاولف این پدیده را تمییز محرک نامید.

شرطی سازی مجدد: مواقعی وجود دارد که رفتار نسبت به یک محرک معین شرطی نمی‌شود و در واقع بین S, R رابطه ایجاد نمی‌شود. در این مواقع باید محرک دیگری را به کار برد تا پاسخ مطلوب ایجاد شود. این فرایند شرطی سازی مجدد نامیده می‌شود.

شرطی سازی سطح بالاتر: منظور از شرطی سازی سطح بالاتر (Higher older conditioning) عبارت است از زنجیر کردن محرک‌های مختلف دیگر به ارتباط بین S→R. برای مثال پاولف پس از شرطی کردن سگ به صدای زنگ، یک چراغ سبز را نیز وارد آزمایش کرد. به این صورت که قبل از ارائه زنگ یک چراغ سبز نیز روشن می‌کرد و سپس عامل تقویتی (گوشت) داده می‌شد. پس از مدتی حیوان به چراغ سبز نیز شرطی می‌شد و با ارائه آن به تنهایی نیز، حیوان پاسخ شرطی نشان می‌داد. این فرآیند بدین صورت نمایش داده می‌شود.

پاسخ شرطی<—————————-محرک غیرشرطی + محرک شرطی اول

پاسخ شرطی<———–چندین بار———محرک غیرشرطی +محرک شرطی اول +محرک شرطی دوم

پاسخ شرطی<—————————-محرک شرطی دوم به تنهایی

در مورد حیوان شرطی شدن از سطوح سوم به بالاتر دشوار است و حتی غیر ممکن است اما در مورد انسان امکان شرطی شدن در سطوح خیلی بالاتر نیز وجود دارد.

نتیجه گیری:

پاولف نتیجه گرفت برخی از محرک‌های خنثی می‌توانند بر اثر مجاورت با محرک‌های طبیعی خاصیت طبیعی را پیدا کنند که به این شرطی سازی می‌گویند. زمانی که ما محرک شرطی را پی در پی بدون محرک طبیعی بیاوریم و تکرار کنیم کم کم خاصیت شرطی شدن از بین می‌رود و به این پدیده خاموشی می‌گویند.

منابع:

1. سیف، علی اکبر (۱۳۹۷). تغییر رفتار و رفتار درمانی، نظریه‌ها و روش‌ها. تهران: انتشارات دوران
2. زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه مهدی براهنی، تهران: انتشارات رشد، ۱۳۹۵
3. یعقوب نژاد، ساجد (۱۳۹۸). آسیب شناسی روانی. تهران: انتشارات موسسه آموزش عالی ابن یمین

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته نظریه رفتار درمانی پاولف چیست؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

سیر تاریخی روانشناسی را باید از قرن‌ها قبل شروع کرد. در واقع شاید اولین شواهد مکتوب از روانشناسی به پاپیروس ابرز (Ebers Papyrus) برگردد که ۱۵۵۰ سال قبل از میلاد در مصر باستان نوشته شده است. در قرن ۱۱ ابوعلی سینا ارتباط بین هیجان‌ها و واکنش‌های جسمانی را کشف کرد که شاید بتوان آن را روانشناسی فیزیولوژیک نامید.

برخی محققین تولد روانشناسی مدرن را در قرن‌های ۱۷ و ۱۸ می‌دانند. در ۱۷۸۵ کتاب ویلیام بتل تحت عنوان رساله‌ای در مورد دیوانگی منتشر شد. اما تا ۱۸۴۰ روانشناسی به عنوان یک رشته‌ی مجزا از روان‌پزشکی در نظر گرفته نمی‌شد. در این سال اولین کتاب با عنوان روانشناسی یا دیدگاهی در مورد روح انسان توسط فردریک آگوستوس راش آمریکایی منتشر شد.

از آن زمان به بعد روانشناسی به رشد خود ادامه داده است. در ادامه تعدادی از مهم‌ترین وقایع و شخصیت‌های مهم را معرفی می‌کنم:

سیر تاریخی روانشناسی در قرن نوزدهم

در قرن نوزدهم روانشناسی به عنوان یک علم تجربی پذیرفته شد.

۱۸۷۸- جی استانلی هال اولین آمریکایی فارغ التحصیل در دکتری روانشناسی شد.

۱۸۷۹- ویلهلم وونت اولین آزمایش روانشناسی تجربی را در لایپزیک آلمان تأسیس کرد و به مطالعه ساختارگرایانه مشغول شد. این رویداد به عنوان نقطه‌ی آغاز روانشناسی به عنوان یک علم مجزا در نظر گرفته شده است.

۱۸۸۳- جی استانلی هال اولین آزمایشگاه روانشناسی تجربی در آمریکا را در دانشگاه جان هاپکینز تأسیس کرد.

۱۸۸۵- هرمان ابیگنگهوس کار خود در مورد حافظه را منتشر کرد.

۱۸۸۶- زیگموند فروید درمانی را بیماران در وین اتریش معرفی کرد.

۱۸۸۸- جیمز مک کین کتل اولین استاد روانشناسی در دانشگاه پنسیلوانیا شد. او بعدها کتاب آزمون‌های روانی را منتشر کرد.

۱۸۹۰- ویلیام جیمز کتاب اصول روانشناسی را منشتر کرد. گالتون از تکنیک همبستگی برای درک بهتر روابط بین متغیرهای مختلف در مطالعه‌ی هوش استفاده کرد.

۱۸۹۲- جی استانلی ها با ۴۲ نفر انجمن روان‌شناسی آمریکا را تأسیس نمود.

۱۸۹۵- آلفرد بینه اولین آزمایشگاه روانشناسی در مورد تشخیص روانی را پایه‌گذاری کرد.

۱۸۹۸- ادوارد ثرندایک قانون اثر را کشف کرد.

سیر تاریخی روانشناسی: نیمه‌ی اول قرن بسیتم

نیمه‌ی اول قرن بیستم تحت تسلط دو نفر بود: زیگموند فروید و کارل یونگ. فروید بررسی آسیب‌شناسی روانی را آغاز کرده بود و یونگ روانشناسی تحلیلی را شروع کرد.

۱۹۰۰- کتاب تفسیر رؤیاهای فروید منتشر شد.

۱۹۰۱- انجمن روانشناسی بریتانیا تأسیس شد.

۱۹۰۵- ماری ویتون کالینز به عنوان اولین زن رئیس انجمن روانشناسی آمریکا انتخاب شد. آلفرد بینه آزمون هوش را معرفی کرد.

۱۹۰۶- ایوان پاولف یافته‌های خود در مورد شرطی‌سازی کلاسیک را انتشار داد.

۱۹۰۷- کارل یونگ روانشناسی دمانس زودرس را منتشر کرد.

۱۹۱۲- ادوارد ثرندایک هوش حیوانی را منتشر کرد که منجر به تحول نظریه شرطی‌سازی کلاسیک شد. مکس ورتایمر مطالعات تجربی ادارک حرکت را منتشر کرد که منجر به تولد روانشناسی گشتالت شد.

۱۹۱۳- یونگ از فروید جدا شد و نظریه‌ی روانشناسی تحلیلی خود را معرفی کرد. جان بی‌ واتسون مقاله‌ی مشهور خود به نام روانشناسی از دیدگاه یک رفتارگرا را منتشر کرد.

۱۹۱۵- فروید مقاله سرکوبی را منتشر کرد.

۱۹۲۰- واتسون و روزالی رینر آزمایش آلبرت کوچولو که نحوه شرطی سازی ترس بود را انجام دادند.

۱۹۳۲- ژان پیاژه نظریه‌ی شناختی خود و قضاوت اخلاقی کودکان را منشتر کرد.

۱۹۴۲- کارل راجرز نظریه درمان فرد محور را معرفی کرد.

سیر تاریخی روانشناسی: نیمه‌ی دوم قرن بیستم

نیمه‌ی دوم قرن بیستم حول محور استانداردسازی معیارهای تشخیصی بیماری‌های روانی می‌چرخد که منجر به انتشار راهنمای تشخیصی و آماری بیماری‌های روانی (DSM) شد. این راهنما ابزاری برای تشخیص و درمان است که تا به امروز معتبر است.

۱۹۵۲- اولین ویراست راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی منتشر شد.

۱۹۵۴- آبراهام مازلو نظریه‌ی سلسله‌مراتب نیازها را در مقاله‌ی انگیزش و شخصیت معرفی کرد.

۱۹۵۸- هاری هارلو ماهیت عشق را منتشر کرد که در آن بر اهیمت دلبستگی و عشق در میمونها را توصیف کرد.

۱۹۶۱- آلبرت بندورا آزمایش عروس بوبو را انجام داد.

۱۹۶۳- بندورا اولین توصیف‌های خود از مفهوم یادگیری مشاهده‌ای را برای تبیین تحول شخصیت مطرح ساخت.

۱۹۷۴- استلی میلگرام اطاعت از مرجع قدرت را منتشر کرد که در آن آزمایش اطاعت را توصیف کرده بود.

۱۹۸۰- DSM-III منتشر شد.

۱۹۹۰- نوام چامسکی کار خود درباره‌ی اکتساب زبان را مطرح کرد.

۱۹۹۱- استیون پینکر مقاله‌ای را منتشر کرد که در آن اینکه کودکان چگونه زبان را کسب می‌کنند توصیف شده بود.

۱۹۹۴- DSM-IV منتشر شد.

سیر تاریخی روانشناسی: قرن بیست و یکم

۲۰۰۰- نقشه‌ی ژنتیک انسان تمام شد.

۲۰۰۲-  استیون پینکر لوح سیاه را در مخالفت با لوح سفید منتشر کرد. دانیل کاهنمن جایزه‌ی نوبل اقتصاد را به خاطر کارهایی که در مورد قضاوت در مواجهه با عدم قعطیت انجام داده بود از آن خود کرد.

۲۰۱۰- سیمون لوی مقاله‌ی همجنس‌گرایی، دگرجنس‌گرایی و دلایل آنها را منتشر کرد که در آن مطرح کرده بود که جهت‌گیری جنسی ناشی از تمایزهای قبل از تولد در مغز است.

۲۰۱۳- DSM-5 منتشر شد. اختلال هویت جنسی از فهرست بیماری‌های روانی حذف شد و به جای آن ملال جنسیتی وارد فهرست شد.

۲۰۱۴- جان او کافی، می-بریت موزر و ادوارد موزر به خاطر کشف سلولهایی که در سیستم مکان‌یابی مغز در حافظه نقش دارند جایزه نوبل را دریافت کردند.

۲۰۱۶- آغاز کار وب‌سایت روان حامی (چشمک).

A Historical Timeline of Modern Psychology

نوشته سیر تاریخی روانشناسی : تاریخچه‌ی روانشناسی از آغاز تا اکنون اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

امروز ۹ اردی‌بهشت روز روان‌شناس است. امروزه روان‌شناسی را مطالعه‌ی علمی رفتار و فرآیندهای ذهنی تعریف می‌کنیم اما در زمان تأسیس علمی این رشته، روان‌شناسی در حال و هوای دیگری بود و متخصصان مشغول کارهای متفاوتی نسبت به امروز بودند. روان‌شناسی در ۱۸۷۹ تولد علمی خود را شروع کرد. شروع علمی روان‌شناسی با کارهای ویلهلم وونت رقم خورد و هم او بود که خود را برای اولین بار در تاریخ علم، روان‌‌شناس نامید.

ویلهلم وونت یکی از ماندگارترین چهره‌های روانشناسی است و توسط بسیاری از روان‌شناسان پدر روانشناسی محسوب می‌شود. در دهه‌ی ۱۹۷۰ یادداشت‌های روزانه‌ی همسر وونت، سوفی، پیدا شدند و مطالب بسیار تازه‌ای را درباره‌ی زندگی وونت آشکار ساختند. وونت همیشه نگران بد فهمیده شدن و بعد معرفی شدن بود اما به نظر می‌رسد که در نهایت به سرنوشت دچار شد. ادوارد تیچنر مهم‌ترین دانشجوی او وقتی کارهای ویلهلم وونت را به انگلیسی ترجمه کرد بیان کرده بود که کارهایش دقیقاً کپی برابر اصل وونت است اما نوشته‌های آلمانی وونت روایت دیگری را مطرح می‌کند. تیچنر به صورت دلبخواهی قسمت‌هایی از نوشته‌های وونت را ترجمه کرده بود که با دیدگاه خودش هماهنگی داشت و این چنین بود که ویلهلم وونت دچار سرنوشت بد فهمیده شدن و بد معرفی شدن شد.

زندگی‌نامه‌ی ویلهلم وونت

ویلهلم وونت نخستین سالهای عمرش را در شهرهای کوچک نزدیک مانهایم آلمان گذراند. کودکی او را تنهایی و رؤیاپردازی درباره‌ی نویسنده‌ی مشهور شدن رقم می‌زد. وونت دانش‌آموز درس‌خوانی نبود و در مدرسه نمره‌های ضعیفی می‌گرفت.

در سالهای جوانی ویلهلم وونت تصمیم گرفت که پزشک شود و در سال ۱۸۵۵ از دانشگاه هایدلبرگ درجه‌ی دکتری خود را دریافت کرد. در جریان پژوهش‌های مربوط به فیزیولوژی مفهومی از روان‌شناسی به عنوان یک علم آزمایشی مستقل در ذهن ویلهلم وونت شکل گرفت. او مدتی با جونز مولر و هرمان هولمهولتز همکاری کرد. به نظر می‌رسد همکاری با این تن به شدت بر کارهای وونت در روانشناسی آزمایشی تأثیر گذاشته است.

ویلهلم وونت اندیشه‌های خود را در کتابی با عنوان خدمتهایی به نظریه‌ی ادراک حسی که به صورت بخش بخش بین سالهای ۱۸۵۸ و ۱۸۶۲ منتشر شد ارائه کرد. او آزمایش‌های اصیل خود را در آزمایشگاه ناقصی که در خانه ساخته بود انجام می‌داد و دیدگاه‌های خود را در مورد روش‌های مناسب برای روان‌شناسی جدید ارائه می‌داد. اولین بار در این کتاب اصطلاح روان‌شناسی آزمایشی را نیز به کار برد. کتاب ویلهلم وونت همراه با کتاب عناصر پسیکو فیزیک فخنر اغلب شاخص تولد واقعی علم جدید به شمار می‌رود.

سال بعد ویلهلم وونت سخنرانی‌های مربوط به ذهن انسان‌ها و حیوان‌ها را منتشر کرد. این کتاب ۳۰ سال بعد به انگلیسی ترجمه شد و تا مدت‌ها بعد از مرگ وونت در ۱۹۲۰ بارها تجدید چاپ شد. در ۱۸۶۷ در دانشگاه هایدلبرگ به تدریس زمینه‌ی روانشناسی فیزیولوژیک پرداخت. البته منظور از واژه‌ی فیزیولوژیک در آلمان آن زمان مترادف با آزمایشی بود بنابراین وونت اولین مدرس روان‌شناسی آزمایشی یا تجربی بود. در سال ۱۸۸۱ دست به انتشار مجله‌ی مطالعات روان‌شناختی زد که در آغاز نام آن را مطالعات فلسفی گذاشته بود.

روانشناسی فرهنگی

رشته‌ی دیگری که ویلهلم وونت تلاش می‌کرد آن را پایه‌گذاری کند روان‌شناسی اجتماعی بود. از این رو یک کار ده جلدی با عنوان روانشناسی فرهنگی تهیه کرد که بین سالهای ۱۹۰۰ تا ۱۹۲۰ منتشر شد. روانشناسی فرهنگی به بررسی مراحل گوناگون تحول ذهنی انسان آن گونه که در زبان، هنرها، افسانه‌ها، آداب و رسوم اجتماعی، حقوق و اخلاقیات جلوه پیدا می‌کند می‌پرداخت. این اثر علم جدید روان‌شناسی را به دو بخش آزمایشی و اجتماعی تقسیم کرد.

ویلهلم وونت باور داشت که کارکردهای ذهنی ساده‌تر مانند احساس بیرونی و ادراک را می‌توان و باید با بررسی آزمایشگاهی مطالعه کرد، اما استدلال می‌کرد که برای مطالعه‌ی فرآیندهای ذهنی عالی‌تر مانند یادگیری و حافظه، آزمایش علمی غیر ممکن است زیرا آنها به عادت‌های زبانی و سایر جنبه‌های تربیت فرهنگی وابسته‌اند. از نظر وونت فرآیندهای عالی‌تر تفکر را می‌توان فقط با رویکردهای غیر آزمایشی مطالعه کرد.

پدر روان‌شناسی مدرن: ویلهلم وونت

ویلهلم وونت از همه بیشتر به عنوان پدر روان‌شناسی شناخته شده است. چرا وونت؟ افراد دیگری مانند هرمان ون هولمهولتز، گوستاو فخنر، و ارنست وبر در روان‌شناسی عملی اولیه نقش داشتنند اما چرا آنها مفختر به پدر روان‌شناسی نشده‌اند؟

ویلهلم وونت به این علت که اولین آزمایشگاه روان‌شناسی تجربی را پایه‌گذاری کرد از سایرین مشهورتر شده است. این آزمایشگاه اغلب به عنوان آغاز رسمی روانشناسی به عنوان یک علم مجزا و متمایز در نظر گرفته شده است. وونت با تأسیس آزمایشگاهی که در آن از روش علمی برای مطالعه‌ی ذهن و رفتار انسان استفاده می‌شد روان‌شناسی را از آمیختگی به فلسفه و بیولوژی جدا کرد و آن را رشته‌ی منحصر به فردی ساخت.

علاوه بر اینکه ویلهلم وونت روان‌شناسی را به یک رشته‌ی مجزا تبدیل کرد شاگردانی نیز داشت که خودشان روان‌شناسان تأثیرگذاری شدند. به عنوان مثال ادوارد تیچنر مؤسس ساختارگرایی شد، جیمز مک‌کین کتل اولین پروفسور روان‌شناسی ایالات متحده شد و استانلی هال اولین آزمایشگاه روان‌شناسی تجربی در آمریکا را تأسیس کرد. از شاگردان دیگر او می‌توان به چارلز اسپیرمن، چارلز جود، و هوگو مونتسربرگ اشاره کرد.

تأسیس اولین آزمایشگاه روانشناسی

ویلهلم وونت یک روان‌شناس آلمانی بود که اولین آزماشگاه روان‌شناسی را در سال ۱۸۷۹ در لایپزیک آلمان تأسیس کرد. این رویداد عموماً به عنوان آغاز رسمی روان‌شناسی شناخته می‌شود. علاوه بر این وونت اولین کسی بود که خود را روان‌شناس معرفی کرد. ویلهلم وونت اغلب با مکتب ساختارگرایی شناخته می‌شود در حالیکه این ادوارد تیچنر دانشجوی وونت بود که ساختارگرایی را شروع کرد. وونت همچنین تکنیکی را بوجود آورد که درون‌نگری نامیده می‌شد. در این تکنیک به آزمودنی‌ها آموزش داده می‌شد که محتوای افکار خود را مطالعه و گزارش کنند.

ویلهلم وونت در ۱۹۸۴ کتابی با عنوان روانشناسی فیزیولوژیک به رشته تحریر در آورد که به ایجاد روش آزمایشی در پژوهش‌های روان‌شناختی کمک کرد. بعد از اینکه وونت هیئت علمی دانشگاه لایپزیک شد یکی از دو اولین آزمایشگاه‌های تجربی در آن زمان را تأسیس کرد. اگرچه سومین آزمایشگاه نیز کاملاً وجود داشت زیرا ویلیام جیمز یک آزمایشگاه در هاروارد راه‌اندازی کرد که تمرکزش بر بیشتر بر آموزش بود تا آزمایش. جی استانلی هال اولین آزمایشگاه روان‌شناسی تجربی را در دانشگاه جان‌هاپکینز راه‌اندازی کرد.

ویلهلم وونت اغلب به مکتب فکری ساختارگرایی مرتبط می‌شود که شامل توصیف ساختارهایی است که ذهن را تشکیل می‌دهد. ساختارگرایی به عنوان اولین مکتب فکری روانشناسی شناخته می‌شود. او معتقد بود که روان‌شناسی مطالعه‌ی تجربه‌های هشیار است و مشاهده‌کنندگان آموزش‌دیده می‌توانند به طور دقیق افکار، احساسات و هیجان‌های خود را از طریق درون‌نگری گزارش کنند.

علاوه بر این، ویلهلم وونت یک ژورنال روان‌شناسی با نام مطالعات روان‌شناختی پایه‌گذاری کرد. در رنکینگ سال ۲۰۰۲ در مورد تأثیرگذارترین روان‌شناسان قرن نوزدهم ویلهلم وونت در جایگاه ۹۳ قرار گرفت.

متفکران دیگری که می‌توان آنها را به نوعی پدر روان‌شناسی دانست:

تعداد دیگری از متفکران وجود دارند که می‌توان آنها را به نوعی پدران روان‌شناسی در نظر گرفت. در ادامه برخی از آنها معرفی می‌شوند:

ویلیام جیمز: پدر روانشناسی آمریکا؛ کتاب او با عنوان اصول روان‌شناسی، روانشناسی را به یک رشته مورد علاقه در آمریکا تبدیل کرد.

زیگموند فروید: پدر روانکاوی؛ نظریه‌ها و کارهای فروید یکی از عمده‌ترین مکاتب روان‌شناسی را پایه‌گذاری کرده است.

هوگو مونتسربرگ: پدر روان‌شناسی به کار بسته؛ او پیشگام چندین رشته‌ی کاربردی روانشناسی از جمله روانشناسی بالینی، روانشناسی قانونی و صنعتی و سازمانی بود.

جان بالبی: پدر نظریه‌ی دلبستگی

کورت لوین: پدر روان‌شناسی اجتماعی

ادوارد ثرندایک: پدر روانشناسی تربیتی نوین

ژان پیاژه: پدر روان‌شناسی تحولی

اولریک نیسر: پدر روانشناسی شناختی

لایتمر ویتمر: پدر روانشناسی بالینی

گوردن آلپورت: پدر روانشناسی شخصیت

Wilhelm Wundt

نوشته ویلهلم وونت : زندگی‌نامه و کارهای پدر روانشناسی در قرن نوزدهم اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

تکنیک‌های انگیزشی مد نظر روانشناسان ورزشی به دستیابی“هفت اصل خوب تمرین کردن” که Chickering و Gamson (1987) برای تدریس بهتر در کلاس (برای مثال تقویت یادگیری فعال) مطرح کرده‌اند، کمک کرد.

ما سه دسته بندی از تکنیک‌های، برنز، نقره و طلا را به وجود آوردیم که یادگیری فعال را بر اساس مفاهیم و تئوری‌های سازگار با روانشناسی ورزشی تقویت می‌کنند. سطح دشواری و ریسک پذیری دربه کار بردن استراتژی یادگیری فعال در کلاس با هر دسته افزایش می‌یابد-از برنز به نقره و طلا-اما مزایایی هم دارد.

برنز: اصول اولیه

بسیاری از مؤلفه‌های اساسی روانشناسی ورزشی که مربوط به ورزشکار و مربی است به راحتی می‌توانند در روابط دانش آموز و معلم هم گسترش پیدا کنند. در حالی که هدف از مشارکت ورزشکار و مربی ارتقاء عملکرد ورزشی است و هدف از مشارکت دانش آموز و معلم تقویت عملکرد تحصیلی است.

مدیریت زمان

یک مربی خوب می‌داند چه موقع وقت استراحت بگیرد، چه تاکتیک‌هایی را اجرا کند، و چه زمانی بازیکنی را که نیاز به استراحت دارد را از بازی بیرون بکشد. به عبارت دیگر مربیان حرفه‌ای به خوبی زمان را مدیریت می‌کنند و به بازیکنان خود مدیریت کردن زمان را آموزش می‌دهند.

همچنین مهارت‌های مدیریت زمان می‌تواند به ایجاد یک محیط مفید در کلاس کمک کند. چه تعداد از ما با واگذار کردن تکالیف کم در ابتدای ترم به دانش آموزان، حجم زیادی از تکالیف را به پایان‌ترم موکول می‌کنیم و آنها را مضطرب می‌کنیم؟ همچنین ما به عنوان یک معلم، در پایان‌ترم برای تکمیل کردن نمرات احساس دستپاچگی می‌کنیم. برای اکثر ما، پایان‌ترم مثل یک وقت اضافه‌ی حساس فوتبال است که امتیاز تیممان عقب است.

برای مقابله با این مشکل، ما از دانش آموزان می‌خواهیم که فکر کنند یک‌ترم مانند یک بازی بسکتبال به چهار کوارتر تقسیم می‌شود، و به آن‌ها تاکید می‌کنیم که انجام تکالیفشان را در اولویت قرار دهند و به تعویق نیندازند. ما به دانش آموزان توصیه می‌کنیم تا در سه کوارتر اول (سه ماهه اول‌ترم) تکالیف خودشان را انجام دهند، به طوری که درکوارتر چهارم (امتحانات پایان‌ترم) در بازی جلوتر باشند. البته دانش آموزان درماه های اول دانشی کمی را می‌آموزند، اما سپردن تکالیف کوچک به آن‌ها (مثل، کویزها، تفسیرکتابها و آزمایش‌ها) باعث انجام به موقع وظایفشان در ابتدای ترم می‌شود.

تعیین هدف

اگر از هر فوتبالیست حرفه‌ای بپرسید که هدف نهایش در این فصل چیست، به احتمال زیاد می‌گوید: «به Super Bowl بروم! «اگر از او بپرسید که چطور قصد دارد به هدفش برسد، او هدف‌های کوتاه مدت خودش و تیمش را لیست می‌کند. از طرف دیگر، اگر از دانش آموزان سال اول در مورد اهدافشان سؤال کنید احتمالاً پاسخ‌های مبهمی می‌گیرید (در مدرسه خوب کار کنیم، نمره قبولی درترم بگیریم یا فقط به مدرسه برویم). علاوه بر این، دانش آموزان محدودی برنامه‌ای برای رسیدن به اهدافشان خواهند داشت.

تعیین هدف، مهارتی است که روانشناسان ورزشی به ورزشکاران آموزش می‌دهند و می‌تواند بازده فردی دانش آموزان را هم افزایش دهد. در حقیقت، روانشناسان ورزشی بر اهمیت مشخص کردن اهداف کوتاه مدت و بلند مدت تأکید می‌کنند Burton)،۱۹۹۲). از دانش آموزان بخواهید که اهداف اولیه یا کوتاه مدت و بلند مدت خود را در اوایل ترم تعیین کنند.  این اهداف باید واقع بینانه و در عین حال چالش برانگیز، خاص و انعطاف پذیر باشند. دعوت از افراد کلاس به همفکری کردن و انجام کارهای مفید (مثل کارکردن در کلاس، تحصیل در کتابخانه در زمان‌های خاص، یا کمک گرفتن از مراکز علمی) برای دانش آموزان سال اول بسیار مؤثر خواهد بود.

معلمان می‌توانند با استفاده از این اصول اهداف را شناسایی کنند و برنامه‌های آموزشی برای مشخص کردن اهداف طراحی کنند. اگرچه ما اعتقاد داریم که اهداف مشخصی برای خودمان داریم، اما اغلب ما مشغول به کارهای روزمره هستیم و اهداف کوتاه مدت و بلند مدت خود را فراموش می‌کنیم. همانطورکه گاهی اوقات یک مربی عملکرد تیم خود را منفی ارزیابی می‌کند و به بازیکنان خود می‌گوید: «به خودتان بیایید«، یک معلم هم گاهی ممکن است روند کلاس خود را ارزیابی کند و ببینید که آیا تکالیف، در راستای اهداف کلاس هستند یا خیر.

آیا در کلاس رسیدن به سطح جهانی مسابقات Indy 500 و بردن این مسابقات برای شما اهمیتی دارد؟ به عبارت دیگر هدف واقعی شما چیست و چگونه سعی می‌کنید به آن برسید؟

 تشکیل گروه/ پروژه‌های گروهی

آیا تا به حال توجه کرده‌اید که چرا در ابتدای بازی فوتبال همه بازیکنان با هم وارد زمین می‌شوند؟ یا آیا توجه کرده‌اید که در پایان یک نمایش تئاتر، چرا همه‌ی بازیگران بعد از تشویق شدن دست یکدیگر را می‌گیرند؟ امروزه برای بهبود عملکرد و رسیدن به موفقیت، نیاز به کارگروهی داریم. با این وجود، اساتید اغلب ابراز تأسف می‌كنند كه پروژه‌های گروهی در كلاس به خوبی انجام نمی‌شود.

روانشناسان ورزشی مدت‌هاست که تشکیل دادن گروه را کاری اساسی و مهم در کارگروهی می‌دانند.

با این حال، گروه‌های دانش آموزی هنوز آمادگی همکاری با یکدیگررا در غالب یک گروه ندارند. گروه‌های دانش آموزی در صورتی که وقتی برای شکل گیری، تضاد یا درگیری، انسجام و بهره وری گروه نگذارند یک گروه نمی‌شوند. (Tuckman،۱۹۶۵)

به عبارت دیگر، ابتدا دانش آموزان باید به صورت گروهی دور هم جمع شوند و با یکدیگر آشنا شوند. در این مرحله آنها باید اسامی یکدیگر را یاد بگیرند و اطلاعاتی راجب مخاطبشان به دست آورند. آن‌ها همچنین برای تعیین کردن نقش‌های فردی مانند رهبر یا مؤسس گروه و مسئول ثبت اطلاعات نیاز به همفکری با یکدیگر دارند.

ممکن است شما از دانش آموزان بخواهید که نقش‌هایشان را با یکدیگر تعویض کنند و تغییرات بخشی طبیعی از فعالیت‌های گروهی است. مرحله سوم تشکیل گروه مستلزم این است که اعضا منسجم باشند و بدانند که گروه چگونه کار می‌کند (به عنوان مثال، برگذار کردن قرارهای خارج از کلاس، ایمیل زدن، تفکر درباره‌ی کارهای گروه). سرانجام در آخرین مرحله، گروه به دنبال اجرایی کردن کار خود می‌رود.

با استفاده از توصیه‌های فوق، ما استراتژی‌های مؤثری را آموخته‌ایم. ما آموختیم بهتر است دانش آموزانی که با یکدیگر دوست هستند را در گروه‌های جداگانه قرار دهیم. ما باید زمانی را برای اعضای گروه در نظر بگیریم تا با یکدیگر آشنا شوند و در مورد موضوعی خاص همفکری کنند. برای این که گروه‌ها عملکرد مؤثری داشته باشند لازم است که هربخش از کار را به عضوی از گروه واگذار کنیم و برای هر عضو مسئولیتی فردی در نظر بگیریم. باید گروه‌ها را راهنمایی کنیم که چگونه باید با یکدیگر کار کنند و در صورت لزوم اختلافات خود را حل کنند. اگر برای مدیریت دوره‌تان از سیستم Blackboard استفاده می‌کنید به وجود آوردن بحث‌های گروهی، روابط میان اعضأ را بهبود می‌بخشد. واگذاری کارهای ساده مانند انتخاب کردن اسم برای گروه می‌تواند به گروه‌های دانش آموزی کمک کند تا مؤثر ترعمل کنند. به خاطر داشته باشید که صدا کردن دانش آموزان با نام خودشان بهترازاین است که بگویید: «هی پسری که اونجا میشینی یا خانمی که موهای بلوند داری و عینک می‌زنی و یا دوستی که خودتو نشون نمیدی!

نقره: تکنیک‌های پیشرفته‌تر

برای بالا بردن سطح انگیزه وهیجان درکلاس وکمک به دانش آموزان برای رسیدن به بالاترین سطح خود، به مفاهیم زیر که اغلب در روانشناسی ورزشی و ورزش مورد بررسی قرار می‌گیرند توجه کنید.

مدیریت استرس

متأسفانه، موضوع مدیریت استرس بسیاررایج است و تقریباً به کلیشه تبدیل شده است.  با این حال، مربیان تیم‌ها غالباً وقتشان را صرف صحبت کردن درباره‌ی راه‌های پیروزی در بازی‌های بزرگ یا مقابله با حریفان دشوارمی‌کنند.  ورزشکاران حرفه‌ای برای کار خود برنامه ریزی می‌کنند و برنامه پشتیبانی هم برای خود تهیه می‌کنند. آن‌ها موانعی که وجود خواهد داشت را پیش بینی می‌کنند وبا تمرکزکردن می‌توانند کارخود را به بهترین شکل ممکن انجام دهند. (Orlick،۱۹۸۶)

بسیاری از ورزشکاران با استعداد بازی‌های بزرگ را برای خودشان تصویر سازی می‌کنند و در عین حال از تکینک های تنفس برای حفظ کردن تمرکز خود استفاده می‌کنند. این تکنیک‌ها استرس را از طریق استراتژی مقابله با مشکلات (تمرین و آمادگی) و احساسات (افزایش کنترل بر حواس و آرامش) از بین می‌برد.

از طرف دیگر، دانش آموزان اغلب نمی‌توانند خود را از لحاظ ذهنی برای امتحانات یا ارائه‌های بزرگ آماده کنند. برخی دانش آموزان ممکن است توانایی برقراری تعادل میان تکالیف سنگین مدرسه وکارکردن دردیگر حوزه‌های مدرسه را نداشته باشند. شما می‌توانید با ارائه پیشنهاداتی مثل روش‌های مطالعه برای امتحانات (تمرین کردن)، روش‌های انجام تکالیف (برنامه‌ترم) و راه و روش‌های خاص دوره (قوانین ترم) به دانش آموزان کمک کنید.

شما می‌توانید به دانش آموزان کمک کنید تا از لحاظ ذهنی برای امتحانات مهم و دوران امتحانات آماده شوند و به آنها بگوید چگونه خود را برای امتحان آماده کنند (تعداد سؤالات، قالب سؤالات، تاکید بر مطالب مهم و غیره). حتی در سخت‌ترین مسابقات ورزشی هم مانند المپیک، ورزشکاران قبل از شروع بازی‌ها از معیارهای داوری و اخطارهای احتمالی آگاهی دارند.

 انگیزدرونی و بیرونی /پاداش‌ها

انگیزه درونی انگیزه‌ای برای تأمین نیازهای داخلی و درونی است، در حالی که انگیزه بیرونی انگیزه‌ی انجام کاری برای رسیدن به پاداش خارجی است. پاداش، مانند جایزه و پول، به ورزشکاران انگیزه‌ی فوق العاده ای می‌دهد، اما ورزشکاران بزرگ تمایل دارند که انگیزه‌ای درونی داشته باشند. آن‌ها می‌خواهند عملکرد خوبی داشته باشند تا از خود راضی باشند. (Deci،۱۹۷۵)

در کلاس، پاداش‌های خارجی مانند نمرات وامتیازات کسب شده باعث انگیزه بسیاری از دانش آموزان می‌شود و قطعاً، ما به عنوان معلم، حضور و مشارکت در کلاس و تکمیل تکالیف را در نمرات تأثیر می‌دهیم تا دانش آموزان را تشویق کنیم.

چگونه می‌توانیم در کلاس خود محیطی مفید و با نشاط‌تر ایجاد کنیم و نیازهای دانش آموزان با انگیزه را برآورده کنیم؟ یک روش مهم برای شناخت و افزایش انگیزه درونی، طراحی تکالیفی است که شخصاً برای دانش آموزان اهمیت دارد.

علاوه بر این، ما می‌توانیم تکالیفی را انتخاب کنیم که دانش آموزان عملاً در زندگیشان با آن‌ها مواجه می‌شوند. و می‌توانیم هنگام تدریس، مثال‌هایی عملی برای دانش آموزان بزنیم تا از آن‌ها در محتویات پروژه نهایی خود استفاده کنند.

بیشتر ورزشکاران به خاطر عشقشان به ورزش این کاررا انجام می‌دهند، و این وظیفه ما است که به دانش آموزان کمک کنیم تا کاربرد روانشناسی را در مسائل روزمره‌شان تشخیص داده و درک کنند.

کاپیتان تیم

کاپیتان‌های تیم‌های ورزشی بازیکنان باتجربه و قدرتمندی هستند که توسط تیم یا مربی انتخاب می‌شوند و به هم تیمی‌های خود انگیزه می‌دهند تا بهترین عملکرد را داشته باشند. مفهوم کاپیتانی یک تیم شبیه به رهبر بودن دریک کلاس است. دانش آموزان می‌توانند با رهبری کردن در سازماندهی گروه‌ها، پروژه‌ها یا جنبه‌های مختلف دیگر در کلاس (انتخاب فیلم) سر گروه یک گروه باشند. سر گروهی در یک گروه باعث به وجود آمدن حس تملک وتقویت مهارت‌های رهبری درما می‌شود.

دانش آموزان در اوایل ترم درگروه های معینی قرار می‌گیرند و امکان تغییر در گروه‌های خود را ندارند (برای صرفه جویی وقت در مرحله شکل گیری، تضاد و انسجام). و ما به هر گروه اجازه می‌دهیم که سرگروه خود را با رأی دادن به کاندید یا شخص مورد نظرشان انتخاب کنند. در مدرسه، معمولاً سه نوع پروژه گروهی داریم (به عنوان مثال ارائه پاورپوینت، مناظره کلاسی، ارائه مقاله، ارائه پای تخته وغیره) و برای هر فعالیت به یک سرگروه متفاوت نیاز داریم، بنابراین حداقل سه عضو گروه فرصت سرگروه بودن را خواهند داشت. در کلاس‌هایی با ۲۵ تا ۴۰ دانش آموز، تقسیم کردن کلاس به گروه‌هایی با شش تا هشت دانش آموز و یک سرگروه مطلوب است. در کلاس‌های بزرگتر، معلمان می‌توانند گروه‌های ده تا دوازده نفره دانش آموزی با دو سرگروه ایجاد کنند. ما می‌توانیم به سرگروه‌هایی که تلاش مضاعفی داشتند و با مهارت بالا خود در رهبری کردن بهترین پروژه گروهی را هم ارائه دادند امتیاز و پاداش بدهیم.

تلاش برای موفقیت: تمرینات چالش بر انگیز و پر خطر

دو نوع ورزشکار وجود دارد. ورزشکاران حرفه‌ای که همیشه درحال ورزش کردن هستند و کسانی که گاهی اوقات ورزش می‌کنند. این ورزشکاران اهل ریسک کردن نیستند و محیطی آرام را تجربه می‌کنند. از طرف دیگر ورزشکاران حرفه‌ای (به عنوان مثال،Danica Patrick، Lance Armstrong و Brett Favre) ریسک پذیری بیشتری دارند. این ورزشکاران به خود فشار زیادی می‌آورند وبرای هدفشان تلاش می‌کنند. بعضی مواقع، ما هم باید از خودمان سؤال کنیم: «که آیا می‌خواهم یک معلم معمولی بمانم یا می‌خواهم ریسک کنم و به دنبال رسیدن به موفقیت باشم؟

افزایش روحیه و انگیزش

بخشی از دلایلی که مردم آنقدر ورزش را دوست دارند به دلیل هیجاناتی است که در ورزش وجود دارد. این هیجان از کجا می‌آید؟ آیا از تماشگران یا مسابقه ناشی می‌شود؟ یا اینکه شور و شوق خود ورزشکاران باعث ایجاد این هیجان می‌شود؟ مربیان برای بالا بردن روحیه بازیکنان خود از تکنیک‌های انگیزشی استفاده می‌کنند. آیا ما به عنوان یک معلم کلاس‌های خود را با انگیزه و انرژی شروع می‌کنیم؟ اگر می‌خواهید شوق وانگیزه یادگیری را در کلاس افزایش دهید، کلاس خود را با حرف‌های معمولی و پیش پا افتاده شروع نکنید (به عنوان مثال، امروز ما می‌خواهیم درباره‌ی چهار قسمت از مغز صحبت کنیم یا سؤال پرسیدن از افراد کلاس که نظرتون راجب این موضوع چیه؟).

چه کسی دوست دارد که در آغاز هر بازی روی نیمکت بشیند؟ یک راه آسان، هر چند پر ریسک، برای افزایش انگیزه این است که به دانش آموزان اجازه دهیم شروع کلاس را به دست بگیرند به عنوان مثال، دانش آموزان می‌توانند با یک فعالیت گروهی کوچک مانند فهرست کردن همه چیزهایی که از قبل در مورد مبحث می‌دانند، شروع کنند. همچنین موسیقی می‌تواند باعث ایجاد انگیزه در دانش آموزان شود. به راحتی می‌شود کلاس را با یک موسیقی مربوط به موضوع درس شروع کرد (به عنوان مثال قبل از موضوع افسردگی، آهنگ”Dont worry and be happy” و قبل از موضوع جذابیت، آهنگ”I’m Too Sexy for My Shirt”). نتیجه می‌گیریم که استفاده از فعالیت‌هایی که یخ کلاس را می‌شکند باعث می‌شود کلاس خیلی خوب پیش برود و فقط دانش آموزانی که در جریان کلاس هستند با انگیزه‌تر می‌شوند، نه کسانی که به کلاس اهمیت نمی‌دهند.

 رقابت گروهی

ما فهمیدیم که دانش آموزان درارائه های گروهی نسبت به ارائه‌های فردی، با یکی کردن نقاط قوت خود، خلاقیت بیشتر و کاهش دادن اضطرابشان ارائه‌ای با کیفیت‌تری خواهند داشت. اگرچه ما معتقدیم که همکاری باید درون گروه‌ها وجود داشته باشد اما روانشناسان ورزشی اشاره می‌کنند که ایجاد رقابت دربین اعضای گروه می‌تواند انگیزه و عملکرد آن‌ها را افزایش دهد. نکته اصلی حفظ تعادل بین همکاری ورقابت، ایجاد رقابتی صمیمانه با در نظرگرفتن جوایزی کوچک (مثل آبنبات، مداد یا دادن نمره اضافی) است. ما می‌توانیم از این رقابت‌های کوچک برای کارهای گروهی مثل ارائه‌ها، مقالات نهایی و پروژه‌های انجمن دانش آموزی استفاده کنیم.  وقتی دانش آموزان می‌دانند که رقابتی صمیمانه بین اعضای گروه وجود دارد، پروژه‌ی بهتری هم ارائه می‌دهند. تجربیات نشان می‌دهد، دانش آموزان ذاتاً میل به رقابت کردن دارند و همیشه دوست دارند گروه آن‌ها بهتر ازسایر گروه‌ها عمل کند. به عنوان مثال، ما اغلب جایزه را به تیم برنده که حداکثر امتیازات (بیست از بیست) را کسب کرده می‌دهیم حتی اگر سایر تیم‌ها امتیازاتی از تیم برنده بگیرند فقط برای کسب عنوان بهترین تیم تلاش کرده‌اند.

 امتحانات گروهی

درطی یک روزامتحانی، دانش آموزان طوری قدم می‌زنند که انگاردارند به طرف مرگ قدم بر می‌دارند و خیلی عجیب به نظر می‌رسند. درحین امتحان، به همه طرف نگاه می‌کنند و هنگام تمرکز کردن چشمانشان را محکم می‌بندند. و وقتی برگه امتحان را روی میزشان می‌گذارند، آن‌ها را دعوت به آرامش می‌کنند. چگونه می‌توان از اصول روانشناسی ورزشی برای بالا بردن انگیزه وعملکرد درامتحان استفاده کرد؟ اولین پیشنهاد این است که دانش آموزان به سؤالات امتحان یا بخشی از سؤالات به صورت گروهی پاسخ بدهند. ما امتحاناتی به وجود آوردیم که شامل بخش‌های انفرادی و گروهی است. وهر دو بخش از جنبه‌ی ارزیابی دانش، درک مطلب و کاربردی بودن مانند امتحانات عادی است. استفاده از امتحانات گروهی دانش آموزان را ترغیب می‌کند تا با هم برای امتحان آماده شوند. علاوه بر این، در طول امتحان، دانش آموزان برای تکمیل کردن کار گروهیشان با یکدیگر مشورت می‌کنند. بعد از بخش گروهی (معمولاً یک مورد مطالعاتی، سؤال علمی، معمای اخلاقی، تحلیل پژوهش و غیره می‌باشد.)، دانش آموزان هیجان زده وآماده برای امتحان انفرادی (برای مثال سؤالات چند گزینه‌ای، پاسخ کوتاه، وصل کردنی، نگارشی) خود هستند. به دلایل کاربردی و انگیزشی، بهتر است که زمان محدودی (مثلاً ۲۰ دقیقه) برای آزمون گروهی در نظر بگیریم و برای آزمون انفرادی هم از این مؤلفه پیروی کنیم.

دستاورد

هنگامی که در تدریس خود از مؤلفه‌های روانشناسی ورزشی استفاده می‌کنیم  کلاس‌های ما پویاتر و فعال‌تر می‌شوند و فضای پرشورتری دارند. و کلیشه‌هایی مانند no pain, no gain””،” nothing ventured, nothing gained”و” Just do it” همگی با در نظر گرفتن تکنیک‌های روانشناسی درست می‌باشند. ما اعتقاد داریم که استفاده از مؤلفه‌های روانشناسی در تدریس مفیدتر است و مزایای زیادی دارد پس بیایید همه برای به رسیدن به موفقیت تلاش کنیم.

منبع: https://www.psychologicalscience.org/observer/going-for-the-gold-using-sports-  psychology-to-improve-teaching-and-learning

نوشته چگونه از روانشناسی ورزشی برای بهبود آموزش و یادگیری استفاده کنیم؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

چگونه مغز شما جهان اطرافتان را می‌سازد؟

زمانی که کودک نمی‌تواند اطلاعاتی که از حواس مختلفش به سوی او می‌‌آید را پردازش کند، زمانی که نمی‌تواند بین پاسخ دهی و کم و زیاد به حس‌ها تعادل مناسبی برقرار کند، زمانی که نمی‌تواند ادراک ایجاد شده به وسیله‌ی چشم‌ها، گوش‌ها، مفاصل و حس تعادلش را به درستی ترکیب کند. مسائل کوچک برای او به طرز ناراحت کننده‌ایی بزرگ جلوه می‌کنند.

اختلال یکپارچگی حسی، اختلالی است که شامل این مشکلات حسی می‌باشد و کاردرمانی با استفاده از چارچوب یکپارچگی حسی در جستجوی حل این مشکل است. رویکرد درمانی یکپارچگی حسی (SI) در سال ۱۹۷۰ توسط آیرس معرفی شد. به اعتقاد آیرس یکپارچگی حسی فرآیند عصبی است که به موجب آن امکان استفاده کارآ و مؤثر از بدن در محیط، بر اساس اطلاعات حسی دریافت شده از بدن و محیط اطراف میسر می‌شود. (آیرس ۱۹۷۲).

همه چیزهایی که شما می‌بینید، می‌شنوید، بو کرده، می‌چشید یا احساس می‌کنید، به صورت امواجی از نور یا صدا، مواد شیمیایی در بینی یا روی زبانتان، یا فشار در مقابل پایانه‌های عصبی پوستتان، انتقال میابد. حواس دریافت شده به تکانه‌های الکتریکی تبدیل شده و از طریق نورون‌ها به مغز منتقل می‌شود، و در آن جا مغز به تفسیر تکانه‌ها پرداخته و تصمیم می‌گیرد که با آن‌ها چه کند.

یکپارچگی حسی موفق شامل مراحل زیر می‌باشد:

• دریافت موفق اطلاعات حسی
• پردازش صحیح اطلاعات حسی
• ترکیب اطلاعات حواس مختلف برای ایجاد تصویری کامل
• اتخاذ یک تصمیم، براساس اطلاعات وارد شده ازهمه منابع
• اجرای پاسخ، به وسیله‌ی فرستادن تکانه‌های الکتریکی به عضلات و اندام‌ها

اگرهمه‌ی این مراحل به صورت مناسب و روان طی شود، شما حتی متوجه نمی‌شوید که چه چیزی اتفاق افتاده است؛ اما اگر بصورت نامناسب انجام شود، همانطور که در مورد کودک با اختلال یکپارچگی حسی، ناتوانی مغز برای استفاده سازمان یافته و مؤثر از اطلاعاتی می‌باشد که از حواس مختلف وارد مغز می‌شود.

آنالیز رفتاری: در ابتدا باید مشخص شود رفتاری که کودک از خود نشان می‌دهد ناشی از اختلال یکپارچگی حسی است و یا نه. برای شروع آنالیز رفتار کودک، باید به مدت دو هفته هر زمان که کودک انفجاری رفتار دارد، موارد زیر، یادداشت شود:

• زمان و روز آن رفتار
• چیزی که قبل از انجام آن رفتار اتفاق افتاده
• اتفاقات مثبت و منفی در حین رفتار
• مکانی که در آن جا رفتار مورد نظر از کودک سر می‌زند
• نتیجه رفتار
• هر گونه عامل حسی که ممکن است در آن هنگام حاضر شود
• وضعیت‌های بدنی کودک
• حرکات فیزیکی
• افرادی که در آن لحظه در کنار کودک قرار گرفته‌اند
• و….

اتفاقی که تعادل حسی کودک را بهم می‌ریزد ممکن است قبل از بد رفتاری او رخ دهد، به عبارت دیگر زمانی که تعادل حسی کودک به هر دلیلی بهم می‌خورد، ممکن است بعد از آن، شروع به بد رفتاری کند و این موضوع اشتباهاً به مشکلات رفتاری او تعبیر می‌شود.

حواس هفتگانه:

ممکن است بارها در مورد حواس پنجگانه شنیده باشید، اما حس‌های عمقی و وستیبولار نیز حواسی هستند که وقتی درمان اختلال یکپارچگی حسی را دنبال می‌کنید با آن‌ها برخورد خواهید کرد.

حس عمق یا حس وضعیت بدن: اگر کودک به طور منظم، به صورت تصادفی یا هدفمند با اشیا برخورد می‌کند، برای برنامه ریزی توالی حرکات ساده دچار مشکل می‌شود؛ می‌پرد یا جست و خیز می‌کند؛ و یا دیگران را سفت بغل می‌گیرد؛ در حس عمقی دچار مشکل می‌باشد.

حس وستیبولار یا حس تعادل: اگر کودک برای تاب خوردن ترس و اشتیاق فراوان داشته باشد (در حد افراطی و غیر معمول)؛ از ارتفاع یا برداشتن پاها از زمین می‌ترسد؛ چرخیدن به دور خود و یا جنبیدن به جلو و عقب را دوست دارد؛ در حس وستیبولار دچار مشکل می‌شود.

حس لامسه: اگر کودک واکنش بیش از حدی به لباس پوشیدن، شانه کردن مو، اصلاح مو، واکنش نامناسب به سرما، درد، ناراحتی ندارد؛ از بغل کردن، غلغلک و نوازش اجتناب می‌کند؛ در حس لامسه دچار مشکل است.

حس بینایی: اگر کودک چراغ‌های روشن را تحمل نمی‌کند یا در مقابل چراغ‌ها بیش از حد واکنش نشان می‌دهد، نتواند آیتم‌های یک تصویر پرجزئیات و یا پس زمینه‌ایی را پیدا کند؛ و یا نمی‌تواند ببیند چگونه قطعات پازل گرد هم می‌آید؛ در حس بینایی دچار مشکل می‌باشد.

حس شنیداری: اگر کودک واکنش بیش از حدی نسبت به صدای سوت، هشدار یا جارو برقی نشان می‌دهد، نمی‌تواند در اتاق پر سر و صدا آرام باشد؛ یا اگر زمانی که صداهای زیادی دراتاق است و اگر او را صدا زنید نمی‌شنوند یا پاسخ نمی‌دهد، در حس شنیداری دچار مشکل می‌باشد.

حس بویایی: اگر کودک در تفاوت قائل شدن بین بوهای مختلف مشکل دارد؛ نمی‌تواند به آسانی بوها را تشخیص دهد، به بوهای خاصی واکنش بیش از حد نشان دهد، و یا به بوهای قوی دیگر واکنش نمی‌دهد در حس بویایی دچار مشکل می‌باشد.

حس چشایی: اگر کودک اشتیاق زیادی به طعم‌های قوی تیز یا تند دارد، از خوردن همه غذاهای شیرین امتناع می‌کند؛ نمی‌تواند تفاوت بین غذاها را بگوید؛ اقلام غیر خوردنی را می‌خورد و یا می‌مکد در حس چشایی دچار مشکل می‌باشد.

فعالیت‌هایی که حس وستیبولار کودک را مورد هدف قرار می‌دهد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

حرکات پروانه، تاب خوردن در یک صندلی گهواره‌ایی، حرکات کششی و لرزشی، پریدن روی ترامپولین، سواری کردن در یک واگن، ایستادن روی یک پا، راه رفتن نظامی در اطراف اتاق، کپی کردن حرکات سر، نشستن یا ایستادن روی توپ بزرگ، بالا و پایین رفتن از پله‌ها، بازی روی الاکلنگ، پشتک زدن، پریدن روی تخته تعادل و چرخیدن روی آن، راه رفتن روی تخته تعادل به سمت جلو، عقب و به پلو، پرش از روی طناب

فعالیت‌هایی که حس عمقی کودک را مورد هدف قرار می‌دهند می‌توانند شامل موارد زیر باشد:

غلتاندن بالش یا توپ روی کودک، راه رفتن احمقانه، ساندویچ کردن کودک میان دوشی سنگین، فشردن کف دست‌ها به همدیگر، فشردن الاکلنگ برای بالا بردن کودکی که در طرف مقابل نشسته، طی کشیدن زمین، جویدن خوراکی‌های جویدنی، کف زدن، پوشیدن جلیقه سنگین، فرغونی رفتن با دست‌ها، پریدن از روی طناب و بازی طناب کشی، کشتی گرفتن، پریدن روی ترامپولین، محکم در آغوش گرفتن، بازی با اسباب بازی‌های لزران

فعالیت‌هایی که حس لامسه کودک را مورد هدف قرار می‌دهد می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

مالش پوست با لوسیون یا حوله، دمیدن در بادکنک یا حباب، پروژه‌های هنری که کودک مواد مختلف را لمس کند، ترکاندن حباب‌های پلاستیکی، آب بازی، ژست بزن قدش، غوطه ور کردن دست در تشت لوبیا یا برنج، شن بازی، کشیدن اشکال یا حروف پشت بدن، نوشیدن با نی، پریدن روی تشک نرم بزرگ، فشردن توپ‌های نرم، دمیدن در سوت، استفاده از رنگ انگشتی، استفاده از چسب‌های درخشان، ساندویچ شدن داخل پتو، نشستن روبروی کودک و فشردن کف پاها به سمت همدیگر، ساخت اشکال مختلف با خمیر

فعالیت‌هایی که حس شنیداری کودک را مورد هدف قرار می‌دهد شامل موارد زیر است:

گوش دادن به صدای طبیعت، گوش دادن به صدای موسیقی مورد علاقه، ضربه زدن به طبل یا قابلمه، نواختن آلات موسیقی، آواز خواندن، نجوا کردن در گوش، تشخیص صداها با بازی، گوش دادن به صداهای ضبط شده به صورت هدفمند، راه رفتن روی کاغذ مچاله شده یا لیوان یکبار مصرف، شنیدن صدای حیوانات مختلف و تشخیص حیوان مورد نظر و یا در آوردن صدای آن‌ها با تصویرشان

فعالیت‌هایی که حس بینایی کودک را مورد هدف قرار می‌دهد شامل موارد زیر است:

پوشیدن لباس‌های رنگی، بازی با ماز، نگاه کردن به کارت تصاویر، بازی دارت، نگاه کردن به کتاب‌هایی با تصاویر گوناگون، نقاشی کشیدن، بازی قایم باشک با چراغ قوه، راه رفتن روی مارکرها، بازی وصل کردن نقاط به هم، نگاه کردن با دوربین

فعالیت‌هایی که حس بویایی و چشایی کودک را درگیر می‌کنند می‌توانند شامل موارد زیر باشد:

بو کردن گل‌ها، بازی بوییدن با چشم بسته، استفاده از عطرهای مورد علاقه کودک، خوردن غذاهای سرد و گرم و یخ زده، درست کردن حباب، بو کردن ادویه جات، مکیدن مایعات غلیظ با نی، جویدن چیزهایی متناسب با سن کودک، جویدن آدامس، بازی چشیدن با چشم بسته، مکیدن آب نبات چوبی، نوشتن با استفاده از خودکار عطری، خوردن یخمک، بازی تشخیص مکان با بو

رژیمی برای همه‌ی حس‌ها:

رژیم حسی یعنی مراقبت و توجه به نیازهای حسی کودک؛ مانند حالتی که یک مادر نیازهای تغذیه ایی کودک خردسالش را فراهم می‌کند. مادر انتظار ندارد که کودک به آن‌ها نیاز دارد را در اختیار او قرار می‌دهد و سلامت و وزن او را چک می‌کند. در برنامه رژیم حسی نیز شرایط به همین منوال می‌باشد. می‌دانیم که کودک را به حال خود رها کنیم قادر نخواهد بود به نیازهای حسی‌اش به طور مناسب پاسخ بگوید و ممکن است بر اساس نیاز‌های بدنی‌اش فعالیت‌های مخرب و آسیب رسان انجام دهد. بنابراین در برنامه حسی که به او داده می‌شود، او در معرض جریان آرامی از حرکات و حس‌هایی که به آن‌ها نیاز دارد قرار داده می‌شود که او را آرام و ساماندهی کرده و هوشیار می‌کند، به گونه ایی که بتواند با مطالبات زندگی روزمره‌اش کنار بیاید.

حداقل احتیاجات روزانه:

انتخاب فعالیت‌ها برای برنامه رژیم حسی کودک بر اساس سطح واکنش او در مقابل تحریکات وستیبولار، عمقی و لامسه می‌باشد، اما سایر حس‌ها هم در آن درگیر می‌شوند. در یک برنامه مناسب، میان فعالیت‌هایی که کودک را آرام می‌کند و فعالیت‌هایی که برای او تحریک کننده می‌باشد تعادل مناسبی برقرار کرده و بنابراین کودک در سطح مناسبی از هوشیاری باقی می‌ماند.

تغییر محیط: یک قائده در هنگام برخورد با رفتار نامناسب در کودکانی که اختلال یکپارچگی حسی دارند وجود دارد، و آن اینکه زمانی که نمی‌توانید کودک را تغییر دهید، محیط را تغییر دهید. این به این معناست که اگر کودک با چیزی مشکل دارد، شرایط پیرامون آن را تغییر دهید، محیط را تغییر دهید تا او مجبور نباشد در وهله اول با آن روبرو شود. این امر دوراندیشانه باعث استرس کمتر کودک و آرامش بیشتر والدین می‌گردد.

زمانی‌که آنالیز رفتاری انجام می‌دهید و الگوهای ارتباطی میان بد رفتاری کودک با مشکلات یکپارچگی حسی او را شناسایی می‌کنید، دراین مورد چگونه می‌توانید از این الگوها جلوگیری کنید تفکر نمایید: چیزهایی که در گوشه کنار خانه وجود دارد و ممکن است کودک را آشفته کنند و همچنین مناظر، بوها، یا فعالیت‌هایی که باعث بهم ریختگی او می‌شوند را شناسایی کنید و به این که چگونه می‌توان آن‌ها را تغییر داد یا بر اساس نیازهای کودک تطابق داد فکر کنید.

– به جای آن که بطور مدام به کودک در مورد بازی نکردن با اشیا شکستنی تذکر دهید، آن‌ها را از دسترس او خارج کنید.

– به جای آن‌ که بر سر او به علت تکان خوردن و بالا پایین پریدن در اثنای مشق شب فریاد بزنید، برای او این امکان را فراهم کنید تا در خلال کارها روی توپ نشسته تا نیاز حرکتی او تأمین شود.

– به جای انتقاد از او به علت عدم استفاده از چنگال، خوراکی‌هایی در اختیار او قرار دهید که می‌تواند با دست آن‌ها را بخورد.

– به جای آن که او را به علت برخورد با اشیای اطراف و بی توجهی سرزنش کنید، محیط اطراف او را تا حد ممکن ایمن کرده و اشیای غیر ضروری او را حذف کنید.

به‌طورکلی تغییر محیط اطراف می‌تواند افراد نزدیک به کودک را از آزارهای او حفظ کرده و همچنین کودک را نیز از آسیب دیدن محافظت نماید و با یک برنامه مناسب می‌توان حس‌های فرد را یکپارچه کرد و او را از گزند رد امان نگه داشت.

منابع:رضایی، سعید. (۱۳۹۶). یکپارچگی حسی. تهران: انتشارات ستایش هستی

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته یکپارچگی حسی چیست و راهکارهای درمان آن کدام است؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

نگاهی جدید به پدیده‌های روزمره

ما در مورد موجودی صحبت می‌کنیم به نام انسان، این موجود چهار بعدی است، Biopsychosociospritual (زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی)

هر موضوعی که به هر طریقی انسان در آن دخالت دارد را اگر در نظر بگیریم، این چهار وجه ذکر شده را می‌توانیم در آن ببینیم.

مثلاً همین چای که در بیشتر مواقع می‌نوشیم را در نظر بگیرید، افرادی که اعتیاد به چای دارند و اگر چای نخورند صبح‌ها از هوشیاری کافی برخوردار نیستند و نمی‌توانند روز خود را به خوبی شروع کنند، در واقع چای را در بُعد زیستی آن مورد استفاده قرار می‌دهند.

اما گاهی شما هیچ نیازی به چای خوردن ندارید، اما به دوستتان پیشنهاد می‌دهید که با هم چای بنوشید، در اینجا چای خوردن کاری در بعد روانی است.

موقعی هم هست که شما در حال برنامه ریزی کردن برای یک سمینار هستید و می‌خواهید ساعت خاصی را برای استراحت قرار دهید اسم آن ساعت را ساعت چای (Tee time) می‌گذارید، یعنی برای گذاشتن یک قرار اجتماعی از چای استفاده می‌کنید، پس چای خوردن می‌تواند کاملاً یک کار اجتماعی باشد.

یک موقع هست که فردی برای فوت مادرش و به این دلیل که مادرش چای دوست دارد، شب جمعه چای نذر می‌کند، این فرد با خوردن چای و چای دادن در حال انجام یک کار کاملاً معنوی یا spiritual است.

حتی کارهایی که بیشتر در بعد خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌تواند در حالی انجام شود که هیچ ربطی هم به آن بعد خاص نداشته باشد، مثلاً ممکن است فکر کنید که ” نماز خواندن” یک کار کاملاً معنوی است. در این جا باید بگوییم که بله می‌تواند کاملاً کاری معنوی باشد اما می‌تواند کاری اجتماعی نیز باشد، مثلاً بعضی افراد هویت اجتماعی‌شان را با نماز خواندن در یک مسجد تعریف می‌کنند یعنی آن مسجد برای عده‌ای از نمازگزاران می‌تواند یک محل ملاقات (meeting) باشد که آنجا جمع می‌شوند و با همدیگر صحبت می‌کنند و اگر کسی نباشد معلوم می‌شود که نیامده و از دوستانش جویای حال او می‌شوند. در این صورت نماز خواندن وجهی اجتماعی دارد. ممکن است که فردی با نماز خواندن خود را آرام کند، در این صورت برای او نماز خواندن یک واکنش مقابله‌ای در برابر اضطراب و حال بد است، همان طور که متوجه شدید در این جا نماز خواندن یک کار روانشناختی می‌شود. همین طور نماز خواندن می‌تواند کاری زیستی باشد، مثلاً فردی با مطالعهٔ این مقاله که متوجه می‌شود که در حالت سجده میدان‌های مغناطیسی مغز انسان با میدان مغناطیسی زمین مرتبط می‌شود و این اتفاق باعث تعدیل میدان‌های مغزی می‌شود یا اینکه نرمش حاصل از حرکات مختلف نماز در طول روز می‌تواند به سلامتی انسان‌ها کمک کند، و به این دلایل نماز می‌خواند، در واقع دارد از دیدگاه و جنبهٔ زیستی نماز، این کار را انجام می‌دهد.

ویژگی چهار بعدی بودن انسان باعث می‌شود که ما نتوانیم دقیقاً مرزی قرار دهیم و بگوییم که بله، نمازخواندن کاری معنوی است، غذا خوردن کاری زیستی است، مهمانی رفتن کاری اجتماعی است و… بنابراین زمانی که ما راجع به سلامت و بیماری انسان صحبت می‌کنیم، در حقیقت باید سلامت و بیماری را در همهٔ این ابعاد در نظر بگیریم. جالب اینجاست که این ابعاد در بعضی مواقع کاملاً با هم تعارض دارند، یعنی کاری که برای سلامت فیزیولوژیک ما مورد نیاز است، ممکن است که به سلامت معنوی ما صدمه بزند و کاری که برای سلامت معنوی ما لازم است ممکن است که به سلامت زیستی ما آسیب بزند. مثلاً اینکه سربازی در جنگ به زیر تانک می‌رود، برای سلامت فیزیولوژیک و روانی او صدمه ایجاد می‌کند اما شاید برای سلامت معنوی او بسیار مفید باشد. به همین دلیل پیچیدگی انسان در این است که خیلی وقت‌ها برای ایجاد سلامتی در یک بخش از خودش، باید بخش دیگر خود را نادیده بگیرد. پس وقتی می گوییم فردی افسرده است، می‌تواند این افسردگی فیزولوژیک، روانشناختی، اجتماعی یا معنوی باشد. بعضی از افسردگی‌ها را نباید درمان کرد زیرا ما افسردگی داریم که فرایند رشد معنوی افراد است مثل افسردگی میان سالی که فرد گذشتهٔ خودش را بازنگری می‌کند و ممکن است که تغییراتی در زندگی خود به وجود آورده و رشد بیابد. اما یک افسردگی هم ممکن است که کاملاً بیولوژیک می‌باشد و بجز دارو خوردن، آن فرد برای درمان افسردگی خود هیچ کار دیگری نمی‌تواند انجام دهد. پس ما باید ببینیم که سلامت انسان از دیدگاه‌های مختلف چه معنایی می‌تواند داشته باشد.

هر بعد، از اصول خاصی پیروی می‌کند

اصول زیستی ما انسان‌ها صیانت نفس، صیانت نسل و اصل نوازش است، انگار در بعد زیست شناختی انسان‌ها این سه قانون وجود دارد که باید رعایت شوند. برای اینکه این سه اصل رعایت شود، طراح زیستی انسان‌ها، ما را این جور طراحی کرده است که اگر ما این اصول را رعایت کنیم در بیشتر موارد از رعایت کردن انها لذت می‌بریم و اگر رعایت نکنیم در بیشتر موارد درد می‌کشیم. یعنی یک سیستم لذت و درد برای ما وجود دارد و به این ترتیب خوردن برای ما لذت بخش است، خوابیدن برای ما لذت بخش است، رابطهٔ جنسی برای ما لذت بخش است، زمانی که برف میاید گرما برای ما لذت بخش است و زمانی که آفتاب مرداد است کولر برای ما لذت بخش می‌شود، پس چیزهایی برای ما لذت بخش می‌باشد که برای صیانت نفس ما لازم است. پس زمانی انسان از لحاظ بیولوژیک سالم است که خوب بخوابد، انگیزهٔ گرم کردن خود در زمستان و خنک کردن خود در تابستان را داشته باشد و … از لحاظ بیولوژیک سالم است و در این صورت اگر بخواهیم بگوییم که چه کسی از لحاظ بیولوژیک افسرده است باید بگوییم کسی که دچار بی خوابی می‌شود، دچار بی اشتهایی می‌شود، دچار عدم تحرک می‌شود، دچار بی میلی جنسی می‌شود و…و اگر فردی در این مدل موارد سالم است، در سطح بیولوژیک و زیستی افسرده نمی‌باشد.

اصل دیگر زیستی نیز وجود دارد که انسان از انجام آن لذت می‌برند؛ در واقع انسان‌ها موجوداتی اجتماعی می‌باشند و این تفاوت بزرگی است که انسان‌ها با یکسری از حیوانات مثل کرگدن‌ها یا گربه‌ها دارند، گربه‌ها حیواناتی اجتماعی نیستند و تنها برای اصل صیانت نسل و تولید مثل است که دور همدیگر جمع می‌شوند و توله گربه‌ها به محض اینکه آنقدر بزرگ می‌شوند که می‌توانند از خودشان دفاع کنند و برای خودشان غذا پیدا کنند، از مادر جدا می‌شوند و دیگر هیچ وقت نزد مادر خود باز نمی‌گردند. اما بر عکس با یکسری حیوانات دیگر مانند سگ‌ها، نهنگ‌ها و دلفین‌ها و… وجه مشترک داریم و این وجه مشترک همان طور که بیان شد این است که ما جانوران اجتماعی هستیم، پس شما نمی‌توانید دلفینی را پیدا کنید که تنها زندگی کند، دلفین‌ها در جمع زندگی می‌کنند و زندگی اجتماعی دارند. حیواناتی که مثل ما انسان‌ها زندگی اجتماعی دارند، این ویژگی را دارند که غیر از اینکه نیاز به غذا خوردن، خوابیدن، رابطهٔ جنسی، دمای متعادل و مسکن مناسب دارند، اصل دیگری هم غیر از اصل صیانت نسل و صیانت نفس در آنها وجود دارد که حتی وقتی نیازی به رابطهٔ جنسی یا پرورش فرزندان یا دفاع از خود ندارد، باز هم در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، آن اصل، اصل نوازش است. این که حیوانات اجتماعی نیاز به نوازش کردن و نوازش دیدن دارند. مثلاً دلفین‌ها هنگامی که در دریا شنا می‌کنند هر چند وقت یکبار با دم خود به همدگیر می‌زنند و در واقع با این کار همدیگر را نوازش می‌کنند، یا سگ‌ها برای نوازش همدیگر گوش سگ‌های دیگر را گاز می‌گیرند، در حقیقت طراح زیستی هستی این ویژگی را در موجودات اجتماعی گذاشته که نیاز دارند تا از همدگیر نوازش بگیرند و زمانی که به اندازهٔ کافی نوازش نشوند، مریض می‌شوند. در انسان‌ها نیز این نیاز به نوازش حتی شاید از حیوانات اجتماعی دیگر بیشتر باشد،

نوزادان و نوازش

مثلاً در گذشته بعد از زایمان، نوزادان را برای اینکه دچار عفونت نشوند، به یک اتاق استریلیزه می‌بردند و تا مدتی در آن اتاق از آنها مراقبت می‌کردند و تنها برای شیر دادن نزد مادر می‌بردند و دوباره به ان اتاق بر می‌گرداندند، بعد از مدتی پژوهشگران تصادفاً به این نتیجه رسیدند که بچه‌هایی که در خانه یا جاهای دیگر متولد می‌شوند که بغل مادر می‌خوابند، وزن گیری بیشتری دارند و دچار عفونت‌های کمتری می‌شوند، از طرفی خون ریزی مادر نیز زودتر بند می‌آید و عفونت‌های بعد از زایمان کمتری می‌گیرد. بعد تست کردند و متوجه شدند که بر خلاف تصور با خوابیدن نوزادان در آغوش مادرهایشان، عفونت‌های آنها بسیار کمتر می‌شود. این مدل یافته‌ها پژوهشگران به این نتیجه رسیدند یکی از نیازهایی که ما انسان‌ها داریم این هست که مرتب باید همدیگر را لمس کنیم و هنگامی که بچه در آغوش مادر است و پشت سر هم مادر او را می‌بوسد و نوازش می‌کند یا در آغوش می‌گیرد، سلامت جسمانی بهتری در آینده خواهد داشت (برخلاف این تصور که عده‌ای می گویند نوزاد را نبوسید و بغل نکنید تا مریض نشود)[۱].

 سرماخوردگی و نوازش

همان طور احتمالاً می دانید ویروس سرماخوردگی از طریق تنفس منتقل می‌شود، در ابتدا دانشمندان تصور می‌کردند که عامل سرماخوردگی سرما است، به همین دلیل اگر کسی سردش بشود حتماً سرما می‌خورد (بر اساس باور عمومی که اگر کسی لباس کم بپوشد و وارد فضای سرد به شود سرما می‌خورد)، برای آزمایش این موضوع عده‌ای را به مدت مشخصی دو الی سه ساعت در روز در مواجهه با سرما قرار دادند، بعد از این فرایند گروه آزمایشی را با گروه شاهد مقایسه کردند و دیدند که نسبت به گروه شاهد بیشتر سرما نخوردند. بعد فرض کردند که شاید باد سرد عامل سرماخوردگی است و گروه آزمایشی را به مدت معین هر روز چند ساعت در برابر باد سرد قرار دادند و زمانی که با گروه آزمایشی مقایسه کردند دیدند که میزان سرماخوردگی این افراد افزایش پیدا نکرد، بعد متوجه شدند تنها دلیل این که سرماخوردگی با سرما رابطه دارد این است که فصل اپی دمی ویروس‌های سرماخوردگی در فصل‌های سرد هست. سپس کُنسانترهٔ ویروس سرماخوردگی را گرفتند و درون حلق افراد داوطلب برای ازمایش ریختند و انتظار داشتند که ایندفعه آزمایششان به سرماخوردگی گروه آزمودنی منجر بشود، دیدند که از افراد داوطلب تنها ۳۰ درصد سرماخوردند، یعنی حتی زمانی که عامل اصلی سرماخوردگی را در حلق افراد مورد آزمایش هم می‌ریزند نیز می‌بینند که کمتر از نصف آنها سرما می‌خورند؛ بعد از مطالعاتی که دانشمندان انجام دادند متوجه شدند که انسان‌ها در بدن خود ماده‌ای دارند به نام ایمونوگلوبولین A که اگر این ماده از یک حدی بالاتر برود ما اگر حتی خود ویروس سرماخوردگی را هم بخوریم، باعث سرماخوردگی نمی‌شود. بعد به دنبال عواملی گشتند که باعث افزایش ایمونوگلوبولین A در بدن انسان‌ها می‌شود و متوجه شدند یکی از عواملی که ایمونوگلوبولین A را در بدن ما بالا می‌برد عشق و محبت است. یعنی افرادی که روابط دوستانهٔ بیشتری دارند (بیش از چهار رابطهٔ دوستانه دارند) و افرادی که رابطهٔ دوستانهٔ کمتری دارند (کمتر از دو رابطهٔ دوستانه)، این دو گروه را در فصل سرماخوردگی با همدیگر مقایسه کردند و دیدند افرادی که دارای روابط دوستانهٔ کمتری هستند ۶ برابر بیشتر از کسانی که روابط دوستانه زیاد دارند سرما می‌خورند. به این صورت نتیجه گرفتند که عشق و محبت میزان ایموگلوبین A را بالا می‌برد و میزان ابتلا به بیماری‌های ویروسی را کمتر می‌کند.

در تحقیق دیگری برای اینکه متوجه بشوند چقدر عشق و محبت در زندگی یک نفر می‌تواند بر سرماخوردگی تأثیر بگذارد، عکس دو فردی که کنار هم نشستند را به زوج‌های مختلف نشان دادند و گفتند زن و مردی که کنار هم نشستند در حال حاضر به یکدیگر چه می گویند، زوج‌ها به دو گروه تقسیم شدند، یک گروه از زوج‌ها گفتند که این دو نفر که در عکس می‌بینند در حال محبت کردن به یکدیگر هستند، برای هم شعر می گویند و صحبت‌های عاشقانه می‌کنند. گروه دیگری از زوج‌ها گفتند این دو نفر دارند با همدیگر دعوا می‌کنند و در حال سرزنش همدیگر هستند. پس آزمودنی‌ها دو دسته شدند، زوج‌هایی که با دیدن آن عکس برداشت خصومت آمیز می‌کردند و زوج‌هایی که با دیدن همان عکس برداشت محبت آمیز می‌کردند. در ادامهٔ تحقیقات دیدند زوج‌هایی که برداشت خصومت آمیز می‌کردند و در واقع زندگی زناشویی خود را به عکس دو نفر فرافکنی می‌کردند، در فصل سرما چهار برابر مستعد سرماخوردگی هستند.

در تحقیق دیگری آمدند فیلمی که محبت انسان‌ها به همدیگر را نشان می‌داد (مثل خدمات مادر ترزا در هند) به گروهی از افراد نشان دادند و به گروه دیگر فیلمی که محتوایی بجز محتوای محبت آمیز داشت را نشان دادند، قبل و بعد از مشاهدهٔ فیلم بزاق دهان آزمودنی‌ها گرفته شد، قبل از کلاس این دو گروه که تصادفی افراد در بین آنها تقسیم بندی شده بودند ایموگلوبین A ی آن‌ها با همدیگر تفاوت معنی داری نمی‌کرد، اما بعد از جلسهٔ فیلم گروهی، افرادی که به آنها فیلمی نشان داده شده بود که در آن محبت انسانی نمایش داده شد، میزان ایموگلوبین A بیشتری نسبت به گروه دیگر داشتند. یعنی حتی تماشای محبت هم باعث افزایش ایموگلوبین و مقاومت نسبت به بیماری‌های ویروسی می‌شود.

در تحقیق دیگری از پسرهای دانشجوی دانشگاه هاروارد پرسیدند که چقدر رابطهٔ محبت آمیزی با پدرشان دارند، ۲۰ سال بعد که همان افراد را مورد بررسی قرار دادند، متوجه شدند افرادی که رابطهٔ محبت آمیزی با پدرشان نداشتند به میزان بیشتری زخم اثنی عشر (زخم گوارشی) گرفته بودند.

با تمام این توصیفات می‌توان گفت بر خلاف تقسیم بندی پیشنیان که عشق و محبت را تنها جزء حوزه‌های روانشناختی در نظر می‌گرفتند، امروزه مشخص شده است که عشق و محبت می‌تواند کاملاً بیولوژیک باشد، یعنی نه تنها کسی که نوازش در زندگی نمی‌بیند ممکن است افسرده شود، بلکه از نظر جسمانی هم احتمال بیشتری وجود دارد که به بیماری‌های مختلف مبتلا بشود. پس حتی اگر بخواهیم کاملاً زیستی و بیولوژیک هم نگاه کنیم، یکی از اصول سلامت ما اصل نوازش است.

شرطی سازی

ما در مسئلهٔ نوازش با پدیده‌ای روبرو هستیم به نام شرطی شدن که این پدیده، نوازش انسان‌ها را بسیار پیچیده‌تر از حیوانات دیگر می‌کند. برای مثال دلفین‌ها از زمانی که وجود داشتند به همین شکلی به همدیگر نوازش می‌دهند که در حال حاضر در حال نوازش دادن هستند و هر وقت نیاز به نوازش داشته باشند با دم خود به سر دیگری می‌زنند. اما ما انسان‌ها ویژگی شرطی شدن بسیار قوی‌ترمان باعث می‌شود که در شرایط بسیار پیچیده‌تر و گسترده‌تری بتوانیم نوازش دریافت کنیم، در ابتدای رشد افراد، ابتدا مادر برای نوازش دادن به نوزاد حتماً باید او را بغل کند و با نوزاد تماس پوستی داشته باشد، اما به مرور نوزاد عادت می‌کند زمانی که پوست مادر با پوست او در تماس هست مادر از کلمات مختلف در هنگام نوازش مثل جانم، عزیزم، قربونت برم و… استفاده می‌کند و بعد از مدتی کودک به صدای مادر شرطی می‌شود و بعد از اینکه شرطی شد، حتی اگر مادر از بچه فاصله داشته باشد، با همان جانمی که می‌گوید، نوزاد خود را نوازش کرده و فرایند حاصل از نوازش در بدن نوزاد اتفاق میوفتد که در این فرایند ماده‌ای به نام ” دی اتیل آمین” در بدن نوزاد (و همهٔ انسان‌ها در تمام سنین) ترشح می‌شود که باعث بالا رفتن خلق و شاد شدن و سر حال شدن می‌شود. بعد از مدتی شرطی سازی گسترده شده و نوزاد با نگاه و لبخند مادر نیز نوازش دریافت می‌کند.

 

افسردگی

پس در این صورت می‌توان فرد افسرده را از نظر زیستی فردی دانست که در خواب، اشتها و فعالیت جنسی و… دچار مشکل بوده و همین طور از نظر داد و ستد نوازشی هم دارای مشکل است، که در این صورت افسردگی حاصل از نوازش به این دلیل است که این افراد بازخورد مناسب نوازشی که به آن نیاز دارند را نمی‌گیرند، یعنی عملاً وقتی کسی به آنها نوازش می‌دهد، احساس خوبی که باید را نمی‌کنند، یا بی تفاوت می‌شوند طوری که نوازش شدن یا نشدن برایشان هیچ تفاوتی ندارد و یا بر عکس بسیار پر توقع می‌شوند و با نوازش‌های معمولی که اطرافیانش می‌توانند به او بدهند احساس رضایت نمی‌کند و نیاز به نوازشی دارند که از عهدهٔ افراد عادی یا کسانی که در دسترس او هستند خارج است.

با تشکر از دکتر سرگلزایی و بیانات ارزشمند ایشون

[۱] البته که نباید در این مسئله بی موالاتی صورت گیرد و افرادی که دچار مریضی‌های مختلف هستند با بهانهٔ نوازش نوزادان را لمس کرده یا ببوسند.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته نوازش چگونه می‌تواند افسردگی را درمان کند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

بلاولت (۲۰۰۶) در مقاله‌ای در مورد تایگر وودز (جوان‌ترین گلف باز آمریکایی که در مسابقات آماتوری قهرمان شد) گفته است که از میان همه مهارتهای فیزیکی، این سرسختی ذهنی تایگر وودز بود که او را موفق می‌کرد نمونه خاصی که بلاولت برای نشان سرسختی ذهنی وودز مثال می زند مسابقات بای میل اورلاندو در سال ۲۰۰۳ است. وودز از مسمومیت شدید غذایی در شنبه شب قبل از مسابقه رنج می‌برد اما در فینال روز یکشنبه حضور داشت. او علی رغم علایم فیزیکی نگران کننده بازی را ادامه داد و تورنمنت را با ۱۱ ضربه و برای چهارمین سال پیاپی از آن خود کرد.

به ادعای مفسران ورزشی مسابقه نهایی تنیس ویمبلدون زنان در سال ۲۰۰۶ نیز یکی از مسابقاتی بود که نشان دهنده اهمیت سرسختی ذهنی در رسیدن به پیروزی است. تریسی اوستین گزارشگر NBC در مورد مسابقه نهایی بین ماریا شراپوآ و سرنا ویلیامز گفت: «سرسختی ذهنی و توان فیزیکی ماریا شراپوا عامل پیروزی او در مسابقات ویمبلدون زنان شد، من در تفسیر قبل از مسابقه خود نوشتم که این روس ۱۷ ساله از لحاظ ذهنی کاملاً مستحکم است و از هیچ چیز هراسی ندارد، این دو ویژگی عامل برتری او بر سرنا ویلیامز خواهد بود.»

سرسختی ذهنی یکی از عبارت‌هایی است که همه افراد از آن استفاده می‌کنند، اما هر کس منظور خاصی از بیان آن دارد. در این مطلب می‌خواهیم بگویم که منظور جامعه روانشناسی ورزش از سرسختی ذهنی چیست و سرسختی ذهنی را به عنوان یک صفت شخصیتی توضیح می‌دهیم. در ادامه اهمیت سر سختی ذهنی در موفقیت ورزشی را بررسی می‌کنیم و در آخر تعدادی روش برای تقویت سر سختی ذهنی می‌گوییم.

سر سختی ذهنی چیست؟

تعاریف بسیاری از سر سختی ذهنی وجود دارد و بسیار دشوار است که مبحثی به گستردگی سرسختی ذهنی را با یک تعریف ساده بیان کرد زیرا این ایده بسیار گسترده است. در ابتدا یک تعریف ساده از آن بیان می‌کنیم تا بعد این تعریف را بسط و گسترش دهیم.

سر سختی ذهنی توانایی است که سریع و محکم، بتوانید شکست خود را جبران کنید. باید توجه داشته باشید که نگفتمیم سر سختی ذهنی یک توانایی است که روی شکست تأثیر ندارد. این امر بسیار ساده لوحانه و بچگانه است اگر تصور کنیم که اصلاً روی آن اثر نمی‌گذارد. حقیقت این است که همه از شکست متأثر می‌شوند، اما نکته غیر قابل

انتظار این است که ورزشکاران دارای سرسختی ذهنی، می‌توانند سریع‌تر خود را بازسازی کنند و سخت‌تر برای پیروزی بجنگند. ما باید درک کنیم که تجربه این تلخی‌ها اجتناب ناپذیر است. این امر (شکست) بخش مهمی از زندگی و ورزش ما است. ما نمی‌توانیم شیرینی واقعی پیروزی را بدون تجربه تلخی‌های مسیر بچشیم.

سرسختی ذهنی، انعطاف پذیری است، ورزشکاری که به امری بسیار تاکید می‌کند و به شرایطی وابسته است، اگر یک اتفاق غیر قابل پیش بینی بیفتد او نمی‌تواند با آن شرایط روبرو شود. بعداً این مرحله باعث تسلیم شدن ورزشکار می‌شود. شما باید انعطاف پذیر باشید اگر حریفتان، و یا زندگی شما مسائلی را ایجاد کند که در برنامه ریزی شما نبوده، باید بتوانید برای رهایی از این شرایط برنامه بازی خود را تغییر دهید. ورزشکاری که سرسختی ذهنی دارد می‌تواند همواره عملکردی بالاتر از سطح استعدادش داشته باشد. این امر به این معنا نیست که او همیشه بهترین عملکردش را در بازی ارائه می‌دهد، بلکه بیشتر اوقات، نزدیک به بهترین عملکردش را اجرا می‌کند. چرا او این کار را انجام می‌دهد؟ چون او می‌تواند با مشکلاتش مقابله کند و به مبارزه ادامه بدهد. سرسختی ذهنی هرگز به شما اجازه تسلیم شدن در مقابل هیچ مسئله‌ای را نمی‌دهد. ممکن است برد و باخت باشد، روزهای بد و خوب داشته باشید، سالم و یا مصدوم باشید، اما ورزشکار قوی و پرتوان هرگز دست از تلاش برنمی دارد. او تا انتهای بازی، تا آخرین ثانیه، آخرین سانتی متر و آخرین نفس بازی می‌کند. این روحیه سخت کوشی یکی از اصول لازم برای جنگجویان باستان بوده و هم اکنون یکی از اصول اساسی در توان ذهنی ورزشکاران امروزه است. سرسختی ذهنی یک نوع توانایی است که هیجانات شما را کنترل می‌کند. در بسیاری از اوقات، ما به جای دیگر مسائل به هیجانات اجازه می‌دهیم تا ما را کنترل کنند. ورزشکارانی که ذهن توانمندی دارند، می‌توانند هیجانات منفی مانند نفرت، خشم و انتقام را از بین ببرند. در مقابل، می‌توانند هیجاناتی مانند تفریح، نشاط، شوخی، عشق به ورزش و روحیه مبارزه گری را بر انگیخته کنند. ورزشکار می‌تواند از این هیجانات به عنوان سوخت استفاده کند. او می‌تواند این هیجانات را برای مدت مسابقه نگه دارد. سرسختی ذهنی توانایی است که باعث می‌شود هیجانات زنده بمانند، درگیر شوند و با شرایط تحت فشار ارتباط برقرار کنند. ورزشکاران توانمند و سرسخت فعالیتشان را در زمان‌های تحت فشار به دلیل هیجاناتشان متوقف نمی‌کنند. به جای آن، این ورزشکار از لحاظ هیجانی ارتباط برقرار می‌کند و به شدت تمرکز می‌کند و در همان حال انعطاف پذیری خود را حفظ می‌کند.

سرسختی ذهنی به عنوان یک صفت شخصیتی

کائل و همکاران از سال ۱۹۵۵ مدعی شدند که سرسختی ذهنی یکی از مهم‌ترین صفات شخصیتی برای رسیدن به موفقیت است و از همان زمان تمایل برای شناخت آن به صورت فرهنگی و محیطی وجود داشت. تانگو و ریچاردز (۱۹۷۲ و ۱۹۷۱) و پس از آن تاپ (۱۹۹۱) در تأیید این مطلب اذعان داشتند که سرسختی ذهنی یکی از چند صفات شخصیتی است که در کسب دستاوردهای بزرگ ورزشی و موفقیت اهمیت دارد.

اعتقادشان این بود ورزشکارانی که از نظر ذهنی مستحکم هستند، تا اندازه‌ای به احساسات و مشکلات دیگران حساس نیستند و «توانایی مدیریت و کاهش فشار در یک مورد خاص باعث استحکام ذهنی در آن مورد می‌شود. علاوه بر آن، توسعه سرسختی ذهنی در ورزشکاران حساس می‌تواند با جلو بردن آنان در زمان برای اینکه بینند چگونه برای انجام یک عمل به مشکل خواهند خورد؛ حاصل می‌شود. تانگو و ریچاردز مقیاسی را برای سرسختی ذهنی با عنوان مقیاس اندازه گیری انگیزش (MRS) پیشنهاد دادند؛ اما توضیح روشنی از سرسختی ذهنی ارائه نداده، و توضیح ندادند که چگونه با اندازه گیری انگیزش، بدون داشتن هرگونه داده معتبر و پایایی، می‌توان سرسختی ذهنی را اندازه گیری کرد. در واقع دنیس نتیجه گرفت که «هنوز سئوالاتی باقی می‌ماند که آیا سرسختی ذهنی یک ساختار شخصیتی معتبر هست یا نه؟» اکنون روشن شده است که محققان سرسختی ذهنی را عنصر مهمی در ورزش می‌دانند و در تحقیقاتشان آن را به عنوان یکی از صفات تأثیر گذار و مورد نیاز در عملکرد موفقیت آمیز دنبال کرده‌اند.

اهمیت سر سختی ذهنی در موفقیت ورزشی

آلدرمن در سال ۱۹۷۶ مدعی شد که ورزش حرفه‌ای ظالم، سرد و دشوار است و در آن جایی برای حساس و لطیف بودن نیست؛ ورزشکاران موفق به تنها از نظر فیزیکی مستحکم مستند، بلکه از لحاظ ذهنی نیز دارای استحکام کافی می‌باشند. لوزکی (۱۹۸۲) سرسختی ذهنی را عامل مهمی در عملکرد موفقیت آمیز معرفی کرده و آن را یکی از چهار اصل مورد نیاز برای پیروزی در بالاترین سطح رقابت دانست. لورکی همچنین مدعی شد که وقتی بهترین ورزشکاران با هم رقابت می‌کنند این چهار فاکتور (به عبارت دیگر: بهزیستی فیزیکی، مهارت، تجربه و استحکام ذهنی) اهمیت دارد، مهم‌تر اینکه وی عنوان کرد سرسختی ذهنی اکتساب ۳ فاکتور دیگر را تضمین می‌کند. تونی (۱۹۸۷) نیز ۴ عامل که تیم‌های پیروز بر آن استوار هستند را انضباط نفس، از خود گذشتگی، سرسختی ذهنی و کار تیمی معرفی کرد و اظهار داشت افرادی که از نظر ذهنی مستحکم هستند، خود کنترل بوده و تلاش‌هایشان محدود به بهترین تلاش‌هاست. جیم لوپر مفصلاً به بحث سرسختی ذهنی پرداخته و در سه کتاب خود مدعی شده است که بزرگترین ورزشکاران جهان، به وجود سرسختی ذهنی در هر لحظه از عملکردشان شهادت داده‌اند.

لویر، سرسختی ذهنی را عامل ممیزه، اندک افراد پیروز در مقابل تعداد کثیر ورزشکاران ناموفق دانسته و مدعی می‌شود افرادی که از نظر ذهنی مستحکم هستند همواره به مشکلات، فشارها و اشتباهات پاسخ داده و با نگرش مثبت رقابت می‌کنند. گلدبرگ نیز به همین ترتیب اظهار داشته است که اکثر مربیان قبول دارند استحکام ذهنی برای موفقیت لازم است و توانایی مدیریت فشارهای رقابتی را سنگ بنای سرسختی ذهنی دانست. در حالی که مرسوم است بین سرسختی ذهنی و صفات ورزشکاران موفق پیوند برقرار شود اما دیدگاه برخی از محققان این است که نداشتن سرسختی ذهنی عامل نرسیدن به موفقیت است. به عنوان مثال، ویلیامز مدعی شد که ترس و عدم امنیت، دلایل اصلی عملکرد ناموفق هستند و در آنهایی که از نظر ذهنی ضعیف هستند این عوامل باعث شکستشان می‌شود. گلدبرگ با بیان اینکه عدم کنترل و ناتوانی نقطه مقابل استحکام ذهنی است، بین عدم استحکام ذهنی و فقدان کنترل ارتباط برقرار کرد. پانکی نیز مدعی شد که عدم استحکام ذهنی با توانایی مقابله با چالش، و تأثیرات منفی خودپنداره (به عنوان تابع طبیعی مشکلات) تداخل می‌کند. همچنین آنهایی که از نظر ذهنی مستحکم نیستند به طور نامنظمی به عوامل استرس زا که حاصل آن ناکارآمدی، درماندگی و نهایتاً افسردگی است، پاسخ می‌دهند.

راهبردهایی برای تقویت سرسختی ذهنی

• احساسات خود را کنترل کنید و افکار خود را تغییر دهید.
• مبارزه، موفقیت، لذت و آرامش را برای خودتان تصویر سازی کنید.
• موانع فکری
• افکار منفی را متوقف کنید و فریاد بزنید تا این افکار ساکت شوند.
• آن‌ها افکار شما را محدود می‌کنند.
• آن‌ها جلوی افکار و تصمیمات آنی را می‌گیرند و افکار منفی را جایگزین افکار مثبت می‌کند.
• افکار مثبت را دائماً تمرین کنید.
• هرگز نگویید و فکر نکنید که”نمی‌توانم” و یا ” متنفرم”
• فکر کنید و این افکار را روزانه تصویر سازی کنید:
• هرگز تسلیم نمی‌شوم.
• هر روزه در این مسیر قرار می‌گیرم.
• هر روزه برای مسابقه آماده هستم.
• در ظاهرم هیچ ضعفی نشان نمی‌دهم.
• هر چقدر این بازی پرشورتر باشد بیشتر دوستش دارم.
• رقابت را بیشتر از برنده شدن دوست دارم.
• از شوخ طبعی استفاده کنید تا افکار منفی را از بین ببرید.
• افکار پر انرژی داشته باشید به این صورت فکر کنید یا با خود صحبت کنید:
• من عاشق مسابقه هستم.
• فقط به همین زمان و همین مسابقه فکر کنید. به گذشته و آینده فکر نکنید.
• به افکار خود درباره اشتباهاتتان نظم بیشتری بدهید. تحلیل کنید و هیجانی نباشید و یک درس سازنده از آن بیاموزید.
• از شکست‌ها و حوادث تلخ استفاده کنید تا قوی‌تر شوید.
• همیشه به یاد داشته باشید که عاشق مسابقه هستید.
• از شستشوی مغزی مثبت استفاده کنید تا بتوانید با عادت‌های ذهنی منفی مبارزه کنید.
• به این علامت‌ها توجه کنید و بگویید: ” من عاشق……. هستم” (جای خالی را با مهارتی که با آن سر و کار دارید پر کنید).
• همیشه در زمان تمرین آن مهارت، لبخند بزنید.

دستاورد

دارا بودن ویژگی‌های روانشناختی طبیعی یا توسعه یافته شما را قادر می‌سازد به طور کلی، بهتر از سایر رقبا از عهده نیازهایی که یک ورزش بر دوش ورزشکار می‌گذارد (رقابت، تمرین، سبک زندگی) بر آیید؛ به طور خاص، شما را نسبت به سایر رقبا در ویژگی‌هایی مثل مصمم ماندن، متمرکز شدن، اعتماد به نفس داشتن و حفظ کنترل در شرایط پر فشار بهتر و پایدارتر می‌کند.

ورزشکاران می‌توانند با داشتن سرسختی ذهنی طبیعی به محیط ورزشی وارد شوند و آن را در طول مسیر بسط و گسترش دهند. سرسختی ذهنی، توانایی حفظ سطوح بالای فعالیت انگیزشی و اطمینان در مقابل هر چیزی که زندگی به سمت شما روانه می‌کند است.

مطالبی که یاد گرفته‌اید به شما کمک می‌کند تا مسائلی که باعث بهبود سرسختی ذهنی می‌شود را به خوبی در دست بگیرید و مدیریت کنید.

منابع: ملالیو و شلدون هانتون. (۲۰۰۹). روان شناسی ورزشی کاربردی پیشرفته. ترجمه: احسان زارعیان (۱۳۹۲). تهران:. فرهنگ مانا

دیوید آل رکوود. (۲۰۰۸). روانشناسی کاربردی برای ورزشکاران. ترجمه: افسانه صنعت کاران و مریم شریفی (۱۳۹۴). کرج: سرافراز

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته سرسختی ذهنی چیست؟ در ذهن ورزشکاران متبحر چه می‌گذرد؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

طرحواره درمانی، رویکردی یکپارچه نگر:

متخصصان علم روانشناسی به خصوص جفری یانگ، مبدأ طرحواره درمانی، این رویکرد را یکپارچه نگر نامید، رویکرد یکپارچه نگر بر اساس فکر به وجود آمده است که: “ما محکوم به تولید کردن نظریه‌ای کاملاً متفاوت نیستیم!” بعد از گذشت مدت زمانی از انفکاک روانشناسی از فلسفه و علمی شدن روانشناسی، رویکردهای بسیار متنوع و زیادی از سراسر جهان به وجود آمدند، اولین افرادی که شروع به استفاده از رویکردهای مختلف با هدف ایجاد رویکردی با مزایای رویکردهای قبلی و بدون معایب آنها کردند، دالارم و میلر (Dollard and Miller) هستند که در سال ۱۹۴۱ با ترکیب دو رویکرد رفتار درمانی و روانکاوی شروع به ایجاد نظریه‌های یادگیری و شخصیت جدیدی کردند که به آن یکپارچه سازی رویکردها گفته می‌شد و از این طریق اثر “شخصیت و روان درمانی” را به ثبت رساندند. عوامل مشترک استفاده شده در نظریهٔ آنها مفاهیم “حمایتی”،”یادگیری” و ” مرتبط با رابطه” بود.

به طور کلی رویکردهای یکپارچه نگر را می‌توان به ۴ نوع مختلف تقسیم بندی کرد:

۱) رویکردهای یکپارچه نگر اصیل: در این رویکرد نظریه‌ها و مفاهیم مختلف با هم ترکیب می‌شوند و از دل آنها یک نظریهٔ جدیدی متولد می‌شود.

۲) رویکرد التقاطی: در این رویکرد صرفاً تکنیک‌های رویکردهای مختلف استفاده شده و هیچ بنیان و ریشه‌ای برای آن وجود ندارد.

۳) رویکرد جذب کننده: در این رویکرد یک نظریه را به عنوان نظریهٔ اصلی قرار می‌دهند و از تکنیک‌های مختلف نظریات دیگر در بافت نظریهٔ اصلی به فراخور موقعیت استفاده می‌شود.

۴) نظریهٔ عوانل مشترک: در این رویکرد نه کاری به نظریه دارند، نه کاری به تکنیک دارند و نه کاری به رویکرد اصلی‌شان دارند؛ بلکه تنها از عوامل مشترک همهٔ درمان‌ها که برای کمک به بیماران استفاده می‌شود مثل رابطهٔ درمانی، تخلیهٔ هیجانی و… استفاده می‌شود.

طرحواره درمانی موج دوم یا سوم…

طرحواره درمانی رویکردی بین موج دوم و سوم است، زیرا این درمان به دو مدل طرحواره درمانی مبتنی بر طرحواره و طرحواره درمانی مبتنی بر ذهنیت تقسیم می‌شود که طرحواره درمانی مبتنی بر طرحواره درمان موج دومی و مبتنی بر ذهنیت درمان موج سومی می‌باشد. بنابر این طرحواره درمانی مرز بین موج دوم و سوم است.

دو عملکرد اصلی طرحواره‌ها، تداوم و بهبود:

• تداوم: هر رفتار یا فکر یا احساسی که باعث بشود تا طرحواره ها تداوم پیدا بکنند، مثل تحریف‌های شناختی که در CBT مطرح می‌شود، الگوهای خودآسیب رسان و اشتباهات تکراری ما در مقاطع مختلف زندگی که فروید به آنها “وسواس تکرار” می‌گوید: اشتباهاتی که دوست داریم تا در زندگی آنها را تکرار کنیم. این الگوهای خود آسیب رسان باعث بازآفرینی دوران کودکی ما می‌شوند و به این صورت دنیا برای فرد قابل پیش بینی می‌شود. همین طور سبک‌های مقابله‌ای نیز دلیل دیگر تداوم طرحواره ها در طول زندگی است.
• بهبود: بهبود طرحواره ها یعنی هر اتفاقی که باعث ضعیف شدن طرحواره های ناسازگار و تقویت طرحواره های سالم بشود.

فرایند شکل گیری طرحواره‌های ناسازگار اولیه:

۳ دلیل اصلی برای ایجاد طرحواره های ناسازگار اولیه وجود دارد که باعث می‌شود تا تمام زندگی افراد دارای آن طرحواره ها تحت تأثیر قرار بگیرد:

۱) عدم ارضا شدن نیازهای اساسی هیجانی: کودکی که به دنیا می‌آید نیازهای هیجانی متنوع و متفاوتی دارد که اگر آن کودک قرار باشد تا سالم بماند تا حد معینی آن نیازها باید برآورده بشوند و برآورده شدن بیش از حد زیاد یا کمشان باعث شکل گیری طرحواره های ناسازگار اولیه می‌شود.

این نیازهای هیجانی عبارت‌اند از:

۱) دلبستگی: دلبستگی به معنای داشتن رابطهٔ ایمن و پایدار نوزاد با مراقبان اولیهٔ خودش است، به طوری که نوزاد احساس کند که کسانی هستند که در برابر خطرها از او مراقبت می‌کنند و در کنار آنها احساس آرامش بکند. اگر این نیاز برآورده نشود سه مدل سبک دلبستگی ناایمن ممکن است ایجاد بشود:

الف) اجتنابی: در سبک دلبستگی اجتنابی مراقب اولیهٔ کودک از او فاصله می‌گیرد و این فاصله گیری باعث ایجاد ترس و نا امنی در کودک می‌شود و به این نتیجه می‌رسد که مراقبش غیرقابل اطمینان است و با تعمیم دادن این عدم اطمینان به افراد دیگر زندگی‌اش در زندگی آینده نیز در روابط خود به دیگران اعتماد نخواهد کرد و این مسئله باعث ایجاد مشکلات بسیار زیادی رابطه‌ای در حوزه‌های مختلف خانواده، دوستان، همکاران و به خصوص زناشویی برای او می‌شود.

ب) دوسوگرا: در این سبک دلبستگی مراقب اولیه گاهی فاصله گرفته و گاهی می‌چسبد و این فاصله گیری و چسبندگی در نوزاد احساس عشق و نفرت و د ر واقع ایجاد یک احساس دوسویه به مراقب خود می‌کند و درافراد با دلبستگی دوسوگرا احتمال ابتلا به اختلال شخصیت مرزی وجود دارد.

ج) آشفته: در سبک دلبستگی آشفاه که بدترین سبک دلبستگی می‌تواند باشد، ملغمه‌ای از انواع رفتارها و مدل‌های برخورد مراقب یا مراقبان اولیه و تغییر مراقب‌های مختلف به خصوص در مراکز بهزیستی وجود دارد، این مدل برخورد با نوزاد حتی ممکن است تا احتمال ابتلای نوزاد در صورت وجود زمینهٔ ژنتیکی، به اختلالات روان پریشی را نیز بالا ببرد.

غالباً با شکل گیری دلبستگی های ناایمن طرحواره های حوزهٔ بریدگی و طرد شکل می‌گیرند که عمیق‌ترین و سخت‌ترین طرحواره ها هستند. برای مطالعهٔ بیشتر مفهوم دلبستگی که از اصلی‌ترین مفاهیم روان درمانی است و در سبب شناسی اکثر قریب به اتفاق اختلالات نقش دارد، کتاب جامع دلبستگی پیشنهاد می‌شود.

با برآورده نشدن نیازهای دلبستگی کودک طرحواره های حوزهٔ اول یعنی حوزهٔ طرد و بریدگی ایجاد می‌شوند

۲) خودگردانی: نیاز به مستقل بودن و انجام کارها به تنهایی از نیازهای اساسی کودک است که اگر برآورده نشود و والدین از کودک بیش مراقبتی کنند، نتیجهٔ آن احساس ناتوانی و بی عرضگی می‌تواند باشد که به ایجاد طرحواره های حوزهٔ دوم یعنی خودگردانی مختل خواهد انجامید. متاسفانه بسیاری ازوالدین با نیت خیر به این نیاز کودک صدمه وارد کرده و باعث از بین رفتن اعتماد به نفس او می‌شوند. (البته که توجه افراطی به این نیاز و سپردن کارهایی فراتر از حد توان به کودک نیاز باعث شکست کودک و احساس ضعف و بی کفایتی در کودک می‌شود و در این صورت نیز اعتماد به نفس کودک دوباره خدشه دار می‌شود.

۳) آزادی در بیان نیازها: همهٔ ما حق داریم تا نیازهایمان را مطرح کنیم و خواسته‌هایمان را به والدینمان بگوییم، اما اگر والدین به هر طریقی مانع از بیان این نیاز بشوند و نگذارند تا کودک به راحتی بتواند نبازش را مطرح کند یا شرایط طوری پیش برود که نیازهای دیگران در اولویت قرار بگیرد، آزادی در بیان نیازها آسیب می‌بیند و طرحواره های حوزهٔ دیگرجهت مندی و طرحوارهٔ محرومیت هیجانی شکل می‌گیرد. در طرحوارهٔ محرومیت هیجانی فرد احساس می‌کند که هیچ کس او را درک نمی‌کند و به همین دلیل اصلاً نیازهایش را مطرح نمی‌کند و در طرحواره های حوزهٔ دیگر جهت مندی نیازهای دیگران بیشتر از نیازهای خود شخص مورد اهمیت قرار می‌گیرند، در حالی که انسان سالم باید خود جهت مند باشد اما اگر فردی نیازها و خواسته‌هایش سرکوب شود، دیگر جهت مند می‌شود.

۴) خودانگیختگی و تفریح: همهٔ ما دوست داریم که یک سری زمان‌ها بتوانیم یکسری کارها را بدون نظر دیگران و با اختیار خودمان انجام بدهیم، خیلی وقت‌ها پیش می‌آید که والدین جلوی این نیاز فرزندان را می‌گیرند، به این صورت که فرزند دوست دارد تا جور خاصی بازی کند اما پدر و مادر اجازه نمی‌دهند و در عوض بر عقل و منطق و چارچوب و نظم تاکید افراطی می‌کنند، هنگامی که نیاز خودانگیختگی در کودکان آسیب ببیند باعث ایجاد طرحواره های حوزهٔ بازداری و گوش به زنگی افراطی می‌شود.

۵) محدودیت‌های واقع بینانه: در زندگی اجتماعی انسان علاوه بر این که باید حواسش به خودش باشد، دیگران را هم باید در نظر داشته باشد و حقوق آنها را زیر پا نگذارد، در هر زمان و مکانی افراد نمی‌توانند به امیال خود جامهٔ عمل بپوشانند و باید منتظر وقت و محل مناسب ارضای نیازهایشان باشند. اگر پدر و مادر فرزندان بسیار سهل گیرانه عمل کنند و همه چیز را آسان بگیرند یا بسیار فرزندشان را نازپرورده کنند، معمولاً فرزند خویشتن داری و خودکنترلی را نمی‌آموزد و این باعث می‌شود که در موارد متعددی در زندگی خود به مشکلات بزرگی بر بخورد. طرحواره های حوزهٔ چهارم بخاطر برآورده نشدن این نیاز ایجاد می‌شوند که شامل حوزهٔ استحقاق و خویشتن داری ناکافی می‌باشند. حویشتن داری برای رشد مناسب و زندگی موفق بسیار لازم و ضروری است، آزمایش مارشمالو که در واقع به بررسی self control در کودکان می‌پرداخت، دقیقاً به این حوزهٔ خویشتن داری ناکافی می‌پرداخت و نتیجهٔ آن آزمایش هم نشان داد که کودکانی که توانستند برای گرفتن شیرینی مارشمالوی بعدی صبر کنند و خویشتن داری کنند در زندگی آیندهٔ خود بسیار موفق‌تر از کودکانی بودند که توانایی این کار را نداشتند. همین طور در تحقیقات بعدی مشخص شد که نبود خودکنترلی عامل مشترکی در افراد دارای اختلال شخصیت ضد اجتماعی، بعضی از افراد دارای اختلال خود شیفته و مرزی و افراد معتاد به مواد اعتیاد آورهست.

۲) تجربه‌های تلخ زندگی مثل بدرفتاری‌های محیطی: بدیهی است که تجربه‌های تلخ زندگی مانع برآورده شدن نیازهای اولیه می‌شود و هر چه که این بدرفتاری‌ها بیشتر باشد این نیازها کمتر برآورده می‌شود.

۳) خلق و خو: خلق و خو به معنای آمادگی ذاتی فرد برای واکنش نشان دادن به شکل خاصی به محرک‌های درونی و بیرونی می‌باشد. طبقه بندی رایج خلق و خو در کودکان به سه قسمت تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:

۱) کودک دشوار: که در کارهای خود روال منظمی ندارد و به هیچ وجه با محیط و اطرافیان خود سازگاری ندارد

۲) کودک آسان: روال منظمی در کارهای روزمرهٔ خود مثل شیرخوردن، بازی کردن و خوابیدن دارد

۳) کودک دیرجوش: دیرتر از کودک آسان توانایی سازگاری با محیط را پیدا می‌کند اما به اندازهٔ کودک دشوار در روال روزمرهٔ زندگی خود نامنظم نیست.

خلق و خوی کودکان در شکل گیری طرحواره های آن‌ها بسیار نقش به سزایی ایفا می‌کند که به سه مورد اشاره می‌کنیم:

الف) خلق و خو باعث فراخوانی پاسخ‌های محیطی به فراخور ویژگی‌های خلقی می‌شود، مثلاً کودکب که خلق و خوی دشوار دارد ارتباط‌های سخت و خشن را از محیط فراخوانی می‌کند و این باعث ایجاد سیکل معیوبی می‌شود که تداوم و افزایش شدت دشواری خلق و خوی کودک و ایجاد آسیب‌های بعدی را فراخوانی می‌کند.

ب) خلق و خوی افراد محیطی متناسب با آن را انتخاب می‌کند، افراد با خلق و خوی خشن، محیط‌های خشن و پر تنش را انتخاب می‌کنند فرد با خلق و خوی آسان، محیطی آرام و صمیمی را برمیگزیند.

ج) خلق و خوی افراد همین طور باعث دستکاری محیط می‌شود، همان طور که در ادبیات و فرهنگ ما نیز وجود دارد که می گویند: افسرده دلی افسرده کند انجمنی را…

با تشکر از مطالب مفید موجود در کتاب طرحواره درمانی یانگ، گلوسکو، ویشار ترجمهٔ دکتر حمیدپور

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته مقدمه‌ای بر طرحواره درمانی (۲) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

رواقیان(stoics) و مرگ

سیر پیدایش فلسفه رواقی را باید در فلسفه کلبیان جستجو کرد آنان در پیدایش این نهله حدود سیصد سال پیش از میلاد مسیح در آتن نقش داشتند، بنیانگذار این مکتب زنون بود. وی پیروان خود را معمولا زیر سقف یک رواق جمع می‌کرد به همین خاطر به رواقیون مشهور شدند.^[۱]stoa  در یونانی به معنی رواق است.

آن‌ها معتقد بودند که هر انسان بازتاب کوچکی از جهان بزرگ است، این دیدگاه منجر به ایجاد نوعی قانون طبیعی شد که تغییر ناپذیر است این قانون همه را در برمی‌گرفت (از جمله بردگان را) و قوانین هر کشور را تقلیدی ناقص از قانون طبیعت می‌دانستند.

در واقع رواقیون تفاوت بین فرد و جهان را زایل می‌دانستند و هر گونه تضاد میان روح و ماده را منکر شدند.(فقط یک طبیعت وجود دارد.)

یکی از مشهور‌ین افراد در این مکتب سنکا (۴ پیش از میلاد – ۶۵ پس از میلاد) است. سنکا در مقاله ای در باب دهشت‌های مرگ عنوان می‌کند که :

^[۲]تمام آن‌چه نیاز داری به پیش رفتن است؛ بدین سان درخواهی یافت که هستند چیزهایی که چندان نباید از آن در هراس بود، … Continue reading

سنکا در ادامه یه این نکته اشاره می‌کند که اکثر “ما” انسان‌ها در تشویش و اضطراب بین مرگ و سختی‌های زندگی حیات پر از سختی و مشقت را انتخاب می‌کنیم، که حتی ممکن است به آن رغبتی نداشته باشیم.

سنکا راه‌حلی را پیشنهاد می‌کند و آن این است که بکوشیم با طرد و پس زدن همه‌ی دل‌نگرانی‌ها، زندگی را به کام خویش کنیم و این مهم به نظر او پیش نمی‌آید مگر آنکه خودمان را با امکان از دست دادن هرآنچه برای ما خوشایند است روبرو کنیم.

^[۳]هیچ نعمتی دارنده‌اش را سعاتمند نخواهد کرد، مگر آنکه او در ذهنش با امکان خسران آن کنار آمده باشد.

مرگ روزی به سراغ همه‌ی ما خواهد آمد به کسانی فکر کنید که فاتحان شهرها و دره‌ها بودند و اندکی بعد به دست پسرکی کشته شدند، به تقدیر کراسوس که به دست یک اشکانی رقم خورد یا چنان که مشهور است آغا محمد خان هم توسط نوکرانش به قتل رسید. شمار کسانی که بدست بردگان کشته شده‌اند دقیقا همانقدر است که شمار قربانیان شاهان خشمگین از این رو چه فرقی می‌کند کسی که از او می‌ترسی تا چه حد قدرتمند است حال آنکه هر کس قدر به هراس افکندن تو را دارد؟!

سنکا با ابهام زدایی و دعوت به تفکر در این رابطه که روزی ما هم با هر قدرت و مقامی که داریم این زندگی را ترک خواهیم کرد تلاش می‌کند ما را با امکان خسران این نعمت پیش از از دست دادنش روبرو می‌کند که البته از نتیجه‌ی اینچنین روبرو شدنی صلح و آرامش درونی است که به فرد هدیه می‌کند.

اپیکوریان و مرگ

اپیکوروس در حدود سیصد سال پیش از میلاد مکتبی فلسفی را در آتن پایه گذاری کرد. پیروان او را اپیکوریان نام نهادند.

اپیکوروس بر این باور بود که باید خوشی‌ها را با عوارض جانبی آن در نظر گرفت بطور مثال فرض کنید به یک نوشیدنی علاقه دارید و همه پول خود را برای خرید و خوردن مقدار زیادی از این نوشیدنی صرف می‌کنید بعد از خوردن این مقدار نوشیدنی می‌فهمید که منظور اپیکوروس چیست.

او همچنین معتقد بود که لذت‌های زودگذر بی نتیجه هستند و باید به دنبال خوشی‌های پایدار، ماندگار و عمیق‌تر بود. منظور اپیکوروس از خوشی‌ها لزوما لذت‌های جسمانی نبود بلکه وی به لذت‌هایی همچون نوع دوستی، هنر و … هم توجه داشت.

نقل قول مشهوری از اپیکوروس هست که می‌گوید:

^[۴] مرگ به ما مربوط نیست، چون مادام که ما هستیم مرگ وجود ندارد. و وقتی مرگ وجود دارد ما دیگر وجود نداریم.

احتمالا مرده‌ها هم از مردن خود دلگیر نیستند، اما نقدی از دکتر مصطفی ملکیان در مورد این جمله وجود دارد بطور خلاصه ایشان به این مسئله اشاره می‌کنند که اگر انسان را فقط دارای قوه‌ی تفکر و منطق در نظر بگیریم این جمله کاملا درست است، اما نباید از این نکته غافل شویم که آدمی دارای قوه‌ی احساس هم هست و در واقع در مواجه با مسئله‌ی مرگ و اضطراب مرگ این قوه‌ی احساس است که مارا دچادر تشویش و نگرانی می‌کند.

پس از اپیکوروس، بسیاری از پیروان او به تمتع و بهره‌مندی از لذات نفسانی بیش از حد پای فشاری کردند. آنان با تاکید بر این نکته دم را دریاب فلسفه‌ی اپیکور را به حاشیه راندند بطوری که امروزه این فلسفه در نظر عوام بصورت منفی به کار برده می‌شود و اینطور تصور می‌شود که منظور فقط کسب لذات و خوشی‌های زندگی است.

( پیروان یک مکتب معمولا نگرشی متعصبانه نسبت به آن مکتب داشته و دارند بطور مثال نو‌فرویدی ها و … ).

نتیجه‌گیری

با همه‌ی مواردی که گفته شد و مواردی که در آینده سعی در انتشار آن‌ها خواهم کرد باید این سوال را از خود بپرسیم که :

آیا اندیشیدن به مرگ فایده‌ای هم دارد؟ برای پاسخ به این سوال ابتدا میخواهم رویدادی از زندگی میشل دومونتین را برای شما بازگو کنم.

دومونتین به این موضوع در نوشته‌های خویش اقرار می‌کند که زمانی طولانی با مسئله‌ی مرگ دست و پنجه نرم کرده و در وحشت و رنج و عذاب (حتی پس از بهبود بیماری‌اش) بوده است. دومونتنی با آگاهی از  این اندیشه که عاقبت زندگی‌اش مرگ است می‌زیست، و هر لحظه از زندگی خویش را با این وسواس فکری فلج کننده ‌می‌گذراند او با خواندن نوشته‌های سنکا سعی کرد بر این افکار غلبه کند زیرا بر این عقیده بود که فلسفه می‌تواند به اون بیاموزد که از مرگ نهراسد.

دومونتین مقاله‌ی خود را با عنوان ^[۵] فلسفیدن آموختن چگونه مردن است آغاز کرد و در این مقاله است که عنوان می‌کند ^[۶] مرگ شما بخشی از نظم این جهان است. او عقیده دارد سرکوب فکر مرگ کار عوام الناس است فیلسوف باید مرگ آگاه باشد و بداند مرگ هرکجا و در هر زمان به انتظار اوست.

دومونیتن پند سنکا را که دائم اندیشیدن به مرگ بهترین راه برای فائق آمدن بر ترس از مرگ است روبروی خود گذاشت، ولی تجربه‌ی مرگِ نزدیک او را وا داشت تا جور دیگری بیندیشد، دومونتین با تجربه‌ی مرگ دخترش دریافته بود که آمادگی دائم برای مرگ مشکلی را حل نمی‌کند، نمی‌توان دائم در هشدار مسمر نسبت به این موضوع بسر برد در واقع نگاه کردن دائم به پرده‌ی نمایش مانع از افتادن آن نمی‌شود. او در ۱۵۸۸ می‌نویسد:

^[۷] ما زندگانی را با نگرانی خود درباره‌ی مرگ رنجور می‌کنیم و با نگرانی درباره‌ی زندگی، مرگ را

اما باید به این نکته توجه داشته باشم که بین مرگ اندیشی و مرگ آگاهی تفاوت وجود دارد، در مرگ آگاهی ما نسبت به مرگ محتوم ولی نامعلوم خود آگاهی داریم درحالیکه در مرگ اندیشی، اندیشه‌ی مفرط و نادرستی در رابطه با از دست دادن و مردن برما چیره می‌شود که باید نسبت به تفاوت این دو آگاه باشیم، در این سلسه مقالات سعی دارم به مفهوم مرگ‌آگاهی نزدیک شویم، در این‌صورت احتمالا از لایه‌های سطحی خودمان به لایه‌های درونی‌تر رفته و زندگی پربارتری را تجربه خواهیم کرد.

دوباره برگردیم به سوالی که بالاتر مطرح کردم،‌ مرگ آگاهی (آگاهی از اینکه “من” خواهم مرد بطور حتم ولی در زمانی نامعلوم) و نه مرگ اندیشی (اندیشه مداوم نسبت به مرگ که به ترس و اضطراب شبیه است) باعث نیروی محرکه‌ای در درون انسان فانی ‌می‌شود که ممکن است به رشد و شکوفایی وی منجر شود.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته مرگ و چیستی آن؛ فلاسفه به مرگ چگونه نگاه می‌کنند؟(۲) اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

کروناویروس ، ویروس تنفسی جدید است که از ووهان چین آغاز شده است در حال حاضر در همه‌ی کشورها گسترش یافته است. بیش از یک میلیون نفر به کروناویروس مبتلا شده‌اند و متخصصان نسبت به جهانگیر شدن کروناویروس ابراز نگرانی کرده‌اند و معتقدند که همچنان در حال پیشرفت است.

آنچه درباره‌ی کروناویروس ناشناخته مانده است این است که چه تعداد مبتلا به نوع خفیف آن هستند و آیا آنها می‌توانند ناقل کروناویروس باشند یا خیر. از این رو ابعاد دقیق شیوع کروناویروس را به سختی می‌توان بدست آورد. در این مطلب سعی خواهم کرد اطلاعاتی را که تاکنون دانشمندان درباره‌ی کروناویروس و شیوع آن به دست آورد‌ه‌اند ذکر کنم.

ویروس کرونا چیست؟

کروناویروس به خاطر ملیه‌هایی که از سطح آن بیرون زده است نام‌گذاری شده است زیرا شبیه تاج یا فرزند خورشید است. این ویروس‌ها می‌توانند هم انسان‌ها و هم حیوانات را مبتلا سازند و می‌توانند باعث بیماری تنفسی شوند.

هر ساله حداقل چهار نوع کروناویروس باعث عفونت‌های متوسطی می‌شوند. اکثر افراد در مرحله‌ای از زندگی خود ممکن است به یک یا تعداد بیشتری از ویروس‌ها مبتلا شوند.

1. سرماخوردگی.
2. یکی از انواع این ویروس‌ها که سال ۲۰۰۳ در چین شیوع بیدا کرد وضعیت خطرناکی را ایجاد کرد که به عنوان سندرم تنفسی حاد شدید (سارس) شناخته می‌شود. این نوع کروناویروس بعد از اینکه ۸۰۹۸ نفر را مبتلا کرد و ۷۷۴ نفر را به کشتن داد متوقف شد.
3. سندرم تنفسی خاورمیانه یا مرس در سال ۲۰۱۲ ابتدا در عربستان گزارش شد که علت آن نیز کروناویروس بود.
4. ویروس جدیدی که SARS-CoV-2 نامیده می‌شود همین ویروس کرونای جدید است و بیماری‌ای که توسط آن ایجاد می‌شود کوید-۱۹ نام‌گذاری شده است.

بدن چطور مقابله می‌کند؟

دکتر پروفسور قاسم آهنگری، متخصص ایمونوژنتیک و استاد تمام دپارتمان ژنتیک پزشکی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری در معرفی این ویروس این مطلب را بیان کرده است که ساختار ویروس کووید ۱۹ (کروناویروس) ترکیبی از این دو ویروس ‌‌HIV  و سارس  است که از یک طرف همانند ویروس سارس موجب اپیدمی و درگیر شدن ریه‌ها می‌شود و از طرف دیگر همانند ویروس ایدز، تخریب و کاهش لنفوسیت‌‎ها و سیستم ایمنی را به دنبال دارد.وی با بیان اینکه سطوح ایمنی مختلفی وجود دارد، افزود: یکی از این سطوح “سطوح ایمنی اولیه” است که برای اولین بار کشف شد که همان سیستم ایمنی فاگوسیتوز یا “بیگانه خواری” و سطح دوم “سیستم فیومرال” است که با استفاده از تولید آنت‌بادی‌ها عمل می‌کند.

وی سطح دیگر ایمنی را شامل سیستم ایمنی اختصاصی سلولی دانست که با فرآورده‌های “سلول‌های لنفوسیت T ” است و خاطر نشان کرد: این سیستم ویروس‌هایی که سیستم مخاطی بدن را درگیر کرده است، حذف می‌کند. این موضوع جدیدی است که مطرح شده و مطالعاتی که ما انجام دادیم، نشان می‌دهد که ویروس‌ها از این طریق می‌توانند حذف شوند؛ از این رو تلطیف مخاط ریه و دستگاه گوارش موجب تقویت سیستم ایمنی ذاتی مخاطی می‌شود که متعاقبا بدن را در برابر تهاجم ویروس‌ها محافظت می‌کند.

این محقق پژوهشگاه زیست فناوری، ماندگاری افراد در منزل در زمان اپیدمی ویروسی، مصرف زیاد آب را از روش‌های موثر در تقویت سیستم ایمنی بدن در برابر ویروس دانست.

کروناویروس جدید چقدر خطرناک است؟

ارزیابی دقیق کشنده بودن کروناویروس سخت است. به نظر می‌رسد که اغلب کشنده بودن آن کمتر از سارس یا مرس است اما نسبت به سرماخوردگی فصلی بیشتر کشنده است.

• نرخ مرگ و میر بیش از ۲ درصد گزارش شده است. بیش از ۵ درصد بیماران مبتلا به کروناویروس در چین که بستری شده‌اند یک بیماری جدی و زمینه‌ای نیز داشته‌اند.
• کودکان به احتمال کمتری مبتلا می‌شوند اما افراد مسن و میانسال به طور نامناسبی مبتلا می‌شوند.
• مردها نسبت به زن‌ها بیشتر می‌میرند که احتمالاً به خاطر واکنش‌های ایمنی ضعیف‌تر بدن آنها و مصرف بالای تنباکو، دیابت نوع ۲ و فشار خون بالاتر آنها نسبت به زن‌هاست. این الگو تقریبا در تمامی عفونت‌های ویروسی تنفسی به همین شکل است: مردها بیشتر در معرض خطرند.

کروناویروس جدید چگونه منتقل شده است؟

متخصصان معتقدند که شیوع ابتدایی کروناویروس از یک بازار فروش ماهی، حیوان و پرندگان زنده در ووهان چین شروع شده است. البته این بازار بعد از شیوع ویروس بسته و ضدعفونی شد و از این رو تحقیق درباره‌ی اینکه که کدام حیوان منشاء اصلی است را غیر ممکن ساخته است.

یک متهم اصلی خفاش است.

یکی از منابع احتمالی ناقل کروناویروس به انسان خفاش‌ها هستند زیرا آنها به گونه‌ای تکامل پیدا کرده‌اند که بتوانند با تعداد زیادی از ویروس‌ها همزیستی داشته‌ باشند و متهم اصلی شیوع ویروس سارس نیز خفاش‌ها بودند.

پای یک حیوان دیگر نیز به عنوان واسطه‌ی بین خفاش و انسان درمیان است.

این احتمال وجود دارد که خفاش‌ها ویروس‌ها را ابتدا به یک حیوان دیگر منتقل کرده باشند به عنوان مثال پانگولین‌ که آن نیز به خاطر خوشمزگی در بخش‌هایی از چین مورد مصرف قرار می‌گیرد و از این طریق ممکن است به انسان‌ها منتقل شده باشد.

انسان عامل اصلی همه‌گیری است.

اما شیوع ویروس کرونا به علت انتقال انسان به انسان روند افزایشی دارد. افراد مبتلا به ویروس هنگام تنفس، حرف زدن، سرفه کردن یا عطسه زدن قطرات تنفسی بسیار ریزی را در هوا منتشر می‌کنند و این باعث می‌شود که به انسان دیگری نیز انتقال صورت بگیرد. بسیاری از ذرات تنفسی روی زمین می‌افتند. افرادی که تماس نزدیکی از افراد مبتلا دارند به ویژه اعضای خانواده و مراقبین سلامتی ممکن است از این طریق به ویروس مبتلا شوند.

دانشمندان نمی‌دانند که ویروس روی سطوح تا چه مدت زنده می‌ماند اما پژوهش‌های اولیه نشان می‌دهند که محیط‌های گرم و مرطوب نمی‌توانند جلوی شیوع را بگیرند. آب و هوای گرم می‌تواند جلوی ویروس آنفلوانزا و نوع خفیف کروناویروس را بگیرد.

یک مطالعه در آلمان نشان داد افرادی که حتی نشانه‌های آشکار و واضح اندکی دارند باز هم قادرند بیماری ناشی از کروناویروس را منتقل کنند. این خبر بسیار بدی است. زیرا وقتی مردم نمی‌دانند که به کروناویروس مبتلا هستند از خانه بیرون می‌روند برای کار، ورزش و مراسم مذهبی.

دنبال چه نشانه‌هایی باید بگردم؟

نشانه‌های بیماری ناشی از کروناویروس شامل تب، سرماخوردگی و مشکلات تنفسی یا تنفس کوتاه است. بیماری ناشی از کروناویروس باعث تخریب ریه می‌شود. اما موارد خفیف‌تر ممکن است شبیه سرماخوردگی یا آنفولانزا باشد.

بیماران مبتلا به کروناویروس ممکن است نشانه‌های دیگری نیز نشان دهند مانند مشکلات گوارشی یا اسهال. تخمین‌های فعلی پیشنهاد می‌کنند که نشانه‌های کروناویروس ممکن است طی یک یا دو روز یا ۱۴ روز بعد از مواجه با کروناویروس بروز پیدا کنند.

اگر تب یا سرفه دارید به دکتر مراجعه کنید.

آیا تستی برای ویروس وجود دارد؟ درمان آن چیست؟

یک تست تشخیصی می‌تواند ابتلای افراد را به کروناویروس نشان دهد. اگر دکتر با درخواست شما برای تست دادن موافق باشد می‌توانید تست بدهید. وقتی که نتیجه‌ی آزمایش مثبت باشد درمان کروناویروس اساساً حمایتی خواهد بود مانند رساندن اکسیژن کافی، و مدیریت تب.

به بیمارانی که نشانه‌های متوسطی دارند گفته می‌شود که استراحت کنند و از مایعات استفاده کنند تا سیستم ایمنی کار خودش را انجام دهد و بهبودی را به ارمغان بیاورد. بیشتر افراد مبتلا به نوع متوسط ظرف دو هفته بهبود پیدا می‌کنند. تا کنون بیش از نیمی از افراد مبتلا در کل جهان کاملاً بهبود پیدا کرده‌اند.

ساخته شدن واکسن کروناویروس چقدر طول می‌کشد؟

واکسن کروناویروس ممکن است چندماه و احتمالاً یکسال طول بکشد. بعد از شیوع سارس در ۲۰۰۳ بیست ماه طول کشید تا واکسن برای مصرف انسانی تهیه شود. این در حالی است که دیگر به واکسن نیازی نبود زیرا بیماری کنترل شده بود. از این رو تلاش برای ساختن واکسن و هزینه برای آن ممکن است ریسک و هدر دادن هزینه‌ها باشد.

با شیوع زیکا در ۲۰۱۵ دانشمندان توانستند ۶ ماهه واکسن بسازند. و الان امیدوار هستند که بتوانند سریع‌تر واکسن تهیه کنند.

چطور از خودم مراقبت کنم؟

اضطراب خود را کنترل کنید. بهترین کاری که می‌توانید برای اجتناب از مبتلا شدن به کروناویروس انجام دهید همان دستورالعمل‌هایی است که در فصل‌های شیوع سرماخوردگی و آنفولانزا توسط متخصصان مطرح می‌شود زیرا کروناویروس همانند آنها منتقل می‌شود. دست‌هایتان را به صورت مرتب و به دفعات شستشو دهید. از لمس صورت خود اجتناب کنید و فاصله خود را با شخصی که سرفه یا عطسه می‌کند حفظ کنید.

آیا باید مسافرت‌های خود را کنسل کنم؟

بی‌شک باید این کار را بکنید. مسافرت باعث می‌شود که اگر ناقل کروناویروس باشیم ویروس را به دیگران منتقل کنیم. و اگر مبتلا نشده‌ایم امکان ابتلای خود را افزایش دهیم.

هر چه میزان شیوع و گسترش کروناویروس محدود شود همه ما نفع می‌بریم. هرچند توان دولت‌ها برای مقاله با کروناویروس به توان سیتسم بهداشتی آنها وابسته است اما هر چقدر مردم بیشتر رعایت کنند خسارت‌های مالی و جانی آن کمتر خواهد بود.

https://www.nytimes.com/article/what-is-coronavirus.html

نوشته کروناویروس: آنچه تاکنون دانشمندان درباره‌ی ‌آن می‌دانند. اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.

رساله‌ی فایدون،‌ افلاطون به نقل از سقراط

در مقاله‌ی قبل مقدمه‌ی کوتاهی در باب مرگ‌ مطرح کردیم و به بررسی مواردی از جمله اهمیت موضوع مرگ، مرگ‌ اندیشی و مرگ آگاهی، رابطه‌ی مرگ و دین و همچنین رابطه‌ی مرگ و دین پرداختیم.

در این شماره و شماره‌های بعدی به بررسی آراء فیلسوفان بزرگ در رابطه با مرگ خواهیم پرداخت. بیشتر فیلسوفان به نوعی به مساله مرگ پرداخته‌اند به خاطر همین گوناگونی و تعدد نمی‌توانیم به همه فیلسوفان و نظرات آن‌ها در رابطه با مرگ بپردازیم.

برای شروع سقراط را به علت آرا و زندگی و بیشتر از همه بخاطر نحوه‌ی مرگش برگزیدم.

نام سقراط در تاریخ فلسفه با نام پرسش و زایش همراه است. روش فلسفه سقراطی «مامایی روح» است: گفت‌وگو برای داناتر شدن. سقراط از خلال مکالمه می‌کوشد به حقیقت‌ نزدیک شود. از نظر سقراط راه دانا شدن از اعتراف به نادانی آغاز می‌شود. از همین روست که به گفته دریدا: ^[۲]‌ سقراط آن کس که چیزی ننوشت. خصلت پرسشگری سقراط در گفت‌وگو شکل می‌گرفت. به عقیده هگل، سقراط ^[۳]یکی از شخصیت‌های جهان تاریخی بود، زیرا فکر چون و چرا کردن در همه چیز را با خودش آورد

مرگ در اندیشه‌ی سقراط

سقراط فلسفه را تمرینی برای مردن می‌دانست و زندگی او به معنای واقعی به سوی مرگ بود، مرگ او نیز نشانی از هماهنگی میان نظر و عمل این فیلسوف بود. در فلسفه سقراطی مرگ از چه تعریف، شان و جایگاهی برخوردار است؟
سقراط از مرگ به عنوان واقعه‌ای در پایان زندگی دنیوی انسان هراسی نداشت و معتقد بود که پس از مرگ به دیدار هرآنچه خوبی و زیبایی است نائل می‌آید. آنچه در اندیشه منتسب به سقراط در باب مرگ اهمیت دارد، مرگ به عنوان روشی برای درک حقیقت است. سقراط معتقد است که در این زندگی خاکی تنها اندکی به حقیقت نزدیک می‌شویم و آن اندک نیز تنها زمانی است که رابطه ما با تن کم می‌شود بدین صورت که جز به ضرورت به آن نپرداخته‌ایم. پاکی روح در گرو تجرد است و اندک اندک مرگ را آموختن. تمام رساله فایدون بدون هیچ گپنه مبالغه‌ای در خدمت این است که فلسفه را تنها کسانی در می‌یابند و می‌فهمند که از تن عاری شده باشند. به عقیده‌ی سقراط عامل اصلی ترس از مرگ دوست داشتن تن خاکی است.

وی معتقد است افرادی که خود را وقف تن می‌کنند باید از ویرانی آن نگران و بیمناک باشند. (در هر حال دیر یا زود این اتفاق به وقوع خواهد پیوست و تن نابود خواهد شد.) او شجاعت مواجهه با مرگ را ناشی از عدم توجه به تن می‌داند. کسانی که برای آن‌ها لذت‌ها ارزشی ندارد و آن را کوچک می‌شمارند، کسانی اند که تن را خوار می‌دانند و تنها کسانی که تن را خوار می‌دارند، عالم را کوچک می‌بینند. این فاصله گرفتن از تن و خواهش‌های آن همان تمرین مردنی است که منجر به درک حقیقت می‌شود و در عرفان نیز محل توجه است.

شرحی بر رساله‌ی فایدون

رساله‌ی فایدون، شرحی است از آخرین ساعات زندگی سقراط است که  در همان روز باید جام شوکران را سر بکشد و توسط افلاطون نوشته شده است. (خوانندگان به این نکته توجه داشته باشند که این روایت دقیقاً آن‌چیزی نست که روی داده چرا که افلاطون در آن روز بیمار بود و اصلاً در آن مجلس حضور نداشت.)

طبق نوشته‌ی ثبت شده در فایدون، افلاطون در ضمن تصویر سازی، اندیشه‌های خود را در قالب این داستان و از زبان سقراط تشریح می‌کند. در این رساله سقراط سه دلیل بر فنا نا پذیری نفس اقامه می‌کند.
رساله‌ی فایدون از آنجا آغاز به بحث در خصوص مسئله‌ی مرگ می‌کند که سقراط به سیمیاس می‌گوید از طرف وی به اوئنوس بگوید که با اشتیاق آماده‌ی مرگ باشد (همچنان که سقراط بود) چراکه به زعم سقراط تمام کار فیسوفان آماده شدن برای مرگ است (فایدون ۶۲)

سقراط در حالی که آخرین لحظات زندگی خود را می‌گذراند شاد است و معتقد است که باید شاد باشد. این امر ناشی از آن اندیشه‌ی مذهبی است که در آن زمان – و کما کان در حال حاضر – شایع بوده است چنانکه خود به این مورد معترف است: اگر معتقد نبودم که پس از مرگ به نزد خدایان دانا و مهربان خواهم رفت و با درگذشتگانی که بهتر از مردم این جهان هستند همنشین خواهم شد البته روا نبود به پیشواز مرگ بشتابم اگر هم این سخن را با اطمینان کامل نتوانم گفت در این تردید ندارم که خدایان مهربان مرا در پناه خود خواهند گرفت. از این رو نه تنها از مرگ نمی‌هراسم بلکه شادمانم که پس از مرگ زندگی دیگری هست و چنانکه همواره گفته‌اند نیکان سرانجامی بهتر از بدان دارند.

تشریح و تبین مرگ از نگاه سقراط

سپس سقراط به تشریح و تبیین مرگ می‌پردازد و توضیح می‌دهد که مرگ چیست و چرا فیلسوف با گشاده‌رویی باید آن را بپذیرد. وی می‌گوید مرگ آن هنگام رخ می‌دهد که روح از تن خاکی جدا می‌گردد و درنهایت سخن را به آنجا می‌رساند که در خصوص شناسایی که کار فیلسوف است سخن بگوید، سقراط می‌گوید که حواس آدمی که از تن است نظیر بینایی و شنوایی که قوی‌ترین آن‌ها هستند تنها آدمی را به گمراهی می‌رسانند و جز فریب دادن چیزی برای آدمی ندارند (برای مثال خطاهای دیدی که انسان به آن مبتلا می‌شود در صورتی که واقعاً وجود ندارند). سپس او به این نکته اشاره می‌کند که تنها راه گریختن از این اشتباهات آن است که به قوه‌ی عقل و تفکر روی بیاوریم و با آن به ادراک جهان برسیم. و نفس آدمی هنگامی به بالاترین درجه‌ی خود می‌رسد که تنها تفکر ناب کند و از حواس خود روی برگرداند و به قول خودش باید تا جایی که می‌شود از حواس روی گرداند، علاوه بر این تمامی مفاهیم نظیر عدالت، فضیلت و ذات و … نیز تنها به واسطه‌ی عقل است که قابل تشریح و تحلیل است که این نیز دلیلی بر اهمیت آن است. (فایدون ۶۵- ۶۶-۶۷)
سقراط  از این گفتگو به این نتیجه نائل می‌آید که هنگامی که مرگ می‌رسد و روح از تن جدا می‌شود، روحی که دیگر در قید تن نیست و دیگر از تن تبعیت نمی‌کند است که می‌تواند به حقیقت برسد و چون تمام آمال فیلسوف رسیدن به حقیقت است پس نباید از مرگ هراسی داشته باشد.
همان‌طور که مشاهده کردید سقراط در اینجا به تمامی منکر حواس می‌شود و کاملاً به طرد معرفت تجربی می‌پردازد، این در حالی است که اگر آدمی منکر این نوع معرفت شود (که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان تاریخ و جغرافیا را نام برد) دیگر حتی نمی‌دانستیم، آتن کجاست و سقراط در چه زمانی می‌زیسته است و بر او چه گذشته است و حتی از شجاعتی که او در زمان مرگ داشته است نیز آگاهی نداشتیم.

سخن آخر …

فایدون کتابی در ستایش مرگ‌ است. این تنها سخنی است که می‌توان درباره این کتاب گفت. سقراط در این کتاب در آخرین روز زندگی خویش، وقتی که فقط چند ساعت به زمان مرگش فرا رسیده، در حلقه شاگردان و دوستان و محبوس در زندانی که خود‌خواسته در آن به بند کشیده شده است، از مرگ‌ سخن می‌گوید و از انسان و از راز حیات او. بدین‌سان فایدون رساله‌ای در معنای مرگ از چشم فیلسوف است.

زندگی سقراط همانند مرگش نمونه‌ای از زندگی فیلسوفانه‌ای است که در تمام عمرش به آن تأکید داشت مرگ‌ سقراط مرگی است در را همه آرمان‌هایی که به نظر سقراط و هر کسی درست می‌آید و او هیچ گونه شک و ترسی به دل راه نداد زیرا به آنچه باید عمل کرده و آغوش خود را برای مرگ باز گذاشته بود در تمام عمرش نه فقط لحظه‌ی، سقراط کار فیلسوفانه‌ی خود را به‌درستی به پایان خویش رسانید که آن کار همانا آماده شدن برای مرگ بود.

در شماره بعدی مقاله به بررسی سایر اندیشمندان و فلاسفه در رابطه با مرگ و اندیشه در باب مرگ خواهیم پرداخت.

ما را در تلگرام و اینستاگرام دنبال کنید.

نوشته مرگ و چیستی آن؛ فلاسفه به مرگ چگونه نگاه می‌کنند؟ اولین بار در روان حامی. پدیدار شد.